Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır: noterden mi, sulh hukuk mahkemesinden mi?

Bir yakın öldüğünde bankadaki hesap, tapudaki ev ya da araç için yapılacak işlemlerin hemen hepsinde aynı belge istenir: ölen kişinin mirasçılarının kim olduğunu gösteren mirasçılık belgesi. Halk arasında veraset ilamı ya da veraset belgesi denir. Kanundaki adı mirasçılık belgesidir ve Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesinde düzenlenir.

Belge mirası doğurmaz. Mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak ve kanun gereği kazanır (m. 599). Mirasçılık belgesi bu durumu resmî olarak gösterir. Bankaya, tapu müdürlüğüne ya da başka kurumlara karşı mirasçı sıfatı bu belgeyle kanıtlanır.

Taşınmazlarda bu ayrımın somut bir sonucu vardır. Mirasçılar taşınmazın mülkiyetini tapuya tescilden önce, ölümle kazanır. Ama taşınmazı satmak ya da ipotek ettirmek gibi tasarruf işlemleri yapabilmeleri için mülkiyetin önce kendi adlarına tescil edilmesi gerekir (m. 705). Bu tescil için tapu müdürlüğüne başvururken mirasçılık belgesi istenir.

Belgeyi kimler verir

598. maddeye göre, başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenen kişilere mirasçılık sıfatlarını gösteren belgeyi sulh mahkemesi ya da noter verir. Noterlere bu yetki 2011 yılında 6217 sayılı Kanunla tanındı. Noterlik Kanunu’nun 71/A maddesi de mirasçılık belgesi verilmesini noterlerin yapabileceği işler arasında sayar. Kanun bu iki yol arasında bir sıra koymaz; şartları varsa mirasçı dilediğine başvurabilir.

Mahkemeden belge istemek bir dava açmak anlamına gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu mirasçılık belgesi verilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında sayar (m. 382). Çekişmesiz yargı, ilgililer arasında bir uyuşmazlık bulunmayan işlerde mahkemenin yaptığı işlemdir. Bu işlerde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme yoksa sulh hukuk mahkemesidir (m. 383). Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunanın ya da ilgililerden birinin oturduğu yerdeki mahkeme yetkilidir (m. 384). Mirasçı, ölen yakınının yaşadığı şehre gitmeden kendi oturduğu yerde başvurabilir.

Notere başvuru

Noterden belge almak için ilgilinin, örneğin mirasçılardan birinin yazılı ya da sözlü başvurusu yeterlidir. Noter talep üzerine bir tutanak düzenler ve mirasçılık belgesini hazırlayıp verir (Noterlik Kanunu m. 71/B). Bu işlemi noter bizzat yapar. Noterlikte imza yetkisi verilmiş hukuk fakültesi mezunu bir görevli ya da noter stajyeri varsa işlem onun tarafından da yapılabilir.

Noterin belge veremeyeceği durumlar kanunda tek tek sayılmıştır:

• Belge verilmesi bir yargılama yapılmasını gerektiriyorsa,
• Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi verilmesi için yeterli değilse,
• Belgeyi yabancılar talep ediyorsa.

Noter yolu, bu yüzden nüfus kayıtlarının mirasçıları eksiksiz ve açıkça gösterdiği durumlar için uygundur. Sayılan durumlarda başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır. Noterin bu iş için alacağı ücret Noterlik Ücret Tarifesinde gösterilir. Tarife dönem dönem yeniden belirlendiği için güncel tutarı başvuru sırasında öğrenmek gerekir.

Sulh hukuk mahkemesine başvuru

Mahkemeye bir dilekçeyle başvurulur. Dilekçede ölen kişinin kimlik bilgileri ve ölüm tarihi yazılır, mirasçılık belgesi verilmesi istenir. Ölüm kaydını ve mirasçılarla olan bağı gösteren nüfus kayıt örneklerinin dilekçeye eklenmesi işi kolaylaştırır. Çekişmesiz yargıda, aksine bir hüküm yoksa hâkim kendiliğinden araştırma yapar ve iş, niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulüyle yürütülür (HMK m. 385). Mahkeme mirasçıları nüfus kayıtlarına ve gerekirse diğer delillere bakarak belirler.

