Raporlu işçi işten çıkarılabilir mi? Bekleme süresi ve rapor süresince fesih

Kısaca

• Hastalık ya da kaza nedeniyle raporlu işçiyi işveren hemen bildirimsiz feshedemez; önce bekleme süresi dolmalıdır.
• Bekleme süresi, işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresine altı hafta eklenerek bulunur.
• Bekleme süresi içinde hastalık ya da kaza nedeniyle işe gelmemek, iş güvencesi bakımından geçerli fesih sebebi değildir.
• Bekleme süresi dolduktan sonra yapılan sağlık nedenli fesihte de işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

Hastalanan ya da kaza geçiren işçi doktordan istirahat raporu alır ve bir süre işe gidemez. Rapor uzadıkça akla gelen soru, işverenin bu dönemde işçiyi işten çıkarıp çıkaramayacağıdır. İş Kanunu bu konuda işçiyi belirli bir süre korur. Bu süreye bekleme süresi denir ve hesaplanması işçinin kıdemine bağlıdır.

Rapor süresince iş sözleşmesi askıda kalır. Askı, sözleşmenin sona ermeden, tarafların temel borçlarının geçici olarak durması demektir: işçi çalışmaz, kanuna göre bu süre için ücret de işlemez. Sigortalı işçinin gelir kaybı, şartları varsa geçici iş göremezlik ödeneği ile karşılanır.

Bekleme süresi nasıl hesaplanır?

İş Kanunu’nun 25. maddesinin (I) numaralı bendi, işverene sağlık sebepleriyle iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden, yani derhal feshetme hakkı tanır. Bu bentteki genel kurala göre işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hâllerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı hemen doğmaz. Bu hâllerin, işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17. maddede belirlenen bildirim süresini altı hafta aşması gerekir.

Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre şöyledir (m. 17). Bekleme süresi, bunlara altı hafta eklenerek bulunur:

• Altı aydan az çalışmış işçi: iki hafta bildirim süresi, bekleme süresi sekiz hafta,
• Altı ay ile bir buçuk yıl arası: dört hafta bildirim süresi, bekleme süresi on hafta,
• Bir buçuk yıl ile üç yıl arası: altı hafta bildirim süresi, bekleme süresi on iki hafta,
• Üç yıldan fazla: sekiz hafta bildirim süresi, bekleme süresi on dört hafta.

Bekleme süresi, hastalık ya da kaza nedeniyle işe gelinemeyen dönemin başından itibaren işler. Örneğin dört yıldır aynı işyerinde çalışan ve kaza nedeniyle raporlu olan bir işçi için işverenin sağlık nedenli bildirimsiz fesih hakkı, işçi on dört haftadan fazla işe gelemediğinde doğar. Doğum ve gebelik hâllerinde bekleme süresi, kanunun kadın işçinin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmamasını öngördüğü sürenin bitiminde başlar. Bu konu hamile işçinin işten çıkarılması yazısında ayrıca ele alınıyor.

Bekleme süresi kuralının iki istisnası vardır. Hastalık ya da engellilik işçinin kendi kastından, düzensiz yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden doğmuşsa ve işçi bu yüzden ardı ardına üç iş gününden ya da bir ayda beş iş gününden fazla işe gelmezse işveren beklemeden fesih yapabilir. Hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işçinin işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğu Sağlık Kurulunca saptanırsa da aynı hak doğar.

Rapor süresince fesih

Bekleme süresi dolmadan işveren, raporu gerekçe göstererek sözleşmeyi derhal feshedemez. Böyle bir fesih, kanunun tanıdığı bir haklı nedene dayanmaz. İşçi bu durumda bildirim süresine ilişkin ihbar tazminatını ve şartları varsa kıdem tazminatını isteyebilir. İhbar süresi ve tazminatı ihbar süresi ve ihbar tazminatı yazısında anlatılıyor.

