İlamsız icra takibi nasıl başlar: takip talebi ve ödeme emri

Bir alacağı tahsil etmek için her zaman önce dava açmak gerekmez. Kanun, elinde mahkeme kararı olmayan alacaklıya da doğrudan icra dairesine başvurma imkânı tanır. Mahkeme kararına ilam denir; bu yüzden karara dayanmayan takibe ilamsız icra takibi adı verilir. Ödenmeyen bir fatura ya da borç olarak verilmiş para gibi alacaklar bu yolla takip edilebilir.

İlamsız takibin zayıf yanı, borçlunun tek bir itirazla takibi durdurabilmesidir. Bu yüzden takip talebini doğru ve eksiksiz hazırlamak, sonraki aşamaları da kolaylaştırır.

İlamsız takibin kapsamı

İcra ve İflas Kanunu’nun 42. maddesine göre bir paranın ödenmesine ya da bir teminatın verilmesine yönelik cebri icra, takip talebiyle başlar. Takip; haciz, rehnin paraya çevrilmesi ya da iflas yoluyla yürür. Bu yazı, haciz yoluyla yapılan ilamsız takibi anlatır. Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayanan takiplerin ayrı ve özel kuralları vardır.

Aynı madde iki durumda ilamsız takibe kapıyı kapatır. Yabancı bir devlet aleyhine ilamsız takip yapılamaz. İdari yargının görev alanına giren konularda da bu yola başvurulamaz.

Yetkili icra dairesi

Takibin hangi icra dairesinde yapılacağını kanunun 50. maddesi düzenler. Buna göre Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki kuralları icra takibine de kıyasen uygulanır. Bunun pratikteki karşılığı şudur: takip, kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde başlatılabilir (HMK m. 6). Alacak bir sözleşmeden doğuyorsa, sözleşmenin ifa edileceği yerdeki icra dairesi de yetkilidir (HMK m. 10). Kanun ayrıca, takibe esas sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesini de yetkili sayar.

Yetkisiz bir icra dairesinde başlatılan takipte borçlu, borca itirazla birlikte yetkiye de itiraz edebilir. Doğru icra dairesini baştan seçmek, bu yüzden yaşanacak zaman kaybını önler.

Takip talebinin içeriği

Takip talebi icra dairesine yazılı ya da sözlü olarak yapılabileceği gibi, elektronik ortamda da yapılabilir (m. 58). Talepte şu bilgiler yer alır:

• Alacaklının, varsa kanuni temsilcisinin ve vekilinin adı soyadı; ödemenin yapılacağı banka ve hesap bilgileri; varsa T.C. kimlik numarası ya da vergi kimlik numarası ve yerleşim yeri. Alacaklı yurt dışında oturuyorsa Türkiye’de bir yerleşim yeri gösterir; gösteremezse icra dairesinin bulunduğu yer yerleşim yeri sayılır.
• Borçlunun ve varsa kanuni temsilcisinin adı soyadı, alacaklı biliyorsa kimlik ya da vergi numarası ve yerleşim yeri. Takip ölmüş bir kişinin terekesine karşı yapılıyorsa, tebligat yapılacak mirasçıların bilgileri.
• Alacağın Türk parasıyla tutarı; faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün. Alacak yabancı para ise hangi tarihteki kur üzerinden istendiği ve faizi.
• Alacağın dayandığı senet ya da senet yoksa borcun sebebi.
• Takip yollarından hangisinin seçildiği.

Alacak bir belgeye dayanıyorsa, belgenin aslı ya da alacaklı veya temsilcisince onaylanmış, borçlu sayısından bir fazla örneği takip talebiyle birlikte icra dairesine verilmelidir. Alacaklıya, takip talebinde bulunduğunu ve verdiği belgeleri gösteren ücretsiz bir makbuz verilir.

Takip masrafları sonunda borçluya aittir. Yine de alacaklı, istediği işlemin masrafını ve borçlunun yapabileceği itirazın kendisine tebliğ masrafını peşin öder (m. 59).

