Banka hesabına haciz: maaş hesabındaki paranın tamamı haczedilebilir mi?

Kısaca

• Banka hesabındaki paraya, icra dairesinin bankaya gönderdiği haciz ihbarnamesiyle el konulur.
• Maaş ve ücretlerin tamamı haczedilemez; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz, işçi ücretinde dörtte biri de aşamaz.
• Sosyal Güvenlik Kurumu aylıkları nafaka ve Kurum alacakları dışında, borçlu razı olmadıkça haczedilemez.
• Kanuna aykırı hacze karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yapılabilir.

İcra takibinde alacaklının ilk başvurduğu yollardan biri, borçlunun banka hesaplarına haciz konulmasıdır. Haciz, borcunu ödemeyen borçlunun mal ve haklarına, alacaklıya ödenmek üzere icra dairesince el konulmasıdır. Banka hesabındaki para, hukuken borçlunun bankadan olan alacağıdır. Bu yüzden hesaba haciz, borçlunun üçüncü bir kişideki, yani bankadaki alacağının haczi olarak yapılır.

Hesaba haciz konulduğunda borçlu bunu çoğu zaman bankadan gelen bir bildirimle ya da hesabını kullanamadığında fark eder. Hesaptaki paranın maaş ya da emekli aylığı olması hâlinde kanun borçluyu korur; ancak bu korumanın işlemesi için borçlunun kısa bir süre içinde harekete geçmesi gerekir.

İcra dairesi bankaya nasıl haciz koyar

Hesaptaki paranın haczi, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 89. maddesindeki haciz ihbarnamesiyle yapılır. Bu ihbarnameyle icra dairesi bankaya, bundan sonra borçlunun alacağını ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve borçluya yapılacak ödemenin geçerli olmayacağını bildirir. Hesapta para varsa, bu andan itibaren borçlu o parayı serbestçe çekemez.

Banka, kanunda sayılan şu türden bir iddiada bulunuyorsa, bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı ya da sözlü olarak bildirmek zorundadır:

• Borçluya bir borcu bulunmadığı, örneğin hesapta para olmadığı,
• Borcun ihbarnamenin tebliğinden önce ödenmiş olduğu,
• Alacağın borçluya ya da onun gösterdiği yere verilmiş olduğu.

Bu bildirim, hesap sahibinin değil bankanın yükümlülüğüdür. Borçlu ise hesabındaki paranın haczedilip haczedilemeyeceğiyle ilgilenir. Bankanın süresinde itiraz etmemesinin sonuçları ağırdır; ikinci ve üçüncü ihbarnameler ve menfi tespit davası süreci üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Bu süreç banka ile icra dairesi arasında işler. Borçlu açısından asıl soru, hesaptaki paranın haczedilebilir olup olmadığıdır.

Maaş ve aylıklar için kanundaki sınır

Bazı gelirler kanun gereği ancak kısmen haczedilebilir. İİK m. 83’e göre maaşlar, tahsisat ve her türlü ücretler, emekli maaşları ve sigortalar ya da emekli sandıkları tarafından bağlanan gelirler bu gruptadır. Bunlar, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonraki için kesintiye geçilmez. Örneğin maaşa iki ayrı icra dosyasından haciz gelmişse, ikinci dosya için kesinti ancak birinci dosyanın kesintisi bittikten sonra başlar; maaştan aynı anda iki ayrı dörtte bir kesilmez.

İş sözleşmesiyle çalışanlar için İş Kanunu ayrıca bir üst sınır koyar: işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez (4857 sayılı Kanun m. 35). Nafaka alacakları için bu sınırların nasıl işlediği maaş haczinin sınırı yazısında anlatılmıştır.

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı gelir ve aylıklar için daha koruyucu bir kural vardır. Bunlar, nafaka borçları ve Kurum’un kendi alacakları dışında haczedilemez; borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü bu aylıkların haczine ilişkin talepleri reddeder (5510 sayılı Kanun m. 93).

Kanun bu korumanın önceden ortadan kaldırılmasına da izin vermez. Haczedilemeyen ya da kısmen haczedilebilen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m. 83/a).