Raporun işyerine ulaştırılması da önemlidir. Kanun, işçinin izin almadan ya da haklı bir sebebe dayanmadan işe gelmemesi hâlinde işverene derhal fesih hakkı tanır. Geçerli bir raporla işe gelemeyen işçi için bu hak doğmaz; rapor işe gelmemenin haklı sebebidir. Raporun işverene bildirildiğini sonradan ispat edebilmek için bildirimi yazılı ya da kayıt bırakan bir yolla yapmak yerinde olur.

İş güvencesi ve geçerli sebep

İş güvencesi kapsamındaki işçiler için ayrıca 18. madde devreye girer. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, feshi geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır.

Kanun, geçerli sebep oluşturmayan hâlleri tek tek sayar. Bunlardan biri doğrudan raporlu işçiyle ilgilidir: hastalık veya kaza nedeniyle 25. maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık, fesih için geçerli sebep değildir (m. 18/3-f). Dolayısıyla işveren, bekleme süresi içinde raporu gerekçe yaparak bildirim süresine uysa ya da ihbar tazminatını ödese bile bu fesih geçerli sayılmaz.

Böyle bir fesihle karşılaşan iş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade yoluna gidebilir. Başvuru önce zorunlu arabuluculuğa yapılır ve süreler kısadır; şartlar ve süreler işe iade davası yazısında anlatılıyor. Fesih gerçekte başka bir sebebe, örneğin işletmenin küçülmesine dayanıyorsa, o sebebin geçerli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Bekleme süresi dolduktan sonra

Bekleme süresi aşıldıktan sonra işveren sağlık sebebiyle sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir. Bu bir haklı fesih olduğundan işçi ihbar tazminatı isteyemez. Kanunun ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar için öngördüğü altı iş günlük fesih süresi sağlık sebepleri için öngörülmemiştir.

Kıdem tazminatı ise ödenir. 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi, işverenin yaptığı fesihlerde kıdem tazminatını yalnızca işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan davranışlarına dayanan fesihlerde ortadan kaldırır. Sağlık sebebiyle yapılan fesih bu kapsamda değildir; en az bir yıllık çalışması olan işçi kıdem tazminatı alır. Ayrıntılar için kıdem tazminatına hak kazanma şartları ve işverenin haklı nedenle derhal feshi yazılarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Raporluyken işten çıkarıldım. Kıdem tazminatı alabilir miyim?

En az bir yıllık çalışmanız varsa, sağlık sebebiyle yapılan fesih kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Kıdem tazminatı, işverenin yaptığı fesihlerde yalnızca ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesihlerde ödenmez. Bekleme süresi dolmadan yapılmış bir fesihte ise ayrıca ihbar tazminatı ve iş güvencesi kapsamındaysanız işe iade gündeme gelir.

Bekleme süresi dolunca işveren beni işten çıkarmak zorunda mı?

Hayır. Kanun, bekleme süresi aşıldıktan sonra işveren için bir fesih hakkı doğduğunu söyler; bu bir zorunluluk değildir. İşveren sözleşmeyi sürdürebilir. İşçi iyileşip işe döndüğünde iş ilişkisi kaldığı yerden devam eder.

Raporlu olduğum günler için işveren maaş öder mi?

Kanuna göre iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işçinin işine gidemediği süreler için ücret işlemez. Bu dönemde sigortalı işçinin gelir kaybı, şartları varsa Sosyal Güvenlik Kurumunun ödediği geçici iş göremezlik ödeneğiyle karşılanır.

İşveren raporumu kabul etmeyip devamsızlık tutanağı tuttu. Bu geçerli mi?

Kanunun devamsızlık nedeniyle tanıdığı derhal fesih hakkı, işçinin izin almadan ya da haklı bir sebebe dayanmadan işe gelmemesi hâlinde doğar. Geçerli bir istirahat raporu, işe gelmemenin haklı sebebidir. Raporun işverene ulaştırıldığını ispatlayabilmek için bildirimi kayıt bırakan bir yolla yapmak ve bir örneğini saklamak gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.