Mahkeme kararına dayalı (ilamlı) icra takibi nasıl yapılır?

Kısaca

• İlamlı takipte icra emri, borçludan borcu yedi gün içinde ödemesini ister.
• İstinaf ve temyiz, para alacağına ilişkin kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz.
• Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez.
• Borçlu yedi gün içinde icra mahkemesine başvurup borcun ödendiğini, süre verildiğini ya da zamanaşımını ileri sürebilir.

Bir davayı kazanmak, alacağı tahsil etmek anlamına gelmez. Karşı taraf kararı kendiliğinden yerine getirmezse karar icra dairesi aracılığıyla zorla uygulanır. Mahkeme kararına hukuk dilinde ilam denir; ilama dayanan takibe de ilamlı icra takibi. Bu yolun en önemli özelliği, borçlunun basit bir itirazla takibi durduramamasıdır. Borcun varlığı zaten mahkemece belirlenmiştir.

İlamlı takibe konu olan kararlar ve belgeler

Para ödenmesine, teminat verilmesine, bir taşınırın teslimine, bir taşınmazın tahliyesine, bir işin yapılmasına ya da yapılmamasına hükmeden mahkeme kararları ilamlı yolla icra edilir.

Kanun bazı belgeleri de ilam gibi sayar. Mahkeme önünde yapılan sulhlar ve kabuller, para borcu ikrarını içeren ve noterce düzenleme şeklinde yapılan senetler, istinaf ve temyiz kefaletnameleri ile icra dairesindeki kefaletler bunlardandır. Bu belgelere dayanan alacaklı da ayrıca dava açmadan ilamlı takip başlatabilir.

Kararın kesinleşmesi gerekmez, istisnalar dışında

Kural olarak kararın kesinleşmesi beklenmez. Bir karara karşı istinafa ya da temyize gidilmesi, kararın icrasını durdurmaz. Para alacağına ilişkin bir karar, ilk derece mahkemesinin kararı verilir verilmez takibe konulabilir.

Bunun istisnaları kanunda sayılmıştır. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Örneğin tapu iptali ve tescil kararı ya da boşanma hükmü kesinleşmeden uygulanmaz. Nafaka kararlarında ise kanun yoluna başvurulsa bile icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

Takip nasıl başlar: icra emri

İlamın icrası herhangi bir icra dairesinden istenebilir; borçlunun yerleşim yeri şartı aranmaz. Takip, ilamın icra dairesine verilmesiyle başlar.

İcra müdürü borçluya bir icra emri gönderir. Para borcuna ilişkin ilamlarda icra emri borçluya şunları bildirir:

• Borcun yedi gün içinde ödenmesi ya da hükmolunan teminatın verilmesi,
• Bu sürede ödeme yapılmaz ve icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse zorla icraya geçileceği,
• Aynı süre içinde mal beyanında bulunulması, bulunulmazsa hapisle zorlama ve cezalandırma yaptırımları.

Taşınır teslimi ve taşınmaz tahliyesine ilişkin ilamlarda da borçluya yedi günlük süre verilir. Süresinde teslim edilmeyen taşınır zorla alınır; bulunamazsa ilamda yazılı değeri tahsil edilir. Tahliye kararında borçlu taşınmazı boşaltmazsa tahliye zorla yapılır; teslimden sonra haklı bir sebep olmadan geri giren borçlu, yeni bir karara gerek kalmadan yeniden çıkarılır. Bir işin yapılmasına ilişkin kararlarda iş, gerekirse masrafı borçludan alınmak üzere başkasına yaptırılır.

Bir işin yapılmamasına ilişkin kararlarda borçluya, karara aykırı davranmanın kanundaki cezayı gerektireceği ihtar edilir. Karar bir kez yerine getirildikten sonra borçlu onu ortadan kaldıracak bir davranışta bulunursa, örneğin kaldırılan bir engeli yeniden yaparsa, yeni bir dava açmaya gerek kalmadan karar tekrar zorla uygulanır.

Tahliye sırasında taşınmazda bulunan ve karara dahil olmayan eşya çıkarılarak borçluya teslim edilir. Borçlu ya da ailesinden reşit biri hazır değilse eşya masrafı alacaklıdan peşin alınarak güvenli bir yerde saklatılır.

Süre dolduğu hâlde ödeme yapmayan borçlunun malları haczedilebilir.

