Resmî belgede sahtecilik suçu: sahte belge düzenlemenin ve kullanmanın cezası

Kısaca

• Resmî belgeyi sahte düzenlemenin, aldatacak şekilde değiştirmenin ya da sahte belgeyi kullanmanın cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir.
• Belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisi bu suçu işlerse cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.
• Resmî belgede sahtecilik şikâyete bağlı değildir; şikâyetten vazgeçilse de soruşturma ve dava devam eder.

Sahte bir diploma, üzerinde oynanmış bir kimlik kartı, kurumun kaşesi taklit edilerek hazırlanmış bir yazı… Bunların hepsi Türk Ceza Kanunu’nun “belgede sahtecilik” başlığı altında düzenlenen suçlarla ilgilidir. Bu yazı resmî belgelere ilişkin 204, 205 ve 206. maddeleri anlatıyor; özel belgeler ve bazı yakın hükümler yalnızca kısaca değiniliyor.

Resmî belge ne demektir?

Resmî belge, bir kamu görevlisinin görevi gereği ve yetkisi dahilinde düzenlediği belgedir. Nüfus cüzdanı, pasaport, sürücü belgesi, tapu senedi, diploma, noter senedi, mahkeme kararı, belediyeden alınan ruhsat ve kamu hastanesinde düzenlenen rapor bu türdendir.

Özel belge ise kişilerin kendi aralarında düzenlediği belgedir; kira sözleşmesi, adi senet, makbuz gibi. Özel belgede sahteciliğin cezası daha hafiftir (m. 207): özel belgeyi sahte olarak düzenleyen ya da gerçek bir özel belgeyi değiştiren ve kullanan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Kanun bazı özel belgeleri ise resmî belge gibi korur (m. 210). Emre ya da hamile yazılı kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe), emtiayı temsil eden belgeler, hisse senedi, tahvil ve vasiyetname üzerinde işlenen sahtecilikte resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.

Belgenin hangi gruba girdiği cezayı doğrudan değiştirir. Aynı davranış, özel belgede bir ila üç yıl, resmî belgede iki ila beş yıl hapis cezası öngören hükme bağlanır. Bu yüzden bir sahtecilik iddiasında önce belgeyi kimin, hangi sıfatla düzenlediğine bakmak gerekir.

Sahte düzenleme, değiştirme ve kullanma

Kanunun 204. maddesinin birinci fıkrasına göre şu üç davranıştan birini yapan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır:

• Resmî bir belgeyi sahte olarak düzenlemek, yani gerçekte hiç düzenlenmemiş bir belgeyi var etmek,
• Gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek, örneğin doğum tarihini, notu ya da tutarı değiştirmek,
• Sahte resmî belgeyi kullanmak.

Belgeyi düzenleyenle kullananın aynı kişi olması gerekmez. Sahte belgeyi başkasından satın alıp bir kuruma sunan kişi de aynı cezayla karşılaşır. Kanun, değiştirmenin “başkalarını aldatacak şekilde” yapılmasını arar. İlk bakışta sahte olduğu anlaşılan ve kimseyi yanıltamayacak bir belgenin bu şartı karşılayıp karşılamadığı her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Belgeyi düzenlemeye görevi gereği yetkili olan kamu görevlisi sahte belge düzenler, gerçek belgeyi değiştirir, gerçeğe aykırı belge düzenler ya da sahte resmî belgeyi kullanırsa cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir (m. 204/2). Gerçeğe aykırı belge düzenleme, biçim olarak doğru ama içeriği gerçeği yansıtmayan belgedir; görevlinin yapılmamış bir tespiti yapılmış gibi yazması buna örnektir.

Belge, kanun gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan bir belgeyse ceza yarısı oranında artırılır (m. 204/3). Bu tür belgelerin içeriğinin aksi, ancak sahtelik iddiasıyla ve bu iddia ispatlanarak ileri sürülebilir. Noterlik Kanunu’na göre noterin düzenleme şeklinde yaptığı hukuki işlemler ile onayladığı imza ve tarih bu niteliktedir.

