Senetteki imza benim değil: kambiyo takibinde imzaya itiraz nasıl yapılır?

Kısaca

• Senetteki imza size ait değilse bunu ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelisiniz.
• Süresinde itiraz etmeyen borçlunun imzası, o takip bakımından kendisinden çıkmış sayılır.
• İmza borçluya ait çıkar ve takip durdurulmuşsa borçlu inkâr tazminatı ve para cezası öder.
• İmza borçluya ait değilse ve alacaklı kötü niyetli ya da ağır kusurluysa tazminat ve para cezası alacaklıya verilir.

Çek, bono ya da poliçeye dayanan icra takibinde borçluya gelen ödeme emri, sıradan bir icra takibindekinden farklı kurallar içerir. Takip yolunun genel işleyişini ve borca itirazı çek ve senede dayalı icra takibi yazımızda anlattık. Bu yazı yalnızca bir duruma odaklanıyor: senetteki imzanın borçlu gösterilen kişiye ait olmaması.

Böyle bir durum, imzası taklit edilmiş bir senetle karşılaşıldığında, kimlik bilgileri kullanılarak düzenlenmiş bir çekte ya da başkasının imzasıyla kefil gösterilen bir bonoda ortaya çıkar. Kanun bu borçluya kısa ama etkili bir yol tanır: imzaya itiraz. Aşağıdaki kurallar çek, bono ve poliçeye dayanan takiplerin hepsinde aynıdır.

Süre ve başvuru yeri

Ödeme emri, borçluya imzaya itiraz konusunda bir uyarı içerir. Senetteki imza borçluya ait değilse, borçlunun bunu ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmesi gerekir (m. 168). Aksi hâlde imza, o takip bakımından borçludan çıkmış sayılır.

Dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Süre ödeme emrinin tebliğiyle başlar ve beş gündür. Tebliğ tarihini gösteren zarfı ya da e-tebligat kaydını saklamak gerekir.
• Başvuru icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.
• Dilekçede imzanın borçluya ait olmadığı açıkça yazılmalıdır. “Borcum yoktur” gibi genel bir itiraz, imzaya itiraz yerine geçmez.

Borca itiraz ise ayrı bir yoldur (m. 169). İmzayı kabul eden ama borcun hiç doğmadığını, ödendiğini ya da zamanaşımına uğradığını söyleyen borçlu bu yolu kullanır. Yetki itirazı da sebepleriyle birlikte aynı süre içinde icra mahkemesine bildirilir. İki itiraz da aynı beş günlük süreye tabidir.

İtirazdan sonra takip ne olur?

İmzaya itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz (m. 170). Yani itiraz edilmiş olsa bile maaşa, banka hesabına ya da araca haciz konulabilir; yalnızca haczedilen mallar satılamaz.

Takibin tamamen durması için icra mahkemesinin karar vermesi gerekir. Mahkeme, duruşmadan önce yaptığı incelemede, itiraz dilekçesinden ya da eklenen belgelerden itirazı ciddi bulursa, alacaklıya tebligat yapmaya gerek görmeden, dosya üzerinden takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. Bu karar, itiraz hakkında esas karar verilinceye kadar geçerlidir. Mahkeme böyle bir karar vermezse takip sürer; borçlunun malları haczedilebilir, ama itiraz sonuçlanmadan satılamaz. Geçici durdurma isteğinin dilekçede ayrıca belirtilmesi ve imzanın neden borçluya ait olamayacağını gösteren belgelerin eklenmesi yararlıdır.

Mahkeme imzanın kime ait olduğunu, kanunun ilamsız takipteki imza itirazı için öngördüğü usule göre (m. 68/a) inceler. İmzanın kime ait olduğu teknik bilgi gerektirdiği için bu inceleme çoğu zaman bilirkişi aracılığıyla yapılır.

İtirazın sonucu: tazminat ve para cezası

İmzaya itirazın sonucunda iki ihtimal vardır ve her ikisinin de parasal bir yükü olabilir.

