Şantaj suçu nedir, cezası ne kadar?

Kısaca

• Şantaj, hakkı olan ya da yükümlü olduğu bir şeyi kullanarak birini haksız bir şeye zorlamaktır.
• Cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
• Şeref ve saygınlığa zarar verecek bilgileri açıklama tehdidiyle yarar sağlamaya çalışmak da aynı cezayı gerektirir.
• Şantaj suçu şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrenince kendiliğinden soruşturur.

Şantaj, gündelik dilde çoğu zaman “özel bir şeyi yaymakla korkutup para istemek” anlamında kullanılır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 107. maddesi ise daha geniş bir tanım yapar. Kişinin elindeki bir hakkı ya da yapmakla yükümlü olduğu bir işi koz olarak kullanıp karşı tarafı haksız bir şeye zorlaması da şantajdır. Madde 2005’teki değişiklikten bu yana aynı kalmıştır.

Kanundaki iki şantaj türü

Maddenin birinci fıkrası, kişinin hakkı olan veya yapmakla yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından ya da yapmayacağından söz ederek karşı tarafı zorlamasını düzenler. Zorlanan davranış şunlardan biri olabilir:

• hukuka aykırı bir şey yapmak ya da yapmamak,
• yükümlü olmadığı bir şeyi yapmak ya da yapmamak,
• faile veya başkasına haksız bir çıkar sağlamak.

Failin bunu kendisine ya da bir başkasına yarar sağlamak amacıyla yapması gerekir. Örneğin bir kişinin komşusunu, kaçak yapısını belediyeye bildirmekle korkutup kendisine para ödemeye zorlaması bu fıkraya girer. Kaçak yapıyı bildirmek onun hakkıdır; ama bu hakkı karşılığında para almak için kullanması haksız bir çıkardır. Ayrımı yapan, istenen şeyin haksız ya da hukuka aykırı olup olmadığıdır.

İkinci fıkra, en sık karşılaşılan şantaj türünü düzenler. Kendisine veya başkasına yarar sağlamak için bir kimsenin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki bazı hususların açıklanacağı ya da isnat edileceği tehdidinde bulunulması da aynı cezayı gerektirir. Özel fotoğrafları, mesajları ya da kişinin geçmişine ilişkin bilgileri yaymakla korkutup para veya başka bir menfaat istemek bu kapsamdadır. Kanun burada açıklanacak bilginin doğru ya da yanlış olmasına göre bir ayrım yapmaz; açıklama ve isnat birlikte sayılmıştır.

Cezası

İki fıkra için de öngörülen ceza aynıdır: bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası. Hapis ve adli para cezası birlikte verilir; hâkim birini seçmez.

Adli para cezası gün üzerinden belirlenir. Hâkim önce gün sayısını, sonra kişinin ekonomik ve şahsi durumunu dikkate alarak bir gün karşılığı ödenecek tutarı belirler (m. 52). Ödenecek toplam para bu iki rakamın çarpımıdır. Bu nedenle aynı gün sayısı, geliri farklı iki kişi için farklı tutarlara karşılık gelebilir.

Şantaj suçu şikâyete bağlı değildir. Mağdur şikâyet etmese bile savcılık suçu öğrendiğinde soruşturma başlatır; şikâyetin geri alınması da yargılamayı durdurmaz.

Kanun, şantajın kime karşı işlendiğine göre ayrı bir ağırlaştırıcı hâl öngörmez. Şantajcının bir yabancı, eski bir sevgili ya da eş olması cezanın sınırlarını değiştirmez. Hâkim cezayı bir ile üç yıl arasında belirlerken suçun işleniş biçimini, mağdurun uğradığı zararın ağırlığını ve failin kastının yoğunluğunu dikkate alır. Verilen hapis cezası, kanundaki koşullar varsa ertelenebilir ya da hükmün açıklanması geri bırakılabilir; bu kurumlar ayrı yazılarda anlatılmaktadır.

Tehdit ve diğer suçlarla farkı

Şantaj ile tehdit birbirine çok yakındır ve karıştırılır. Tehdit suçunda (m. 106) kişi, karşı tarafı ya da yakınını bir kötülükle korkutur; hayata, vücuda veya malvarlığına zarar vermek gibi. Şantajda ise failin kullandığı koz kural olarak hukuka aykırı bir kötülük değildir. Kişi hakkı olan bir şeyi yapmakla ya da bir bilgiyi açıklamakla korkutur ve bunu yarar sağlamak için kullanır.