Vasiyetname bulunan durumlarda ayrı bir kural uygulanır. Mirasbırakan, mirasının tamamı ya da belli bir oranı için birini mirasçı atayabilir; buna atanmış mirasçı denir (m. 516). Mirasçı atamadan birine belirli bir mal da bırakabilir; bu kişiye vasiyet alacaklısı denir (m. 517). Böyle bir tasarrufa, yasal mirasçılar ya da diğer vasiyet alacaklıları kendilerine bildirildiği tarihten başlayarak bir ay içinde itiraz etmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Kanun bu belgenin sulh mahkemesince verileceğini söyler (m. 598/2).

Belgede hata varsa: itiraz ve iptal

Mirasçılık belgesi sonradan değiştirilemeyecek bir karar değildir. Kanun, belgenin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini açıkça söyler (m. 598/3). Belgede bir mirasçı eksik gösterilmişse ya da mirasçı olmayan biri belgeye yazılmışsa, menfaati zedelenen kişi belgenin iptalini ve doğru bir belge verilmesini isteyebilir.

Hatalar çoğu zaman ölüm tarihlerinin sırasından kaynaklanır. Mirasbırakandan önce ölen bir çocuğun yerini onun altsoyu alır (m. 495). Mirasbırakandan sonra ölen bir çocuğun payı ise eşi de dahil olmak üzere kendi mirasçılarına kalır (m. 580). Bu sıralama yanlış kurulursa belgede gösterilen mirasçılar da yanlış olur.

Noterin verdiği belgeye karşı menfaati zedelenenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme, itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir (Noterlik Kanunu m. 71/C).

Belgenin verilmiş olması, ölüme bağlı bir tasarrufun, örneğin bir vasiyetnamenin iptali için dava açma hakkını da ortadan kaldırmaz (m. 598/3).

Belgeyi kullanırken dikkat edilecekler

Mirasçılık belgesi mirasçıları gösterir; ölen kişinin hangi malları ve borçları olduğunu göstermez. Tereke, yani mirasa konu mal ve borçlar ayrıca araştırılmalıdır.

Belge almak, kanunun ret hakkını kaybettirdiğini söylediği davranışlar arasında sayılmaz. Buna karşılık belgeyi kullanarak bankadaki parayı çekip harcayan, aracı satan ya da başka biçimde tereke işlerine karışan mirasçı artık mirası reddedemez (m. 610). Ölen kişinin borçları olabileceği düşünülüyorsa, belgeyi bu tür işlemlerde kullanmadan önce üç aylık ret süresi içinde durumu değerlendirmek gerekir (m. 606). Mirasın reddi ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Sık sorulan sorular

Noterden alınan belgeyle mahkemeden alınan belge arasında fark var mı?

Kanun ikisini aynı maddede, mirasçılık sıfatını gösteren aynı belge olarak düzenler. Fark, hangi durumda verilebildiklerindedir. Noter; yargılama gerektiren, nüfus kayıtlarının yetmediği ya da belgeyi yabancıların istediği durumlarda belge veremez. Vasiyetnameyle atanmış mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına verilecek belgeyi de kanun sulh mahkemesine bırakmıştır.

Belgeyi almak için bütün mirasçıların birlikte başvurması gerekir mi?

Hayır. Mirasçılardan birinin başvurması yeterlidir. Noterde başvuru yazılı ya da sözlü yapılabilir. Verilen belgede, başvuranla birlikte mirasçı olduğu belirlenen kişilerin tamamı gösterilir.

Belgede bir kardeşim gösterilmemiş. Ne yapabilirim?

Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; bunun için kanunda bir süre öngörülmemiştir. Belge noterden alınmışsa, menfaati zedelenen kişi sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkemeden alınmış bir belgede de eksik ya da yanlış gösterilen mirasçı için belgenin iptali ve doğru bir belge verilmesi istenebilir.

Yabancı uyruklu bir mirasçı noterden belge alabilir mi?

Hayır. Noterlik Kanunu’na göre mirasçılık belgesi yabancılar tarafından talep edilirse noter belge veremez. Kanunun ölçütü, belgeyi isteyen kişinin yabancı olmasıdır. Bu durumda sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir; mahkeme mirasçıları belirlerken gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.