Sıfır araçta ayıp çıktı: değişim, ücretsiz onarım ve tekrar eden arıza

Kısaca

• Sıfır araçta ayıp çıkarsa tüketici dönme, indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değişimden birini seçebilir.
• Garanti süresinde otomobillerde azami tamir süresi 45 iş günüdür ve arızanın bildirildiği tarihte başlar.
• Onarımdan sonra araç garanti süresinde tekrar arızalanırsa tüketici değişim, bedel iadesi ya da indirim isteyebilir.

Yeni alınan bir otomobilin ilk aylarda arıza vermesi, boyanın ya da bir parçanın kusurlu çıkması sık karşılaşılan bir durumdur. Aracı galeriden ya da yetkili bayiden kişisel kullanım için alan kişi tüketici sayılır ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un ayıplı mal hükümlerinden yararlanır. Bu yazı sıfır araçta ortaya çıkan ayıbı anlatır; ikinci el araç satışlarındaki kurallar ikinci el araç satışında ayıp yazımızda ele alınmıştır.

Araç ne zaman ayıplı sayılır

Ayıp, malın teslim anında sözleşmeye uygun olmaması demektir. Kanuna göre şu durumlarda araç ayıplıdır:

• Sözleşmede kararlaştırılan model ya da özelliklere uymuyorsa,
• Objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımıyorsa,
• Kullanım kılavuzunda, internet sitesinde ya da reklamında bildirilen özellikleri taşımıyorsa,
• Teknik düzenlemesine aykırıysa ya da kullanım amacını karşılamıyorsa.

Motor, şanzıman veya elektronik aksamdaki arızalar kadar, sıfır diye satılan bir aracın boyalı ya da onarım görmüş çıkması da bu kapsamda değerlendirilebilir. Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu sürede aracın ayıpsız olduğunu ispat etmek satıcıya düşer.

Teslim sırasında aracı dikkatle kontrol etmek de önemlidir. Sözleşme kurulurken tüketici ayıptan haberdarsa ya da haberdar olması kendisinden bekleniyorsa, o ayıp bakımından sözleşmeye aykırılık bulunmaz. Ayıplı olduğu bilinerek satışa sunulan bir araçta ayıbı açıklayan bir etiket bulunması ya da bu bilginin faturada veya satış belgesinde gösterilmesi gerekir.

Dört seçimlik hak ve değişim

Ayıp ortaya çıktığında tüketici şu haklardan birini seçer:

• Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
• Satış bedelinden ayıp oranında indirim isteme,
• Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım isteme,
• İmkân varsa aracın ayıpsız misliyle, yani aynı marka, model ve özellikte ayıpsız bir araçla değiştirilmesini isteme.

Satıcı, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım ve değişim talepleri satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilebilir; bu ikisinde üçü müteselsilen, yani her biri borcun tamamından sorumludur. Üretici veya ithalatçı, ayıbın aracı piyasaya sürdükten sonra doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur.

Değişim için “imkân varsa” şartı aranır. Model artık üretilmiyorsa ya da aynı özellikte araç bulunamıyorsa değişim mümkün olmayabilir. Onarım veya değişim satıcı için orantısız bir güçlük doğuruyorsa tüketici sözleşmeden dönme ya da indirim hakkını kullanabilir. Orantısızlık değerlendirilirken aracın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer hakların tüketici için sorun yaratıp yaratmayacağı dikkate alınır.

Dönme veya indirimde ödenen bedel ya da indirim tutarı tüketiciye derhal iade edilir. Seçimlik hakların bütün masraflarını, tüketicinin tercihini yerine getiren taraf karşılar. Tüketici ayrıca Türk Borçlar Kanunu’na göre tazminat da isteyebilir. Seçimlik hakların ayrıntıları ayıplı mal yazımızda anlatılmıştır.