Borçlunun başvurabileceği yollar

İlamlı takipte borçlu kararın haklı olup olmadığını icra aşamasında tartışamaz. Elindeki imkânlar sınırlıdır.

Birincisi, icranın geri bırakılması istemidir. Borçlu icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurup borcun ödendiğini (itfa), alacaklının süre verdiğini (imhal) ya da zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Ödeme ve süre iddiası; resmî makamlarca düzenlenmiş ya da usulüne göre onaylanmış, yahut icra dairesinde veya mahkeme önünde kabul edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa icra geri bırakılır. İcra emrinden sonra gerçekleşen ödeme, süre ya da zamanaşımı her zaman ileri sürülebilir; ancak ödeme ve süre iddiaları bu durumda noterce düzenlenmiş veya onaylanmış belgeye ya da icra tutanağına dayanmalıdır.

İcra mahkemesi geri bırakma istemini reddederse borçlu bu karara karşı ancak alacağı karşılayacak bir teminat göstererek kanun yoluna başvurabilir. Borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan borçlunun istirdat davasıyla parayı geri isteme hakkı saklıdır.

İkincisi, kanun yolu sürecinde icranın durdurulmasıdır. Karara karşı istinafa ya da temyize giden borçlu, hükmolunan parayı resmî bir yere depo ederse veya icra mahkemesinin kabul edeceği taşınır ya da taşınmaz rehni, kıymetli evrak veya geçerli bir banka teminatı gösterirse icra müdürü ona, icra mahkemesinden geri bırakma kararı alması için uygun bir süre verir. Borçlunun yeterli malı haczedilmişse de bu süre verilir. Devlet ve adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermek zorunda değildir. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu kesin olarak esastan reddeder ya da Yargıtay kararı onarsa teminat olarak yatırılan para, alacaklının istemiyle başka bir işleme gerek kalmadan ona ödenir. İlam alacaklısının teminat üzerinde öncelik hakkı vardır.

Üçüncüsü, kararın üst mahkemece kaldırılması ya da bozulmasıdır. Bu durumda icra işlemleri olduğu yerde durur. Karar icra edildikten sonra bölge adliye mahkemesince kaldırılır ya da Yargıtayca bozulur ve borçlunun hiç ya da o kadar borcu olmadığı kesin bir kararla ortaya çıkarsa, ayrıca dava açmaya gerek kalmadan icra tamamen veya kısmen eski hâline getirilir. İyi niyetli üçüncü kişilerin kazandığı haklar bundan etkilenmez.

İcra emrindeki usule aykırılıklar için ayrıca, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yolu açıktır.

Zamanaşımı

İlama dayanan takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu nedenle takip başlatıldıktan sonra dosyanın uzun süre hareketsiz bırakılması alacaklı aleyhine sonuç doğurabilir. Noter senedine dayanan takiplerde ise senedin niteliğine göre borçlar ya da ticaret kanunlarındaki zamanaşımı süreleri uygulanır. İlamın zamanaşımına uğradığı ya da zamanaşımının kesildiği iddiaları icra mahkemesince resmî belgelere dayanılarak incelenir.

Sık sorulan sorular

Karar istinafta iken alacak için takip başlatabilir miyim?

Para alacağına ilişkin kararlarda evet. İstinaf ve temyiz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Borçlu durdurmak isterse hükmolunan parayı depo etmeli ya da icra mahkemesinin kabul edeceği bir teminat göstermelidir. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar ise kesinleşmeden yerine getirilemez.

Noterde imzalanan borç senedi ilam yerine geçer mi?

Para borcu ikrarını içeren ve noterce düzenleme şeklinde yapılan senetler ilamların icrasına ilişkin hükümlere tabidir. Yalnızca imzası noterce onaylanmış bir belge bu kapsama girmez. Ayrıca bu senetlere dayanan takipte zamanaşımı on yıl değil, senedin niteliğine göre borçlar veya ticaret kanunlarındaki sürelerdir.

İcra emrine itiraz edebilir miyim?

İlamlı takipte ilamsız takipteki gibi bir itirazla takip durdurulamaz; kararın doğruluğu icra aşamasında yeniden tartışılmaz. Borçlu yedi gün içinde icra mahkemesine başvurup borcun ödendiğini, süre verildiğini ya da zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Ödeme ve süre iddiası resmî ya da usulüne göre onaylanmış bir belgeyle ispatlanmalıdır. İcra emrindeki usul hataları için ayrıca şikâyet yolu vardır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.