Ölen kişinin banka hesabındaki para mirasçılara nasıl ödenir?

Kısaca

• Ölen kişinin bankadaki alacağı, ölümle birlikte kanun gereği mirasçılara geçer.
• Mirasçılık sıfatı sulh mahkemesinden ya da noterden alınan mirasçılık belgesiyle gösterilir.
• Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekedeki haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.
• Bankalar parayı vermeden önce veraset ve intikal vergisinin ödendiğine dair tasdikname ister ya da kesinti yapar.

Bir yakın öldüğünde banka hesabındaki para, ailenin ilk karşılaştığı miras işlerinden biridir. Kanun, ölen kişinin bankadaki alacağının kime geçtiğini ve mirasçıların bu parayı hangi koşullarla alabileceğini belirler. Bu yazı mirasçılık belgesi, mirasçıların birlikte hareket etmesi ve veraset ve intikal vergisi ilişiği konularını ele alır. Bankaların kendi iç uygulamaları ve istedikleri ek belgeler bankadan bankaya değişebileceği için burada ele alınmamıştır.

Para ölümle mirasçılara geçer

Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır. Mirasçılar mirasbırakanın alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya edinir (TMK m. 599). Banka hesabındaki para da hukuken ölen kişinin bankadan alacağıdır ve ölüm anında mirasçılara geçer.

Bunun için ayrıca bir işlem yapılması gerekmez. Ancak bankanın parayı ödeyebilmesi için mirasçıların kim olduğunu belgelemeleri ve vergi bakımından gerekli adımların atılması gerekir.

Mirasçılar, ölen kişinin borçlarından da kişisel olarak sorumlu olur. Borçlar malvarlığını aşıyorsa paraya dokunmadan önce mirasın reddini değerlendirmek gerekir; aşağıda bu konuya da değinilmiştir.

Mirasçılık belgesi

Mirasçıların kim olduğu mirasçılık belgesiyle gösterilir. Halk arasında veraset ilamı da denen bu belge, başvuru üzerine sulh mahkemesince ya da noterlikçe yasal mirasçılara verilir (TMK m. 598). Belge, kimlerin yasal mirasçı olduğunu, yani mirasçılık sıfatını gösterir.

Vasiyetnameyle atanmış bir mirasçı varsa durum farklıdır. Böyle bir kişiye atanmış mirasçı olduğunu gösteren belge, ölüme bağlı tasarrufun mirasçılara ya da diğer vasiyet alacaklılarına bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmezse sulh mahkemesince verilir.

Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Belgenin nereden ve nasıl alınacağı mirasçılık belgesi yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Mirasçılar birlikte hareket eder

Birden çok mirasçı varsa, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında bir miras ortaklığı doğar. TMK m. 640’a göre mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf eder. Tereke, ölen kişinin geride bıraktığı malvarlığının bütünüdür.

Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır (TMK m. 701). Kanunda ya da sözleşmede aksine hüküm yoksa yönetim ve tasarruf işlemleri için oybirliği gerekir (TMK m. 702). Her mirasçının kanuni miras payı, paylaşma yapıldığında ne alacağını belirler. Ama paylaşmaya kadar banka hesabı üzerinde hiçbir mirasçının kendine ayrılmış bir payı yoktur.

Uygulamada bunun anlamı şudur: Banka hesabındaki paranın çekilmesi ya da başka bir hesaba aktarılması, kural olarak bütün mirasçıların birlikte hareket etmesini ya da birbirlerine yetki vermesini gerektirir. Mirasçılardan biri yurt dışındaysa ya da işlemlere katılamıyorsa, diğerlerinden birine vekâletname verebilir.

Mirasçılar anlaşamıyorsa kanunun öngördüğü iki yol vardır:

• Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (TMK m. 640).
• Her mirasçı, ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m. 642).

Ayrıca her mirasçı terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır. Paylaşmanın nasıl yapıldığı miras ortaklığı ve terekenin paylaşılması yazısında ele alınmıştır.