Ödeme emri ve tebliği

İcra müdürü, takip talebinin kanunda aranan şartları taşıdığına karar verirse bir ödeme emri düzenler. Talebi kabul etmezse bu kararı tutanağa yazar (m. 60). Bu ret kararı da icra dairesinin bir işlemidir; alacaklı buna karşı, öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidebilir (m. 16). Ödeme emri, borçluya şunları bildirir:

• Takip talebindeki bilgiler (alacaklının banka hesap numarası hariç).
• Borcun ve masrafların yedi gün içinde ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi gerektiği.
• Takibin dayandığı senetteki imza borçluya ait değilse bunun da yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirilmesi; borca ya da alacaklının takip hakkına itiraz varsa aynı süre içinde yapılması.
• İtiraz edilmezse aynı süre içinde mal beyanında bulunulması gerektiği ve buna uyulmamasının yaptırımları.
• Borç ödenmez ya da itiraz edilmezse cebri icraya devam edileceği.

Ödeme emri iki nüsha düzenlenir; biri borçluya gönderilir, diğeri dosyada kalır. İki nüsha arasında fark çıkarsa borçludaki nüsha geçerli sayılır.

Kanunun 61. maddesine göre ödeme emri, takip talebinden itibaren en geç üç gün içinde borçluya tebliğe gönderilir. Takip bir belgeye dayanıyorsa belgenin onaylı bir örneği ödeme emrine eklenir. Birden fazla borçlu birlikte takip ediliyorsa, ortak bir temsilcileri yoksa her birine ayrı ödeme emri tebliğ edilir. Aynı borçlu hakkında farklı günlerde birden fazla takip talebi varsa, daha eski talepten önce yenisinin ödeme emri tebliğe gönderilemez.

Tebliğden sonra süreç

Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcu öder ya da itiraz eder (m. 62). İtiraz, icra dairesince üç gün içinde alacaklıya tebliğ edilir. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Borçlu borcun yalnızca bir kısmına itiraz etmişse, takip kabul ettiği tutar için devam eder (m. 66). İtiraz edilen kısım için takibe devam edebilmek isteyen alacaklının, itirazı mahkeme yoluyla ortadan kaldırması gerekir; itirazın şekli ve sonrasındaki davalar ayrı yazıların konusudur.

Borçlu süresinde itiraz etmezse, ödeme emrindeki yedi günlük süre geçtikten sonra alacaklı, borçlunun mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir (m. 78). Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmadan önce Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir; bulunan malvarlığı için haczi de sistem üzerinden isteyebilir.

Sık sorulan sorular

Elimde yazılı bir belge yok. Yine de takip başlatabilir miyim?

Evet. Kanun takip talebinde senedin, senet yoksa borcun sebebinin yazılmasını ister (m. 58). Yani ilamsız takip için yazılı belge şart değildir. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur ve alacaklı alacağını mahkemede ispat etmek zorunda kalır. Belgesiz bir alacakta bu aşama daha zor geçer.

Alacağım yabancı para cinsinden. Takip talebinde ne yazmalıyım?

Alacağın Türk parasıyla tutarını göstermeniz gerekir. Alacak yabancı para ise, hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğini ve faizini de yazmalısınız (m. 58). Faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün de talepte yer alır.

Takip masraflarını kim öder?

Kanuna göre takip masrafları borçluya aittir. Ancak alacaklı, yapılmasını istediği işlemin masrafını ve borçlunun yapabileceği itirazın kendisine tebliğ masrafını peşin olarak öder. Daha sonra borçludan tahsil edilen ilk paradan bu masrafları alabilir (m. 59). Harç ve masraf tutarları dönem dönem değiştiği için takip açılırken güncel tarifeye bakmak gerekir.

Borçlu itiraz etmezse ne kadar süre içinde haciz istemeliyim?

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz ya da dava süreci yaşanmışsa, bunların başladığı tarihten kararın kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz. Bu süre içinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır; yeniden haciz istemek için yenileme talebinde bulunmak ve bunu borçluya tebliğ ettirmek gerekir (m. 78).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.