Tüketici hakem heyeti kararına itiraz nasıl yapılır, süre ne kadar?

Kısaca

• Taraflar, tüketici hakem heyeti kararına tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir.
• İtiraz, heyetin bulunduğu yerdeki ya da tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine yapılır.
• İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden tedbir istenmelidir.

Tüketici hakem heyeti, belirli bir parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarına bakan ve Ticaret Bakanlığınca kurulan bir kuruldur. Heyete nasıl başvurulduğu ve hangi uyuşmazlıkların heyete, hangilerinin mahkemeye gittiği tüketici hakem heyetine başvuru yazısında anlatılmıştır. Bu yazı, heyet kararını verdikten sonraki aşamayı, yani karara katılmayan tarafın neler yapabileceğini ele alır. Kararın tebliğiyle birlikte kısa bir itiraz süresi işlemeye başladığından, kararı alan tarafın ne yapacağına hızla karar vermesi gerekir.

Hakem heyeti kararı bağlayıcıdır

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 70. maddesine göre tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar. Bu, kararın bir tavsiye değil, uygulanması gereken bir hüküm olduğu anlamına gelir. Heyet kararı, İcra ve İflas Kanunu’nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir. Başka bir deyişle, lehine karar verilen taraf, satıcı ödeme yapmazsa kararı mahkeme kararı gibi icra dairesine götürebilir.

Heyetin tebliğ etmesi gereken evrak, taraflara veya vekillerine elektronik ortamda gönderilir. Bu mümkün olmazsa tebligat, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Tebliğ tarihi önemlidir, çünkü itiraz süresi bu tarihte başlar.

İtiraz süresi ve itirazın yapılacağı yer

Kanunun 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre taraflar, tüketici hakem heyetinin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Bu süre, 7499 sayılı Kanunla daha önceki on beş günlük süre yerine getirilmiştir ve 1 Haziran 2024’ten itibaren verilen kararlara uygulanır.

İtiraz iki yerden birine yapılabilir:

• Kararı veren tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesi,
• Tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesi.

İkinci seçenek 2022’de 7392 sayılı Kanunla eklenmiştir. Örneğin Kayseri’de oturan bir tüketici, alışverişi başka bir ilde yaptığı için o ildeki heyete başvurmuşsa, karara Kayseri’deki tüketici mahkemesinde itiraz edebilir.

İtiraz hakkı yalnız tüketiciye ait değildir. Kanun “taraflar” demektedir; bu nedenle aleyhine karar verilen satıcı veya sağlayıcı da aynı süre içinde itiraz edebilir.

İtirazın icraya etkisi

Kanuna göre itiraz, tüketici hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak talep edilmesi şartıyla hâkim, kararın icrasını tedbir yoluyla durdurabilir.

Bunun pratik sonucu şudur: Tüketici lehine verilen bir karara satıcı itiraz etse bile tüketici, kararı icraya koyabilir. İcranın durmasını isteyen satıcı, itiraz dilekçesinde bu yönde açık bir talepte bulunmalı ve kararın hemen icra edilmesinin neden kendisi için sonradan giderilmesi güç bir sonuç doğuracağını açıklamalıdır. Mahkeme bu talebi kabul etmek zorunda değildir; kanun hâkime bir takdir yetkisi tanır. Aynı kural, tüketici aleyhine çıkan bir kararda tüketici için de geçerlidir.

Mahkemedeki süreç ve masraflar

Tüketici mahkemelerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun basit yargılama usulü uygulanır. Basit yargılama, dilekçe aşamasının kısa tutulduğu, daha hızlı ilerlemesi amaçlanan bir yargılama biçimidir. Tüketicilerin açtığı davalar harçtan muaftır. İtirazı inceleyen mahkeme, heyetin dosyasını ve tarafların sunduğu delilleri değerlendirir; gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırabilir ve tanık dinleyebilir.

Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak dava şartıdır. Ancak bu kural, hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlarda aranmaz. Bu nedenle itiraz için önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması beklenmez.

