Kredi taksidini ödeyemezsem banka kalan borcun tamamını ne zaman isteyebilir?

Kısaca

• Banka kalan borcun tamamını isteyebilmek için birbirini izleyen en az iki taksidin ödenmemiş olmasını beklemek zorundadır.
• Bu hakkı kullanmadan önce tüketiciye en az otuz gün süre veren bir muacceliyet uyarısı göndermesi zorunludur.
• Vadesi öne çekilen taksitler hesaplanırken faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz.
• Temerrüt hâlinde de tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz.

İhtiyaç kredisi, taşıt kredisi ya da bir mal alırken kullanılan taksitli kredi, aylar hatta yıllar süren bir ödeme planına bağlanır. İş kaybı, hastalık ya da beklenmedik bir gider yüzünden bir iki taksit aksayabilir. Bu noktada çoğu kişinin korkusu aynıdır: banka bütün borcu bir anda isteyebilir mi? Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun bu soruya açık şartlarla cevap verir.

Kanunun dilinde tüketici kredisi, kredi verenin tüketiciye faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında ödemeyi erteleyerek, ödünç vererek ya da benzeri bir finansman yoluyla kredi verdiği veya vermeyi taahhüt ettiği sözleşmedir (m. 22). Krediden cayma ve erken ödeme ayrı konulardır; bunları tüketici kredisinde erken ödeme ve cayma yazımızda anlattık. Bu yazı, taksitler ödenmediğinde ne olacağını ele alıyor.

Taksit ödenmeyince temerrüt başlar

Temerrüt, borcun zamanında ödenmemesiyle borçlunun gecikmeye düşmesidir. Kredi sözleşmesinde her taksidin ödeneceği gün ödeme planında bellidir. Türk Borçlar Kanunu’na göre ifa günü birlikte belirlenmiş bir borçta borçlu, bu günün geçmesiyle ayrıca bir ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer (TBK m. 117). Yani bankanın sizi uyarmasını beklemeden, taksit gününü kaçırdığınız anda o taksit bakımından gecikme başlamış olur. Temerrüdün genel sonuçlarını borçlunun temerrüdü ve gecikme faizi yazısında bulabilirsiniz.

Geciken taksit için sözleşmede öngörülen gecikme faizi işlemeye başlar. Oranı sözleşmede ve ödeme planında yazar; bu oranın doğru uygulanıp uygulanmadığını hesap dökümünden takip etmek gerekir. Kanunun koyduğu kesin bir sınır da vardır: temerrüt hâli dahil olmak üzere tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz (m. 4). Bileşik faiz, işlemiş faizin anaparaya eklenip toplam üzerinden yeniden faiz yürütülmesidir. Banka gecikme faizini bu şekilde hesaplayamaz.

Kalan borcun tamamı ne zaman istenebilir?

Muacceliyet, vadesi henüz gelmemiş taksitlerin de hemen ödenmesi gereken hâle gelmesidir. Kredi sözleşmelerinin çoğunda, taksitler ödenmezse bankanın kalan borcun tamamını isteyebileceğine dair bir hüküm bulunur. Kanun bu hakkı belirli süreli kredilerde sıkı şartlara bağlamıştır (m. 28). Şartların hepsi birlikte aranır:

• Kredi veren, borcun tamamının ifasını talep etme hakkını sözleşmede saklı tutmuş olmalıdır.
• Kredi veren, sözleşmeden doğan bütün edimlerini ifa etmiş olmalıdır.
• Tüketici, birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmüş olmalıdır.
• Kredi veren, tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunmalıdır.

İlk şart çoğu zaman gözden kaçar. Sözleşmede kalan borcun tamamının istenebileceğine dair bir hüküm yoksa banka bu yola başvuramaz; bu yüzden sözleşmenin temerrüt başlıklı maddesini okumak ilk adımdır. Madde, vadesi ve taksit sayısı baştan belli olan belirli süreli krediler için konmuştur. Kredili mevduat hesabı gibi belirsiz süreli ürünler için bu madde öngörülmemiştir.

“Birbirini izleyen” ifadesi önemlidir. Örneğin mart taksidi ödenmemiş, nisan taksidi ödenmiş, mayıs taksidi yine ödenmemişse ardışık iki taksitten söz edilemez. Mart ve nisan taksitlerinin ikisi de ödenmemişse şart gerçekleşmiş olur.