Hesaptaki para maaşsa ne olur

İİK m. 83 korumayı paranın niteliğine bağlar: korunan, maaş, ücret ya da emekli maaşıdır. Kanun, bu paranın bankaya yatırılmış olması hâli için ayrı bir kural koymaz. Koruma, borçlunun ve ailesinin geçimini güvence altına almak içindir. Bu nedenle hesaba konulan haciz maaş ya da aylık olarak yatan parayı kanundaki sınırın ötesinde kapsıyorsa, borçlu bunu şikâyet yoluyla ileri sürebilir. Paranın gerçekten maaş ya da aylık olup olmadığını icra mahkemesi, hesap hareketlerine ve sunulan belgelere bakarak değerlendirir.

Bunun için şu belgeler işe yarar:

• Haczin konulduğu tarihi ve hesaba yatan tutarları gösteren banka hesap dökümü,
• Maaş bordrosu ya da işverenden alınacak ücret yazısı,
• Emekli aylığı alanlar için Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alınan aylık belgesi.

Hesapta maaştan başka paralar da varsa, örneğin birikim ya da başka kaynaklardan gelen havaleler, bunlar için kanundaki bu özel koruma geçerli değildir. Haczedilemeyen diğer mallar haczedilemeyen mallar yazısında anlatılmıştır.

Haczedilmezlik şikâyeti ve süresi

İcra müdürlüğünün kanuna aykırı ya da olaya uygun olmayan işlemlerine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m. 16). Maaşın kanundaki sınırı aşan kısmına haciz konulduğu iddiası, bu yolla ileri sürülür. Haczedilecek miktarı belirleyen işleme karşı borçlu da alacaklı da şikâyet yoluna başvurabilir; alacaklı, kesilen miktarın az olduğunu düşünüyorsa aynı yola gidebilir.

Yedi günlük süre haczin konulduğu günden değil, borçlunun haczi öğrendiği günden başlar. Yine de süre kısadır. Haczin öğrenildiği gün not edilmeli, hangi icra dairesinin hangi dosyasından haciz konulduğu vakit kaybetmeden öğrenilmelidir.

Bir hakkın yerine getirilmemesi ya da sebepsiz yere sürüncemede bırakılması hâlinde ise süre aranmaz; bu durumda her zaman şikâyet yoluna gidilebilir (İİK m. 16). Borç tamamen ödendiği hâlde haczin kaldırılmaması bu duruma örnek olabilir. Böyle bir durumda önce icra dairesinden haczin kaldırılması istenebilir; sonuç alınamazsa şikâyet yoluna gidilebilir.

Sık sorulan sorular

Hesabımdaki paranın tamamına haciz konuldu ama bu para maaşımdı. Ne yapabilirim?

Maaş ve ücretler kanuna göre ancak kısmen haczedilebilir. Haczin bu sınırı aştığını düşünüyorsanız, haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilirsiniz. Paranın maaş olarak yattığını gösteren hesap dökümü ve bordro bu başvuruda en önemli belgelerdir.

Emekli maaşım bankaya yatıyor. Haciz konulabilir mi?

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı gelir ve aylıklar, nafaka borçları ve Kurum’un kendi alacakları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati, yani rızası yoksa icra müdürü bu aylıkların haczi için yapılan talepleri reddeder. Nafaka borcu için ise bu aylıklara haciz konulabilir.

Kredi sözleşmesinde maaşımın haczine razı olduğumu imzaladım. Bu geçerli mi?

Hayır. Kanun, haczedilemeyen ya da ancak kısmen haczedilebilen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçerli olmadığını açıkça söyler. Sözleşmede böyle bir madde bulunması, kanundaki sınırın aşılmasına imkân vermez.

Banka haciz ihbarnamesine cevap vermezse ne olur?

Banka, ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse borç bankanın zimmetinde sayılır ve bankaya ikinci bir ihbarname gönderilir. Bu süreç bankayı, yani üçüncü kişiyi ilgilendirir; ayrıntıları üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi yazısında anlatılmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.