Ölen kişinin vergi borcu mirasçılara geçer mi, cezalar ne olur?

Kısaca

• Ölüm hâlinde mükellefin vergi ödevleri, mirası reddetmemiş yasal ve atanmış mirasçılarına geçer.
• Her mirasçı, ölenin vergi borcundan yalnızca miras payı oranında sorumludur.
• Ölüm hâlinde vergi cezası düşer; vergi aslı ise mirasçılardan istenebilir.
• Mirası süresinde reddeden kişi mirasçı sayılmadığı için ölenin vergi borcu nedeniyle takip edilmez.

Bir kişinin ölümüyle vergi borçları ortadan kalkmaz. Vergi Usul Kanunu’nun 12. maddesi, ölen mükellefin ödevlerinin kime geçeceğini ve mirasçıların bu borçlardan ne ölçüde sorumlu olacağını düzenler. Hüküm kısa ama sonuçları önemlidir: vergi borcu mirasçılara geçer, cezalar ise düşer.

Mirası reddeden kişi ise bu borçların dışında kalır. Bu nedenle ölen yakınının vergi borcu olduğunu öğrenen mirasçının, önce borcun büyüklüğünü ve terekedeki malları görüp ret süresi dolmadan karar vermesi gerekir.

Vergi ödevleri kime geçer?

Kanuna göre ölüm hâlinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Kanuni mirasçı, kanun gereği mirasçı olan eş, çocuklar, anne, baba gibi yakınlardır. Mansup mirasçı ise vasiyetnameyle mirasçı olarak atanan kişidir. Kimin mirasçı olduğu ve payların oranı miras hukukuna göre belirlenir.

“Ödev” kavramı yalnızca borcu ödemeyi kapsamaz. Ölen kişinin verilmemiş beyannamelerini vermek, gerekli bildirimleri yapmak ve vergi idaresine karşı diğer yükümlülükleri yerine getirmek de mirasçılara düşer.

Bu ödevler için mirasçılara ek süre tanınır. Vergi kanunlarında ayrı bir hüküm yoksa, ölüm nedeniyle mirasçılara geçen ödevlerde bildirim ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir.

Mirasçı vergi borcundan ne kadar sorumlu?

Vergi Usul Kanunu burada miras hukukunun genel kuralından ayrılır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen, yani alacaklıya karşı her biri borcun tamamından sorumludur. Vergi borcunda ise kanun her mirasçının ölenin vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olacağını söyler.

Bir örnekle: Ölen kişinin ödenmemiş vergi borcu 90.000 TL olsun ve üç çocuğu eşit paylarla mirasçı olsun. Vergi dairesi her çocuktan ancak 30.000 TL isteyebilir. Kardeşlerden biri payını ödemezse, diğer ikisinden bu kısım istenemez.

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın tahsilat uygulamasına ilişkin yayımladığı açıklamalara göre vergi dairesi, mirasçılık belgesine bakarak her mirasçının payını belirler ve her birine kendi payı oranında ödeme emri düzenler. Mirasçılık belgesinin nasıl alındığını mirasçılık belgesi yazısında anlattık.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var. Kanun sorumluluğu payla orantılı hâle getirir; maddede mirasçının sorumluluğunu terekeden aldığı değerle sınırlayan bir ifade yoktur. Diğer tereke borçlarından sorumluluğun genel çerçevesi için mirasçıların borçlardan sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Vergi cezaları ölümle düşer

Vergi Usul Kanunu’nun 372. maddesine göre ölüm hâlinde vergi cezası düşer. Bu, cezaların şahsiliği ilkesinin bir sonucudur: ceza, fiili işleyen kişiye özgüdür ve mirasçılara geçmez.

Bu kuralın sonuçları şöyle özetlenebilir:

• Ölen kişi adına kesilmiş usulsüzlük cezaları ve vergi ziyaı cezaları, ölümden sonra mirasçılardan istenmez ve terkin edilir.
• Cezanın bağlı olduğu vergi aslı düşmez. Mirasçılar vergiden payları oranında sorumlu olmaya devam eder.
• Mirasçılar, kendilerine geçen ödevleri yerine getirmezlerse, örneğin beyannameyi süresinde vermezlerse, bundan doğan ceza artık ölenin değil kendi fiilleri nedeniyle kendi adlarına kesilebilir.