Garanti süresinde tamir: 45 iş günü

Garanti süresi, aracın tüketiciye teslim tarihinden itibaren başlar ve en az iki yıldır. Onarım ya da değişim talebi, talebin yöneltildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliğinin ekindeki listede yer alan mallarda ise onarım için o listedeki azami tamir süresi uygulanır. Bu liste binek otomobil, kamyonet, motosiklet ve karavan gibi taşıtlar için azami tamir süresini 45 iş günü olarak belirler.

Garanti süresi içinde bu süre, arızanın yetkili servise ya da satıcıya bildirildiği tarihte başlar. Bildirim telefon, e-posta veya iadeli taahhütlü mektupla yapılabilir; ama bildirimi ispat yükü tüketicidedir. Bu yüzden tarihli bir servis kaydı ya da yazılı başvuru saklamak önemlidir. Tamirde geçen süre garanti süresine eklenir.

Garanti süresi içinde arıza on iş günü içinde giderilemezse, üretici veya ithalatçı tamir bitene kadar benzer özellikte bir aracı tüketicinin kullanımına vermek zorundadır.

Arıza tekrar ederse ya da tamir edilemezse

Tüketici ücretsiz onarımı seçtiyse ve sonra şu durumlardan biri ortaya çıktıysa, bedel iadesi, ayıp oranında indirim ya da imkân varsa aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteyebilir:

• Araç garanti süresi içinde tekrar arızalanırsa,
• Tamir için öngörülen azami süre aşılırsa,
• Tamirin mümkün olmadığı yetkili servis, satıcı, üretici veya ithalatçının raporuyla belirlenirse.

Satıcı bu talebi reddedemez. Değişim satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici sözleşmeden dönme ya da indirim hakkını kullanabilir. Talep yerine getirilmezse satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Tamirin mümkün olmadığını gösteren rapor da arızanın bildirildiği tarihten itibaren azami tamir süresi içinde düzenlenmelidir. Değişim istenirse bu talep, bildirildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü içinde karşılanır. Değiştirilen aracın garanti süresi, ilk aracın kalan garanti süresiyle sınırlıdır.

Arıza, kullanma kılavuzuna aykırı kullanımdan kaynaklanıyorsa bu haklar doğmaz; kullanım hatası da azami tamir süresi içinde düzenlenen bir raporla belirlenir. Garanti belgesine ilişkin diğer kurallar garanti belgesi ve satış sonrası hizmet yazımızda bulunur.

Satıcı talebi karşılamazsa başvuru yolu uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesidir; bu süreç tüketici hakem heyetine başvuru yazımızda anlatılmıştır.

Sık sorulan sorular

Sıfır aracım teslimden birkaç ay sonra arıza verdi. Arızanın baştan var olduğunu ben mi ispat edeceğim?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde de var olduğu kabul edilir. Bu sürede aracın ayıplı olmadığını ispat etmek satıcıya düşer. Karine, ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz; altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ispat genel kurallara göre yapılır.

Servis aracımı tamirde bekletiyor. Bu sürede başka bir araç verilmesi gerekir mi?

Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliğine göre garanti süresi içinde arıza, malın yetkili servise veya satıcıya tesliminden itibaren on iş günü içinde giderilemezse, üretici veya ithalatçı tamir tamamlanıncaya kadar benzer özellikte başka bir malı tüketicinin kullanımına vermek zorundadır.

Değişim yerine parasını geri alabilir miyim?

Evet. Ayıp çıktığında tüketici dört seçimlik haktan birini seçer ve kanun aralarında bir sıra öngörmez. Sözleşmeden dönmeyi seçerseniz ödediğiniz bedel size derhal iade edilir. Onarım hakkını kullandıktan sonra araç garanti süresinde tekrar arızalanırsa bedel iadesini yine isteyebilirsiniz.

Araçtaki ayıp için ne kadar süre içinde başvurmam gerekir?

Kanunda ya da sözleşmede daha uzun bir süre öngörülmemişse ayıplı maldan sorumluluk, teslim tarihinden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ayıp daha sonra ortaya çıksa da süre teslimden işler. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.