Bir örnekle: “Parayı vermezsen seni döverim” demek tehdittir. “Parayı vermezsen bu fotoğrafları eşine gönderirim” demek ise şantajdır. Para ya da mal elde etmek için hayata veya vücuda yönelik ağır bir tehdit kullanılırsa, olay daha ağır cezası olan yağma suçu kapsamında değerlendirilebilir.

Şantajcı tehdidini gerçekleştirip özel görüntüleri yayarsa, bu davranış ayrıca özel hayatın gizliliğini ihlal ya da kişisel verilerin hukuka aykırı yayılması gibi başka suçları oluşturabilir. Bu suçlar ayrı yazılarda anlatılmaktadır.

Şantaja uğrayan kişi ne yapmalı?

İlk adım, delilleri korumaktır. Mesajlar, e-postalar, sosyal medya yazışmaları, ses kayıtları ve ödeme talepleri silinmeden saklanmalıdır. Ekran görüntülerinde gönderenin hesap adı ve tarih görünmelidir. Yazışmaların silinmesi, sonradan suçun ispatını zorlaştırır.

Şantajcıya ödeme yapmak sorunu genellikle bitirmez; ilk ödeme yeni taleplerin kapısını açabilir. Ödeme yapılmışsa da dekont ve banka kayıtları saklanmalıdır; bunlar hem failin tespitinde hem de daha sonra paranın geri istenmesinde kullanılır. Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir. İnternet üzerinden yapılan şantajda hesap bilgilerinin ve bağlantı adreslerinin şikâyet dilekçesine eklenmesi, failin kimliğinin tespitini kolaylaştırır.

Son yıllarda sık görülen bir yöntem, tanışma uygulamaları ya da sosyal medya üzerinden kurulan bir ilişkide özel görüntüler elde edilip ardından para istenmesidir. Bu tür olaylarda failler çoğu zaman sahte hesap kullanır ve kısa sürede hesabı kapatır. Bu yüzden hesap adı, profil bağlantısı, ödeme için verilen banka hesabı ya da kripto cüzdan adresi gibi bilgiler, hesap silinmeden önce kayda alınmalıdır. Görüntüler bir platformda yayımlanmışsa, ilgili platformun şikâyet mekanizması da ayrıca kullanılabilir.

Mağdur, ceza davasından ayrı olarak uğradığı maddi ve manevi zararın tazminini hukuk mahkemesinde isteyebilir. Ceza yargılamasında da katılan sıfatıyla davaya dâhil olup haklarını takip edebilir.

Sık sorulan sorular

Alacağımı ödemezse onu icraya vereceğimi söylersem şantaj yapmış olur muyum?

Kanun, kişiyi hukuka aykırı ya da yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya veya haksız bir çıkar sağlamaya zorlamayı cezalandırır. Gerçekten var olan ve vadesi gelmiş bir alacağın ödenmesini isteyip, ödenmezse yasal yollara başvuracağını söylemek bu tanıma girmez; çünkü borçlu zaten ödemekle yükümlüdür. Ancak gerçek alacağın çok üzerinde bir para ya da alacakla ilgisi olmayan bir menfaat istenirse durum değişebilir.

Şantajcı istediğini alamadıysa yine de ceza verilir mi?

Şeref ve saygınlığa zarar verecek bilgileri açıklama tehdidinde kanun, bu tehdidin yarar sağlamak amacıyla yapılmasını yeterli görür ve birinci fıkradaki cezanın verileceğini söyler. İstenen paranın ödenmiş olması gerekmez. Somut olayın hangi fıkraya girdiği, savcılık ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Şantaj yapan kişi eşim ya da eski eşimse başka bir yol var mı?

Ceza soruşturmasının yanında, şantaj kadına ya da aile bireylerine yönelik psikolojik veya ekonomik şiddet niteliğindeyse 6284 sayılı Kanun’a göre koruma ve önleyici tedbir istenebilir. Bu tedbirler, failin mağdura yaklaşmasının, iletişim araçlarıyla rahatsız etmesinin yasaklanması gibi kararları içerebilir.

Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?

Hayır. Şantaj suçu için kanunda şikâyet şartı öngörülmemiştir. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi soruşturma ya da kovuşturmayı kendiliğinden sona erdirmez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.