Hazine arazisini kullanana ecrimisil: nasıl istenir, nasıl itiraz edilir?

Kısaca

• Hazine taşınmazını izinsiz kullanandan, idarenin zararı ya da kullananın kusuru aranmadan ecrimisil istenir.
• Ecrimisil, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere istenebilir.
• İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde idareye düzeltme talebinde bulunulabilir.
• Ecrimisil ödemek kullanana bir hak sağlamaz; taşınmaz mülki amirce tahliye ettirilebilir.

Hazineye ait bir araziyi ekip biçmek, üzerine bir yapı kurmak ya da bahçesine katmak çoğu zaman yıllarca kimsenin dikkatini çekmez. Bir gün Millî Emlak biriminden gelen bir ihbarnameyle geçmiş yılların bedeli istenir. Bu bedele ecrimisil denir. Kişiler arasındaki ecrimisil davasını ecrimisil nedir yazısında anlatmıştık. Bu yazı, Hazine taşınmazları için idarenin kendisinin uyguladığı ayrı usulü ve buna karşı yapılabilecekleri ele alıyor.

Kanuni dayanak: 2886 sayılı Kanun m. 75

Devlet İhale Kanunu’nun 75. maddesi, Devletin özel mülkiyetindeki ya da hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlar ile özel bütçeli idarelere ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait taşınmazların işgalini düzenler. Bu taşınmazları izinsiz kullanandan ilgili idare ecrimisil ister. Kişiler arasındaki davalardan önemli bir farkı vardır: idarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve kullananın kusurlu olup olmadığına bakılmaz.

Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler, tapuda kimse adına kayıtlı olmayabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 715. maddesine göre sahibi bulunmayan yerler ile kamunun yararlanmasına ayrılmış mallar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bir arazinin tapusunun bulunmaması, onun serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.

Kusurun aranmaması önemli bir sonuç doğurur. Kullanan kişi araziyi kendisine ait sanmış, komşusundan ya da yakınından devraldığını düşünmüş olsa bile idare ecrimisil isteyebilir. Kişiler arasındaki davalarda tartışılan iyiniyet savunması burada aynı etkiyi göstermez.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik de ecrimisili, Hazine taşınmazının idarenin izni dışında kullanılması nedeniyle istenen tazminat olarak tanımlar. Taşınmazı izinsiz kullanan kişiye fuzuli şagil denir (m. 4). Kanunun 75. maddesine göre kira sözleşmesi sona erdiği hâlde kullanım sürüyorsa, sözleşmede aksine hüküm yoksa bitiş tarihinden sonraki dönem için de ecrimisil alınır.

Ecrimisil, işgal tarihinden tespit tarihine kadar geçen süre için istenir. Ancak bu süre tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçemez. Tutarı, idarenin oluşturduğu bir komisyon takdir eder. Hesap, kullanılan alan ve süre üzerinden yapıldığından, ihbarnamedeki alanın ya da işgalin başladığı tarihin yanlış belirlenmesi istenen bedeli doğrudan büyütür.

Tespit, takdir ve ihbarname

Süreç, taşınmazın yerinde incelenmesiyle başlar. İdare görevlileri işgali bir tutanakla tespit eder (Yönetmelik m. 84). Ardından komisyon ecrimisili takdir eder (m. 85).

Takdir edilen tutar, kullanana ecrimisil ihbarnamesiyle bildirilir. İhbarname eline geçen kişinin ilk yapması gereken, içeriği kontrol etmektir:

• Taşınmaz gerçekten Hazineye mi ait, yoksa başka birinin tapulu yeri mi?
• İhbarnamedeki alan, fiilen kullanılan alanla örtüşüyor mu?
• İstenen dönem, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı aşıyor mu?
• Taşınmaz, kira sözleşmesi ya da idarenin verdiği bir izinle mi kullanılıyor?
• Kullanan kişi ihbarnamede doğru gösterilmiş mi?

