Vergi dairesinden ödeme emri geldi: itiraz süresi ve hangi sebeplerle dava açılır?
Kısaca
- Ödeme emrine, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili vergi mahkemesinde dava açılarak itiraz edilir.
- İtiraz yalnızca borcun olmadığı, kısmen ödendiği ya da zamanaşımına uğradığı sebepleriyle yapılabilir.
- Dava açmak tahsilatı kendiliğinden durdurmaz; dilekçede ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Vergi dairesinden gelen ödeme emri, vadesinde ödenmemiş bir kamu borcunun zorla tahsil edileceğinin habercisidir. Vergi, harç ve vergi cezası gibi kamu alacaklarına kanun amme alacağı der. Bu alacakların tahsili 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre yapılır. Ödeme emrine karşı itiraz süresi kısadır ve itiraz yalnızca kanunda sayılan sebeplerle yapılabilir.
Ödeme emri nedir, ne zaman gönderilir?
Kanunun 54. maddesine göre ödeme süresi içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren, yani zorla tahsil edilir. Zorla tahsilin ilk adımı ödeme emridir (m. 55). Ödeme emri, borçluya on beş gün içinde borcunu ödemesini ya da mal bildiriminde bulunmasını bildiren resmî belgedir.
Ödeme emrinde şu bilgiler bulunur: borcun aslı ve fer’ileri (gecikme zammı gibi eklentileri), türü ve miktarı, nereye ödeneceği, süresinde ödenmezse ya da mal bildirimi yapılmazsa borcun zorla tahsil edileceği ve borçlunun mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilebileceği. Gerçeğe aykırı bildirimde bulunmanın hapis cezası gerektirdiği de ödeme emrinde yazılır. Zorla tahsil ve takip, ödeme emrinin tebliğiyle başlamış olur.
Belediye sınırları dışındaki köylerde ödeme emirleri muhtarlık aracılığıyla tebliğ edilir. Muhtarlığa verildikten sonra on beş gün içinde tebliğ edilemeyen ödeme emirlerindeki borçlular bir ödeme cetveline yazılır ve cetvel köyde on gün süreyle asılarak ilan edilir. Bu durumda takip, cetvelin indirildiği tarihte başlamış sayılır.
Borç için teminat verilmişse kanun ayrı bir yol öngörür (m. 56). Borçluya borcu on beş gün içinde ödemesi, aksi hâlde teminatın paraya çevrileceği bildirilir. Kefiller de asıl borçlu gibi aynı usullerle takip edilir (m. 57); kefile gönderilen ödeme emrine karşı da aynı itiraz yolu kullanılır.
İtiraz süresi ve görevli mahkeme
Kanunun 58. maddesine göre ödeme emri tebliğ edilen kişi, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde itiraz edebilir. Maddenin metninde itirazın “vergi itiraz komisyonu” nezdinde yapılacağı yazılıdır. Ancak vergi itiraz komisyonlarının görevleri, 2576 sayılı Kanunla kurulan vergi mahkemelerinin göreve başlamasıyla sona ermiştir (m. 15). Aynı kanunun 6. maddesi, vergi ve benzeri mali yükümlere ilişkin konularda 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan davaları vergi mahkemelerine vermiştir. Bu nedenle ödeme emrine itiraz bugün, yetkili vergi mahkemesinde dava açılarak yapılır.
On beş günlük süre, vergi mahkemelerindeki genel otuz günlük dava süresinden kısadır ve özel bir süre olduğu için onun yerine uygulanır. Otuz gün beklenerek açılan dava süre aşımı nedeniyle reddedilir. Tebliğ tarihini gösteren belge bu yüzden mutlaka saklanmalıdır. Elektronik tebligatla gönderilen ödeme emirlerinde de tebliğ tarihi ayrıca kontrol edilmelidir. Dava dilekçesine ödeme emrinin bir örneği, tebliğ belgesi ve ileri sürülen sebebi destekleyen ödeme makbuzu, dekont gibi belgeler eklenmelidir.
Hangi sebeplerle itiraz edilebilir?
