Israrlı takip suçu nedir, cezası ne kadardır?

Kısaca

• Bir kimseyi ısrarla izleyerek ya da iletişim araçlarıyla temas kurmaya çalışarak ciddi huzursuzluğa sokmak suçtur.
• Temel cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir, nitelikli hâllerde bir yıldan üç yıla kadar çıkar.
• Suç şikâyete bağlıdır, şikâyet fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
• Israrlı takip suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez.

Bir kişiyi evinin ya da işyerinin önünde beklemek, peşinden gitmek, cevap vermediği hâlde durmadan aramak veya mesaj atmak, engellendiğinde başka hesaplardan yazmak. Bu davranışlar uzun süre ayrı bir suç olarak düzenlenmemişti. 2022’de Türk Ceza Kanunu’na eklenen 123/A maddesiyle ısrarlı takip bağımsız bir suç hâline geldi.

Madde, kişinin huzurunu ve güvenlik duygusunu korur. Mağdurun fiziksel olarak zarar görmesi gerekmez; ısrarlı davranışın kişide yarattığı ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yeterlidir. Fail ile mağdur arasında önceden bir ilişki bulunması da şart değildir; eski bir sevgili, komşu, iş arkadaşı ya da hiç tanınmayan biri fail olabilir.

Suçun unsurları

Kanunun 123/A maddesinin birinci fıkrasına göre suçun oluşması için şu unsurlar birlikte aranır:

• Fail, bir kimseyi fiziken takip etmeli ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak onunla temas kurmaya çalışmalıdır.
• Bu davranış ısrarlı bir şekilde yapılmalıdır.
• Davranış, mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da mağdurun kendisinin veya bir yakınının güvenliğinden endişe duymasına yol açmalıdır.

Fiziken takip, mağdurun peşinden gitmeyi, gittiği yerlerde onu beklemeyi ya da evinin, okulunun veya işyerinin çevresinde sürekli bulunmayı anlatır. Bilişim sistemi ise bilgisayar, telefon ve internet gibi verileri işleyen sistemlerdir. Sosyal medya hesapları, mesajlaşma uygulamaları ve e-posta bu yolla temas kurma girişimlerinin başında gelir. Üçüncü kişilerin kullanılması ise failin mağdura arkadaşları, akrabaları ya da başka aracılar üzerinden ulaşmaya çalışmasıdır.

Kanun, temasın gerçekleşmesini şart koşmaz. Temas kurmaya çalışmak da yeterlidir. Mağdur aramalara hiç cevap vermemiş ya da mesajları okumadan silmiş olsa bile suç oluşabilir.

Sonuç unsuru da iki seçeneklidir. Ya mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşmalı ya da mağdur kendisinin veya bir yakınının güvenliğinden endişe duymalıdır. Örneğin failin mağdurun çocuğunun okulu önünde beklemesi, mağdurun kendi güvenliği için değil çocuğunun güvenliği için endişe duymasına yol açabilir; kanun bu durumu da kapsar.

Kanun ısrarı bir sayıyla tanımlamaz. Davranışın ne sıklıkla ve ne kadar süre tekrarlandığı, mağdurun açıkça istemediğini belli etmesine rağmen sürüp sürmediği her olayda ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle takibin başladığı andan itibaren olayları tarih sırasıyla kaydetmek önemlidir.

Cezalar ve nitelikli hâller

Suçun temel hâli için öngörülen ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Kanun bazı durumlarda cezayı ağırlaştırır. Suç aşağıdaki hâllerden biriyle işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir:

• Çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşanılan eşe karşı işlenmesi,
• Mağdurun okulunu, işyerini ya da konutunu değiştirmesine veya okulunu ya da işini bırakmasına yol açması,
• Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya işyerine yaklaşmama tedbiri verilmiş bir fail tarafından işlenmesi.

Ceza kanunlarının uygulanmasında çocuk, henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. Bu yaştaki birine yönelik ısrarlı takipte suçun temel unsurları gerçekleşmişse ağırlaştırılmış ceza uygulanır.

İkinci hâl, takibin mağdurun hayatı üzerindeki somut etkisini esas alır. Takip yüzünden taşınmak, okul değiştirmek ya da işinden ayrılmak zorunda kalan mağdur bakımından ceza artar. Üçüncü hâl ise hakkında uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri verilmesine rağmen takibi sürdüren faile yöneliktir.

Şikâyet ve şikâyet süresi

Israrlı takip suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Yani savcılık, mağdur şikâyet etmedikçe soruşturma başlatamaz.

Şikâyet süresi altı aydır. Bu süre, zamanaşımını geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Süre kaçırılırsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikâyet süresinin ayrıntıları ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Israrlı takip çoğu zaman tek bir günde değil, haftalara ya da aylara yayılan davranışlarla ortaya çıkar. Mağdurun bu süreçte takibi kimin yaptığını öğrendiği tarihi ve olayların seyrini not etmesi, şikâyetin zamanında yapılıp yapılmadığı tartışmasında da yol gösterir.

Şikâyetten vazgeçmenin de sonucu vardır. Kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür; ancak hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.

Kural olarak şikâyete bağlı suçlarda şüpheli ile mağdurun uzlaştırılması girişiminde bulunulur. Israrlı takip bunun istisnasıdır: Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi, şikâyete bağlı olsa bile ısrarlı takip suçunda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini açıkça söyler.

Benzer suçlardan farkı ve korunma imkânı

Kanunun 123. maddesinde düzenlenen kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçu daha dar bir davranışı kapsar. Orada fail, sırf huzur ve sükûnu bozmak amacıyla ısrarla telefon eder, gürültü yapar ya da aynı amaçla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunur; cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir. Israrlı takip maddesi ise böyle bir amaç saymaz; mağdurda oluşan ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesini esas alır.

Ceza yargılamasından ayrı olarak, 6284 sayılı Kanun, amacını sayarken tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunmasını da açıkça belirtir; koruma ve önleyici tedbir kararları ayrı bir yazıda anlatılmıştır. Aynı davranışlar zaman zaman başka suçların unsurlarını da taşıyabilir. Örneğin mesajlarda mağdura ya da yakınlarına zarar verileceği söyleniyorsa tehdit suçu ayrıca gündeme gelebilir; bu suç ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Takibe uğrayan kişinin mesajları, arama kayıtlarını, ekran görüntülerini ve olayların tarihlerini düzenli olarak saklaması, hem şikâyet hem tedbir başvurusu için delil oluşturur.

Sık sorulan sorular

Tek bir mesaj ya da tek bir karşılaşma ısrarlı takip sayılır mı?

Kanun, fiilin ısrarlı bir şekilde yapılmasını arar. Bu nedenle tek seferlik bir temas tek başına bu suçu oluşturmaz. Davranışın tekrar edip etmediği ve mağdurda ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratıp yaratmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir.

Şikâyetimi geri alırsam ne olur?

Şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür. Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz.

Takipçi sosyal medyada sahte hesaplar açarak bana ulaşıyor. Bu da suç kapsamında mı?

Kanun, haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini ya da üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmayı açıkça sayar. Farklı hesaplar üzerinden tekrarlanan temas girişimleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Ekran görüntülerini, hesap adlarını ve tarihleri saklamak delil açısından önemlidir.

Takipçi eski eşim. Ceza farklı mı?

Evet. Suçun boşanılan eşe ya da hakkında ayrılık kararı verilen eşe karşı işlenmesi nitelikli hâldir ve ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.