Düzeltme talebi ve dava yolu

İhbarnamedeki tutarın ya da bilgilerin yanlış olduğunu düşünen kişi, tebliğden itibaren otuz gün içinde idareye düzeltme talebinde bulunabilir (Yönetmelik m. 86). Talep komisyonca incelenir ve sonuç, düzeltme ihbarnamesiyle bildirilir. Dilekçede ihbarnamedeki hangi bilginin neden yanlış olduğu açıkça yazılmalı; tapu kaydı, kira sözleşmesi, izin belgesi, fotoğraf ya da kroki gibi belgeler eklenmelidir. Gerekçesiz ve belgesiz bir itiraz, komisyonun ihbarnameyi yeniden incelemesini zorlaştırır; itiraz dilekçesinin bir örneğini alındı kaydıyla saklamak da ileride açılacak davada işe yarar. Kanun, ecrimisile itiraz edilmemesi hâlinde indirim, peşin ödenmesi hâlinde ayrıca ek indirim öngörür. İtiraz edip etmemeye karar verirken bu indirimler de hesaba katılmalıdır.

Hazine taşınmazı için idarenin istediği ecrimisil bir idari işlemdir ve buna karşı dava idari yargıda açılır. Özel bir süre öngörülmediği için idare mahkemesinde dava açma süresi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre altmış gündür. Sürelerin nasıl hesaplandığını idari dava açma süresi yazısında anlattık.

Dava açmak, ecrimisilin tahsilini kendiliğinden durdurmaz. Tahsilatın dava sonuçlanana kadar durması isteniyorsa mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilmelidir (m. 27). Bu kararın şartlarını idari yargıda yürütmenin durdurulması yazısında ele aldık.

Tahsil, taksit ve tahliye

Ecrimisil ihbarnamede gösterilen süre içinde ödenmezse, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Ecrimisil bir kamu alacağıdır; bu yüzden idare, mahkeme kararı almadan ödeme emri ve haciz yoluna gidebilir. Ödeme emrine karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılarak itiraz edilebilir (6183 m. 58). Bu yolu amme alacağında ödeme emrine itiraz yazısında anlattık. Ecrimisilin kendisine karşı açılan dava ile ödeme emrine karşı açılan dava, farklı mahkemelerde görülebilir.

Borcu bir defada ödeyemeyen kişi, idareye yazılı başvuruyla taksitlendirme isteyebilir. Taksitlendirmenin şartları ve peşin ödenmesi gereken kısım Millî Emlak mevzuatında belirlenmiştir.

Ecrimisil ödemek, kullanımı hukuka uygun hâle getirmez. 75. maddeye göre işgal edilen taşınmaz, idarenin talebi üzerine bulunduğu yerin mülki amirince en geç on beş gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edilir. Taşınmazı kullanmaya devam etmek isteyen kişinin, ecrimisili ödemenin yanında kiralama gibi mevzuatın öngördüğü yolları da araştırması gerekir.

Sık sorulan sorular

Araziyi yıllardır kullanıyorum ve ecrimisilini de ödüyorum. Bu bana bir hak kazandırır mı?

Hayır. Ecrimisil, izinsiz kullanımın karşılığıdır; ödenmesi kullanana taşınmaz üzerinde bir kullanım ya da mülkiyet hakkı sağlamaz. Ecrimisilin düzenli olarak tahsil edilmesi, idarenin taşınmazın tahliyesini istemesine de engel değildir.

Bana on yıllık ecrimisil istendi. Bu mümkün mü?

2886 sayılı Kanun’un 75. maddesine göre ecrimisil, işgal tarihinden tespit tarihine kadar geçen süre için, ancak tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere istenir. Beş yılı aşan dönemi kapsayan bir ihbarname bu yönüyle hukuka aykırıdır; bunu düzeltme talebinde ve açacağınız davada ileri sürebilirsiniz.

Düzeltme talebi ile dava aynı şey mi?

Hayır. Düzeltme talebi, ihbarnameyi düzenleyen idareye yapılan bir başvurudur ve talep idarenin komisyonunca incelenir. Dava ise idare mahkemesinde açılır ve işlemin hukuka uygunluğunu bağımsız bir yargı mercii denetler. Dava açma süresi kaçırılırsa ihbarname kesinleşebileceği için, ihbarnamenin ve varsa düzeltme ihbarnamesinin tebliğ tarihleri saklanmalı ve süreler bu tarihlere göre dikkatle hesaplanmalıdır.

Ecrimisile itiraz etmezsem ne olur?

Kanun, ecrimisile itiraz etmeyen kişiye indirim, ayrıca peşin ödeyene ek bir indirim tanır. İtiraz edilmeyen ve süresinde ödenmeyen ecrimisil ise 6183 sayılı Kanun’a göre, yani vergi alacakları gibi tahsil edilir. İtiraz etmeden önce ihbarnamedeki alanın, sürenin ve kullanıcı bilgisinin doğru olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.