Akademik çalışmalarda, ölen kişinin bir şirketin kanuni temsilcisi ya da ortağı sıfatıyla sorumlu tutulduğu tüzel kişi cezalarında farklı bir sonuç doğduğu belirtilmektedir. Böyle bir durumda somut dosyanın ayrıca incelenmesi gerekir.

Mirası reddedenlerin durumu

Kanun ödevlerin “mirası reddetmemiş” mirasçılara geçeceğini söyler. Mirası süresinde ve usulüne uygun reddeden kişi mirasçı sıfatını kaybeder; ölenin vergi borcu nedeniyle ondan bir şey istenemez.

Ret süresi, yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenildiği tarihten itibaren üç aydır ve başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır. Ölüm tarihinde ölen kişinin ödemeden aczi açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; buna hükmen ret denir. Ayrıntılar mirasın reddi yazısındadır.

Üç ay içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Borçların malvarlığını aşıp aşmadığı belli değilse, mirası hemen reddetmek yerine terekenin resmî defterinin tutulmasını istemek de mümkündür. Bu istem, ret için öngörülen usulle ve bir ay içinde sulh hâkimine yapılır; mirasçılardan birinin istemi diğerleri için de etkilidir.

Ret hakkı kolayca kaybedilebilir. Ret süresi dolmadan mirasçı sıfatıyla tereke işlerine karışan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez. Ölen kişinin hesabındaki parayı çekip kullanmak bu sonuca yol açabilir.

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras devlete geçmez; sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Vergi dairesi alacağını bu tasfiyede ister. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın açıklamalarına göre, terekede hiç mal yoksa vergi alacağı zamanaşımı süresinin dolmasından sonra terkin edilir, yani kayıtlardan silinir. Tasfiyeden sonra bir değer kalırsa, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.

Ölümle birlikte mirasçıların ödemesi gereken başka bir vergi de doğabilir. Mirasçının kendi adına ödediği bu vergiyi veraset ve intikal vergisi yazısında anlattık; ölenin borcu olan vergiden farklı bir konudur.

Sık sorulan sorular

Babamın vergi borcu bıraktığı maldan fazla. Ne yapmalıyım?

Vergi Usul Kanunu mirasçının sorumluluğunu miras payı oranıyla sınırlar, ama terekenin değeriyle sınırlayan ayrı bir hüküm içermez. Borçların malvarlığından fazla olduğu bir mirasta mirasçıyı koruyan asıl yol, ölümü öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddetmektir. Bu süre içinde tereke mallarını kullanmak ya da satmak ret hakkını kaybettirebilir.

Babam adına ölümünden önce vergi ziyaı cezası kesilmişti. Bu ceza da bize mi geçer?

Hayır. Ölüm hâlinde vergi cezası düşer ve kesilmiş cezalar terkin edilir. Ancak cezanın bağlı olduğu vergi aslı düşmez; mirasçılar ondan payları oranında sorumludur. Ölen kişinin bir şirketin kanuni temsilcisi ya da ortağı olarak sorumlu tutulduğu tüzel kişi cezaları bakımından ise akademik çalışmalarda farklı sonuç doğduğu belirtilmektedir.

Kardeşim payını ödemiyor. Vergi dairesi borcun tamamını benden isteyebilir mi?

Vergi Usul Kanunu’na göre her mirasçı ölenin vergi borcundan miras payı oranında sorumludur. Bu nedenle vergi dairesi, mirasçılık belgesine göre her mirasçının payını belirleyip ödeme emrini ona göre düzenler. Sizin payınızı aşan kısım için kardeşinizin borcundan sorumlu tutulmazsınız.

Babamın son yıl gelir vergisi beyannamesini kim, ne zamana kadar verecek?

Ölenin vergi ödevleri mirasçılarına geçtiği için beyannameyi mirasçılar verir. Vergi kanunlarında ayrı bir hüküm yoksa, ölüm nedeniyle mirasçılara geçen ödevlerde bildirim ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir. Gelir vergisinde özel bir düzenleme olup olmadığına ilgili kanundan ya da vergi dairesinden bakmak gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.