Kanun itiraz sebeplerini üç başlıkta sayar:
- Böyle bir borcun olmadığı,
- Borcun kısmen ödendiği,
- Borcun zamanaşımına uğradığı.
Borcun olmadığı itirazında, ödeme emrindeki borcun kişiye ait olmadığı ya da hukuken doğmadığı ileri sürülür ve bunu gösteren belgeler dilekçeye eklenir. Borcun bir kısmı ödenmişse, ödeme makbuzları ya da banka dekontlarıyla bu kısım gösterilir.
Zamanaşımı itirazında 102. madde esas alınır. Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Örneğin vadesi 2020 yılında olan bir borç için süre 1 Ocak 2021’de başlar ve kesilmezse 2025 yılı sonunda dolar. Para cezalarına ait özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri ise saklıdır ve kanunda zamanaşımını kesen sebepler ayrıca düzenlenmiştir. Zamanaşımı dolduktan sonra borçlunun kendi rızasıyla yaptığı ödemeler ise kanuna göre kabul edilir; yani zamanaşımı, borcun gönüllü olarak ödenmesine engel değildir.
Borcun yalnızca bir kısmına itiraz eden borçlu, o kısmın neden ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır. Vergi cezasına ya da tarhiyata karşı başvuru yolları ise ayrı bir konudur ve kendi süreleri vardır.
Dava açılırsa tahsilat durur mu?
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesine göre vergi davasının açılması, dava konusu edilen vergi ve cezaların tahsilini kural olarak durdurur. Ancak aynı madde, tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davaların tahsil işlemini durdurmayacağını, bunlar hakkında yürütmenin durdurulmasının istenebileceğini söyler. Ödeme emrine karşı açılan davada tahsilatın durması için dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Mal bildirimi yükümlülüğü
Mal bildirimi, borçlunun kendisinde ya da üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek kadarını, gelirlerini, haczedilebilir malı yoksa bunu ve geçim kaynaklarını tahsil dairesine yazılı ya da sözlü olarak bildirmesidir (m. 59).
Borcun tamamına itiraz edilmiş ve itiraz tamamen ya da kısmen reddedilmişse, borçlu ret kararının kendisine tebliğinden itibaren on beş gün içinde mal bildiriminde bulunmak zorundadır (m. 58). Borcun yalnızca bir kısmına itiraz edilmesi ise mal bildirimi süresini uzatmaz; bu durumda bildirim ödeme emrindeki on beş günlük süre içinde yapılmalıdır. Borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde de bulunmayan borçlu hakkında, tahsil dairesinin yazılı talebi üzerine icra tetkik mercii hakimince hapisle tazyik kararı verilebilir (m. 60). Bu, borçlu mal bildiriminde bulununcaya kadar, bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere uygulanır.
Sık sorulan sorular
Ödeme emrine itiraz etmezsem ne olur?
On beş günlük süre içinde borç ödenmez ve mal bildiriminde de bulunulmazsa vergi dairesi cebren tahsile geçer. Bu, teminatın paraya çevrilmesi, borçlunun mallarının haczedilip satılması ya da şartları varsa iflas istenmesi yoluyla yapılır. Ayrıca mal bildiriminde bulunmayan borçlu hakkında, tahsil dairesinin yazılı talebi üzerine, bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik kararı verilebilir.
Borcun yalnızca bir kısmına itiraz edebilir miyim?
Edebilirsiniz, ancak itiraz ettiğiniz kısmın neden ve miktarını açıkça göstermeniz gerekir; göstermezseniz itiraz edilmemiş sayılır. Borcun bir kısmına yapılan itiraz, mal bildiriminde bulunma süresini uzatmaz.
Amme alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Kural olarak amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Para cezalarına ilişkin özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri saklıdır. Zamanaşımının kesilmesine yol açan işlemler de bu hesabı etkiler; bu nedenle süre hesabı dosyadaki tebliğ ve haciz tarihlerine bakılarak yapılmalıdır.
Ödeme emrine karşı dava açmak haczi durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz. İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz; bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. Bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını da talep etmek gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.