Veraset ve intikal vergisi ilişiği

Mirasla geçen malvarlığı veraset ve intikal vergisinin konusudur. Mirasçılar, ölüm Türkiye’de olmuşsa ve kendileri de Türkiye’deyse ölüm tarihini izleyen dört ay içinde beyanname verir. Mirasçı yurt dışındaysa ya da ölüm yurt dışında olmuşsa süreler farklıdır (7338 sayılı Kanun m. 9). Beyan, istisnalar ve ödeme veraset ve intikal vergisi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Banka hesabı bakımından kritik hüküm 7338 sayılı Kanun’un 17. maddesidir. Bu maddeye göre kamu kurumları, bankalar, sigorta şirketleri, mahkemeler ve icra daireleri, verginin konusuna giren bir işlem dolayısıyla hak sahiplerine para ve senet verebilmek için önce verginin ödendiğine dair vergi dairesinden alınmış bir tasdikname ister. Uygulamada buna ilişik kesme belgesi denir.

Tasdikname getirmeyen mirasçıya da ödeme yapılabilir. Bu durumda banka, veraset yoluyla intikallerde hak sahibinin alacağından yüzde 5 oranında vergi karşılığı kesinti, yani tevkifat yapar ve kalanını öder. Kesilen tutar vergi dairesine yatırılır.

Bankadaki kiralık kasalar için ayrı bir kural vardır. Kasa sahibi ölmüşse, sulh hâkiminin yapacağı tespit dışında, vergi dairesinin yetkili memuru hazır bulunmadan kasa açılamaz ve içindekiler mirasçılara verilemez (7338 m. 23).

Paraya dokunmadan önce mirasın reddini düşünün

Ölen kişinin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ancak ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetimin dışında işler yapan ya da tereke mallarını kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez (TMK m. 610). Hesaptaki parayı çekip harcamak bu davranışlara örnek olabilir.

Bu yüzden borç durumu belirsizse önce terekenin durumunu öğrenmek gerekir. Ret süresi ve usulü mirasın reddi, mirasçıların borç sorumluluğu ise mirasçıların borçlardan sorumluluğu yazısında anlatılmıştır.

Sık sorulan sorular

Mirasçılardan biri hesaptaki parayı tek başına çekebilir mi?

Kanuna göre birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekedeki bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Elbirliği mülkiyetinde mirasçıların belirli bir mal üzerinde ayrılmış payları yoktur. Bu nedenle mirasçılardan birinin diğerlerinin katılımı ya da yetkisi olmadan tereke parası üzerinde tasarruf etmesi bu kurala aykırı düşer; mirasçılar anlaşamazsa temsilci atanması ya da paylaşma istenebilir.

Mirası reddetmeyi düşünüyorum. Hesaptaki parayı çekersem sorun olur mu?

Olabilir. Ret süresi dolmadan tereke işlemlerine karışan, olağan yönetimin dışında işler yapan ya da tereke mallarını kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez. Hesaptaki parayı çekip kendi ihtiyaçları için harcamak bu sonucu doğurabilir. Ret düşünülüyorsa paraya dokunmadan önce karar vermek gerekir.

Yurt dışında yaşıyorum. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini ne zamana kadar vermeliyim?

Ölüm Türkiye’de olmuşsa, yurt dışındaki mirasçı beyannamesini ölüm tarihini izleyen altı ay içinde verir. Ölüm yurt dışında olmuşsa, Türkiye’deki mirasçılar için süre altı ay, ölenin bulunduğu ülkedeki mirasçılar için dört ay, başka bir yabancı ülkedeki mirasçılar için sekiz aydır.

Ölen kişinin bankada kiralık kasası vardı. Mirasçılar kasayı açabilir mi?

Kiralık kasa sahibinin ölümü hâlinde bankalar, sulh hâkiminin yapacağı tespit dışında, vergi dairesinin yetkili bir memuru hazır bulunmadıkça kasanın açılmasına ve bu memurun huzurunda tespit yapılmadıkça içindekilerin mirasçılara verilmesine izin veremez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.