Yıllık izin kaç gün? Kıdeme ve yaşa göre süreler, bölerek kullanma ve yol izni

Yıllık ücretli izin, işçinin her yıl belirli bir süre işten uzak kalıp dinlenmesini sağlayan ve ücreti ödenen bir izindir. Kanun bu hakkı sıkı bir koruma altına alır: yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (4857 sayılı İş Kanunu m. 53). İzin süresi, işçinin aynı işverenin yanındaki kıdemine ve yaşına göre belirlenir.

Yıllık izne hak kazanma şartları

İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. Nitelikleri gereği bir yıldan az süren mevsimlik ya da kampanya işlerinde çalışanlara kanunun yıllık izin hükümleri uygulanmaz.

Bir yıllık sürenin hesabında, aynı işverenin bir veya birkaç işyerinde geçen süreler birleştirilir (m. 54). İşçinin aynı işverenin İş Kanunu kapsamına girmeyen işyerlerinde geçirdiği süreler de hesaba katılır. Aynı bakanlığa bağlı işyerlerinde ya da kamu iktisadi teşebbüslerinde geçen süreler de izin hakkının hesabında birlikte değerlendirilir. İşçinin bazı devamsızlıkları da hesabı bozmaz. Hafta tatilleri, ulusal bayram ve genel tatil günleri, kadın işçinin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler, işverenin verdiği diğer izinler, kanundaki mazeret izinleri, daha önce kullanılan yıllık izin süreleri ve kanundaki sınır içinde kalmak üzere hastalık ya da kaza nedeniyle işe gidilemeyen günler çalışılmış gibi sayılır (m. 55). İşçinin arabuluculuk toplantılarına ya da çalışma hayatıyla ilgili kurul ve toplantılara işçi temsilcisi olarak katıldığı için işe gelemediği günler de bu kapsamdadır. Bunların dışındaki bir sebeple işe devam kesilirse, aradaki boşluk kadar süre eklenir ve izin hakkının doğacağı tarih ileri kayar.

Kıdeme ve yaşa göre izin süreleri

Kanun en az izin sürelerini şöyle belirler (m. 53):

• Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara en az 14 gün,
• Beş yıldan fazla, on beş yıldan az olanlara en az 20 gün,
• On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara en az 26 gün.

Hizmet süresi, iznin hak edildiği yıl itibarıyla değerlendirilir. Beşinci yılını dolduran işçi o yıl için on dört gün, altıncı yılını dolduran işçi ise yirmi gün izne hak kazanır; çünkü kanun beş yılı ilk dilime dahil eder.

On sekiz yaşında ve daha küçük işçilerle elli yaşında ve daha büyük işçilerin izni, kıdemleri ne olursa olsun yirmi günden az olamaz. Örneğin elli iki yaşında, iki yıldır aynı işyerinde çalışan bir işçi on dört değil, yirmi gün izin kullanır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerin izin süreleri ise dörder gün artırılarak uygulanır.

Bu süreler alt sınırdır. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, ama kanundaki sürenin altına inilemez.

İznin kullanılması: bölme, tatil günleri ve yol izni

İşçi, her hizmet yılına karşılık iznini bir sonraki hizmet yılı içinde kullanır (m. 54). İznin yıl içinde hangi dönemlerde, hangi sırayla ve kimler tarafından verileceği gibi usuller, kanuna göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hazırladığı yönetmelikle gösterilir (m. 60).

Yıllık izin işveren tarafından bölünemez; işveren izni kural olarak kesintisiz vermek zorundadır (m. 56). Taraflar anlaşırsa izin bölümler hâlinde kullanılabilir, ancak bölümlerden biri on günden az olamaz. Yirmi gün izni olan bir işçi, işverenle anlaşarak iznini on, altı ve dört günlük üç parçaya ayırabilir. Hiçbir parçası on günü bulmayan bir bölme ise kanuna uygun değildir. İzni kanuna aykırı biçimde bölen ya da yönetmelikteki esaslara aykırı olarak kullandırmayan işverene idari para cezası uygulanır (m. 103).

İzin günleri sayılırken izin süresine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri hesaba katılmaz. On dört günlük iznin içine bir hafta tatili ve bir genel tatil günü rastlarsa, bu iki gün izin süresinden sayılmaz; işçi işe iki gün sonra döner. İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri de yıllık izinden mahsup edilemez.

İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçi, gidiş ve dönüşte yolda geçecek süre için toplam dört güne kadar ücretsiz izin isteyebilir. Bunun için işçinin istemde bulunması ve durumu belgelemesi gerekir; bu koşullar varsa işveren yol iznini vermek zorundadır.

İşveren, işçilerin yıllık izinlerini gösteren bir izin kayıt belgesi tutmakla yükümlüdür. Alt işveren işçilerinden, alt işveren değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin izin süresi o işyerinde geçen toplam süreye göre hesaplanır. Asıl işveren de bu işçilerin izinlerini kullanıp kullanmadıklarını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanmalarını sağlamakla yükümlüdür.

İzin ücreti ve izindeyken çalışma yasağı

İşveren, izin dönemine ait ücreti işçi izne çıkmadan önce peşin olarak ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır (m. 57). İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. İzin ücretinin hesabında fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz (m. 57 ve 50).

Yıllık iznin amacı dinlenmedir. Bu yüzden kanun, iznini kullanan işçinin izin süresince ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu süre için kendisine ödenen ücretin işverence geri alınabileceğini söyler (m. 58).

Kullanılmayan izinler kaybolmaz. İş sözleşmesi herhangi bir sebeple sona erdiğinde, hak kazanılıp kullanılmayan izin sürelerinin ücreti işçiye ödenir (m. 59). Bu ücretin nasıl hesaplandığı ve zamanaşımı ayrı bir yazının konusudur.

Sık sorulan sorular

İşveren yıllık iznimi bölmemi isteyebilir mi?

Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve kural olarak sürekli verilir. Bölerek kullanma ancak işçi ile işverenin anlaşmasıyla mümkündür; bu durumda da bölümlerden biri on günden az olamaz.

Raporlu olduğum günler yıllık iznimden düşülür mü?

Hayır. İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli ve ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez. Ayrıca kaza ya da hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler, kanundaki sınır içinde kalmak üzere, izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır.

İznimi o yıl kullanmazsam yanar mı?

Kanun, her hizmet yılına karşılık iznin bir sonraki hizmet yılı içinde kullanılacağını söyler ve izin hakkından vazgeçilemeyeceğini belirtir. Kullanılmayan izin, iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete dönüşür ve o tarihteki ücret üzerinden ödenir.

Yol izni ücretli midir?

Hayır. İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, istemde bulunması ve bunu belgelemesi koşuluyla, gidiş ve dönüşte yolda geçecek süre için toplam dört güne kadar ücretsiz izin verilir. İşveren bu izni vermek zorundadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.