Resmî belgeyi yok etmek ve resmî görevliye yalan söylemek

Sahtecilik yalnızca belge üretmekle işlenmez. Gerçek bir resmî belgeyi bozan, yok eden ya da gizleyen kişi de iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır (m. 205). Bir dava dosyasından belge koparmak ya da teslim edilmesi gereken bir resmî belgeyi saklamak bu suçu oluşturabilir. Suç kamu görevlisi tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır.

Kanunun 206. maddesi ise belgeyi düzenleyen görevliyi yanıltan kişiyi cezalandırır. Resmî bir belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yalan beyanda bulunan kişiye üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası verilir. Nüfus müdürlüğünde, tapuda ya da noterde gerçeğe aykırı bilgi vererek belge düzenletmek bu kapsamda değerlendirilir. Burada belgeyi görevli düzenlediği için o belgeye sahte denmez; cezalandırılan, görevliye söylenen yalandır.

Günlük hayatta sık karşılaşılan bir durum da boş kâğıda atılan imzadır. Belirli bir şekilde doldurulmak üzere teslim edilen imzalı ve kısmen ya da tamamen boş bir kâğıdı, veriliş amacından farklı biçimde dolduran kişi, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (m. 209/1). Bu suç şikâyete bağlı olduğu için şikâyet altı ay içinde yapılmalıdır. İmzalı boş kâğıdı hukuka aykırı biçimde ele geçirip ya da elinde bulundurup hukuki sonuç doğuracak şekilde dolduran kişi ise belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır (m. 209/2). İki durum arasındaki fark, kâğıdın faile imza sahibinin kendi isteğiyle verilip verilmediğidir.

Cezayı etkileyen diğer hükümler

Sahtecilik bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın ispatı ya da gerçek bir durumun belgelenmesi amacıyla işlenmişse ceza yarı oranında indirilir (m. 211). Gerçekten var olan bir alacağı kanıtlamak için senet düzenleyen kişi buna örnek verilebilir. İndirim, eylemi suç olmaktan çıkarmaz.

Sahte belge başka bir suç işlenirken kullanılırsa, örneğin sahte kimlikle bankadan kredi çekilirse, hem sahtecilikten hem de o suçtan, burada dolandırıcılıktan, ayrı ayrı ceza verilir (m. 212). Dolandırıcılığın cezası ve unsurları ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Resmî belgede sahtecilik şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında sayılmamıştır. Zarar gören kişi şikâyetinden vazgeçse bile soruşturma ve dava devam eder. Bu suçlarda etkin pişmanlık hükmü de bulunmaz. Belgeyle ilgili bir soruşturmada belgenin aslı ve ne zaman, kime, hangi amaçla sunulduğu önem taşır; kurumlardan gelen yazılar ve belge üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi de ispatta belirleyici olabilir.

Sık sorulan sorular

Sahte belgeyi ben düzenlemedim, sadece kullandım. Yine de suç mu?

Evet. Kanun, sahte resmî belgeyi kullanan kişiyi de belgeyi düzenleyenle aynı cezayla, iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır. Ancak kullananın belgenin sahte olduğunu bilmesi gerekir; sahte olduğundan habersiz olarak eline geçen bir belgeyi kullanan kişide kast bulunmaz.

Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?

Hayır. Resmî belgede sahtecilik şikâyete bağlı bir suç değildir ve uzlaştırma kapsamında da sayılmamıştır. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur; zarar görenin şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı ya da davayı sona erdirmez.

Doktordan aldığım rapor gerçeğe aykırıysa ne olur?

Gerçeğe aykırı belge düzenleyen tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ya da diğer sağlık mesleği mensubu üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Belge kişiye haksız bir menfaat sağlıyor ya da kamunun veya kişilerin zararına sonuç doğuruyorsa resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır. Böyle bir belgeyi bilerek kullanan kişinin durumu ayrıca değerlendirilir.

Fotokopi üzerinde yapılan değişiklik de sahtecilik sayılır mı?

Kanun bu konuda ayrı bir hüküm içermez; belgenin ne olduğu, nasıl kullanıldığı ve başkalarını aldatmaya elverişli olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Bu nedenle fotokopi ya da taranmış görüntü üzerinde değişiklik yapılarak kurum veya kişilere sunulan belgelerde de ceza soruşturması başlatılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.