İmza borçluya ait değilse mahkeme itirazı kabul eder ve takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre mahkemede dava açma hakkı saklıdır. Alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti ya da ağır kusuru varsa, alacaklı şu yaptırımlara mahkûm edilir:

• Takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere borçlu lehine tazminat,
• Alacağın yüzde onu oranında para cezası.

Bu yaptırımlar için imzanın borçluya ait olmaması tek başına yetmez; kanun ayrıca alacaklının takip yapmakta kötü niyetli ya da ağır kusurlu olmasını arar. Bu şart gerçekleşmezse itiraz kabul edilse bile alacaklı tazminat ve para cezasına mahkûm edilmez.

Alacaklı genel mahkemede dava açarsa para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davayı kazanırsa para cezası kalkar.

İmza borçluya ait çıkarsa itiraz reddedilir. Takip itirazla birlikte geçici olarak durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa tazminatın ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Dava borçlu lehine sonuçlanırsa bu tazminat ve para cezası kalkar.

Bu yaptırımlar, kendi imzasını inkâr etmenin ciddi bir bedeli olduğunu gösterir. Anayasa Mahkemesi, aynı imza için hem icra mahkemesinde hem de sonradan açılan menfi tespit davasında ayrı ayrı tazminata hükmedilmesine yönelik bir bireysel başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saymıştır. Kararda, Yargıtay içtihadına göre bu iki tazminatın farklı nitelikte olduğu ve ayrı ayrı hükmedilebileceği aktarılmıştır. Menfi tespit davasını menfi tespit ve istirdat davası yazısında anlattık.

İtirazı geri almak ve ceza boyutu

Borçlu, her ne suretle olursa olsun imza itirazını geri alırsa ya da borcu kısmen veya tamamen kabul ederse, icra mahkemesinin senet kambiyo senedi niteliği taşımıyorsa takibi kendiliğinden iptal etmesine imkân veren hüküm artık uygulanmaz (m. 170/a). Bu nedenle itirazı geri alma kararı, sonuçları düşünülerek verilmelidir.

İmzanın taklit edildiği anlaşılırsa olayın bir de ceza hukuku boyutu vardır. Çek, bono ve poliçe gibi emre yazılı kambiyo senetlerinde sahtecilik, resmî belgede sahtecilik hükümlerine tabidir (TCK m. 210). Bu konuda savcılığa ayrıca başvurulabilir; suçun unsurları ve cezası resmî belgede sahtecilik yazısında anlatılıyor. Savcılığa başvurmak, icra mahkemesine beş gün içinde imzaya itiraz etme gereğini ortadan kaldırmaz.

Sık sorulan sorular

İmzaya itirazı icra dairesine verdim. Geçerli olur mu?

Kanun imzaya itirazın dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesini öngörür. İcra dairesine verilen dilekçe yüzünden beş günlük süre kaçırılırsa imza, o takip bakımından borçludan çıkmış sayılabilir. Bu yüzden başvuru yeri baştan doğru seçilmelidir.

İmzaya itiraz edince takip durur mu?

Kendiliğinden durmaz. İtiraz yalnızca satışı durdurur; haciz gibi diğer işlemler devam edebilir. İcra mahkemesi itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebligat yapmadan, dosya üzerinden takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

İmzam olduğu ortaya çıkarsa ne öderim?

İtirazınızla birlikte takip geçici olarak durdurulmuşsa, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilirsiniz. Menfi tespit veya istirdat davası açarsanız bunların tahsili dava sonuna kadar ertelenir; dava lehinize sonuçlanırsa tazminat ve para cezası kalkar.

İmza benim ama senedi boş imzalayıp vermiştim. İmzaya itiraz mı etmeliyim?

İmza size aitse imzaya itiraz doğru yol değildir; imza incelemesi imzanın size ait olduğunu gösterir ve tazminat riskiyle karşılaşırsınız. Borcun hiç doğmadığı ya da ödendiği gibi iddialar borca itirazın konusudur ve aynı beş günlük süre içinde ileri sürülür.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.