İtiraz dilekçesinde kararın tarihi, tebliğ tarihi, kararın hangi yönden hatalı bulunduğu ve dayanılan deliller açıkça yazılmalıdır. İtiraz sebepleri olaya göre değişir. Sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Heyetin sunulan fatura, sözleşme ya da yazışmaları değerlendirmemiş olması,
• Ayıbın varlığı veya niteliği konusunda alınan bilirkişi görüşünün yetersiz kalması,
• Bedel iadesi, onarım ya da değişim gibi seçimlik haklardan talep edilmeyen birine karar verilmesi,
• İade edilecek tutarın hatalı hesaplanması.

Bu sebeplerin her birinin hangi belgeye dayandığı dilekçede gösterilmelidir. Hakem heyeti kararının ve tebliğ belgesinin bir örneğinin dilekçeye eklenmesi, sürenin kontrolünü kolaylaştırır. Adalet Bakanlığının yayımladığı bir kanun yararına bozma kararında Yargıtay, tebliğ tarihinin tartışmalı olduğu bir dosyada, itirazın süresinde yapılıp yapılmadığının tebliğ belgesi getirtilerek araştırılması gerektiğini belirtmiştir.

Kanun, tüketiciyi masraf yönünden de korur. Tüketici lehine verilen karar, mevcut olduğu hâlde tüketici hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye ilk kez sunulması nedeniyle iptal edilirse, tüketici aleyhine yargılama giderleri ve vekâlet ücretine hükmedilemez. Bununla birlikte, heyete eksiksiz belge sunmak en baştan daha sağlıklıdır; heyet kararı da mahkemenin incelemesi de dosyadaki belgelere dayanır.

Süre kaçırılırsa ve mahkeme kararından sonra

İki haftalık süre içinde itiraz edilmezse itiraz yolu kapanır ve heyet kararı, tarafları bağlayan bir karar olarak uygulanmaya devam eder. Süreyi hesaplarken tebliğ tarihinin esas alındığı unutulmamalıdır; kararın verildiği gün değil, size tebliğ edildiği gün önemlidir. Hafta olarak belirlenen süreler, son haftada başlangıç gününe karşılık gelen günün tatil saatinde, yani çalışma saatinin bitiminde sona erer (HMK m. 92). Örneğin karar size 3 Mart’ta tebliğ edildiyse, itiraz süresi 17 Mart günü çalışma saati bitiminde dolar.

Tüketici mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karar kesindir. Bu karara karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilemez. Bu yüzden itiraz, uyuşmazlıktaki son ciddi fırsat olarak görülmeli ve itiraz sebepleri ile deliller ilk dilekçede eksiksiz sunulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Satıcı, lehime verilen hakem heyeti kararına itiraz edebilir mi?

Evet. Kanun itiraz hakkını taraflara tanır; yani karara katılmayan tüketici de satıcı ya da sağlayıcı da iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir. Satıcının itirazı, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz.

Lehime çıkan kararı satıcı ödemiyor. Ne yapabilirim?

Hakem heyeti kararları, İcra ve İflas Kanunu’nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir. Bu nedenle kararı icra dairesine götürerek ilamlı icra takibi başlatabilirsiniz. Satıcının karara itiraz etmiş olması, mahkeme tedbir kararı vermedikçe icrayı durdurmaz.

İtiraz etmeden önce arabulucuya gitmem gerekir mi?

Hayır. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurma zorunluluğu, hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlar için aranmaz. İtiraz doğrudan tüketici mahkemesine yapılır.

İki haftalık süre hangi kararlar için geçerli?

İtiraz süresi 7499 sayılı Kanunla on beş günden iki haftaya çevrilmiştir. Bu değişiklik 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve bu tarihten itibaren verilen hakem heyeti kararlarına uygulanır. Daha önce verilmiş kararlar için önceki hükümler geçerlidir.

Tüketici mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karara karşı istinafa gidilebilir mi?

Hayır. Tüketici mahkemesinin hakem heyeti kararına yapılan itiraz üzerine verdiği karar kesindir. Bu nedenle itiraz aşamasında bütün delillerin ve itiraz sebeplerinin eksiksiz sunulması önem taşır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.