Otuz günlük uyarı ise kanunun deyimiyle zorunludur. Banka iki taksit gecikti diye hiçbir bildirimde bulunmadan bütün borcu isteyemez. Uyarıda tüketiciye en az otuz günlük bir süre tanınmalıdır. Daha uzun süre vermek mümkündür, daha kısası değil. Uyarı mektubunu, zarfını ya da elektronik bildirimin kaydını saklamak, sürenin ne zaman başladığını sonradan göstermek için yararlıdır.

Muaccel olan borç nasıl hesaplanır?

Şartlar gerçekleşir ve uyarıdaki süre de sonuçsuz geçerse kalan borcun tamamı muaccel hâle gelir. Burada tüketiciyi koruyan ikinci bir kural devreye girer. Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz (m. 28).

Bunun anlamı şudur: Ödeme planındaki her taksidin içinde anapara yanında, o döneme ait faiz ve masraf payı bulunur. Vadesi öne çekilen taksitlerde banka, henüz işlememiş bu faiz ve komisyonları isteyemez. Toplam borç, ödeme planındaki kalan taksitlerin basit toplamı olarak değil, bu kalemler çıkarılarak hesaplanmalıdır. Muacceliyet sonrası bankanın gönderdiği borç dökümünü bu açıdan incelemek gerekir.

Bu aşamada da bileşik faiz yasağı geçerliliğini korur.

Uyarıdan sonraki süreç

Muacceliyet uyarısı geldiğinde tüketicinin önünde birkaç yol vardır. Gecikmiş taksitleri uyarıdaki süre içinde ödemek en açık çözümdür. Ödeme yapılırken dekontun saklanması, ileride çıkabilecek bir uyuşmazlıkta işe yarar. Ödeme imkânı yoksa bankayla yeniden yapılandırma görüşmesi yapılabilir; yapılan her anlaşmanın yazılı olarak alınması gerekir.

Borç ödenmezse banka alacağını tahsil etmek için icra takibine başvurabilir. Takibin nasıl başladığını ilamsız icra takibi, ödeme emrine itirazı da icra takibine itiraz süresi yazılarında anlattık. Ödeme emrine itiraz süreleri kısadır ve kaçırılırsa hak kaybı doğabilir.

Bankanın hesapladığı tutarın yanlış olduğunu, örneğin ardışık iki taksit şartının gerçekleşmediğini, uyarının hiç yapılmadığını ya da muaccel taksitlere faiz eklendiğini düşünen tüketici, uyuşmazlığın tutarına göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurabilir. Hakem heyetinin baktığı uyuşmazlıkların parasal sınırı her yıl yeniden belirlenir. Başvuru yolu için tüketici hakem heyetine başvuru yazısına bakabilirsiniz.

Kredi kartı borçları ise kendine özgü kurallara tabidir ve bu yazının kapsamı dışındadır; ayrıntılar kredi kartı borcu ve icra takibi yazımızda.

Sık sorulan sorular

Tek bir taksidi geciktirdim. Banka bütün borcu isteyebilir mi?

Belirli süreli bir tüketici kredisinde hayır. Kanun, kalan borcun tamamının istenebilmesi için tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesini arar. Tek taksidin gecikmesi, o taksit için gecikme faizi işlemesine yol açabilir ama tek başına bütün borcu muaccel kılmaz.

Muacceliyet uyarısı aldım. Ne yapmalıyım?

Önce uyarıda istenen tutarı, verilen süreyi ve hangi taksitlerin ödenmemiş sayıldığını kendi ödeme planınız ve hesap dökümünüzle karşılaştırın. Ödeme yapacaksanız bunu uyarıdaki süre içinde yapın ve dekontu saklayın. Hesaplamada hata olduğunu düşünüyorsanız bankaya yazılı başvurun; anlaşma sağlanamazsa tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yolu açıktır.

Gecikme faizine de faiz işletilebilir mi?

Hayır. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, temerrüt hâli de dahil olmak üzere tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmayacağını açıkça söyler. Faize faiz yürütülmesi, yani işlemiş faizin anaparaya eklenip onun üzerinden yeniden faiz hesaplanması bu nedenle hukuka aykırıdır.

Kredi kartı borcunda da aynı kurallar mı geçerli?

Kanundaki iki taksit ve otuz günlük uyarı şartı, belirli süreli tüketici kredileri için düzenlenmiştir. Kredi kartı sözleşmeleri kendine özgü kurallara tabidir; kart borcunun ödenmemesi ve icra takibi ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.