Mahkemede yalan söyleyen tanığa ne ceza verilir, etkin pişmanlık var mı?

Kısaca

• Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
• Üç yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçun yargılamasında yalan tanıklığın cezası iki yıldan dört yıla kadar hapistir.
• Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hakkını kısıtlayan bir karar verilmeden veya hükümden önce gerçeği söyleyen tanığa ceza verilmez.

Tanık, davanın taraflarından biri değildir; olaya ilişkin bildiklerini anlatması için mahkemeye çağrılır. Hâkim, kararını çoğu zaman tanık beyanlarına dayandırır. Bu yüzden Türk Ceza Kanunu, gerçeğe aykırı tanıklığı adliyeye karşı işlenen bir suç olarak düzenler. Bu suçun adı yalan tanıklıktır ve kanunun 272 ile 274. maddeleri arasında yer alır.

Yalan tanıklık suçu ve temel cezası

Kanun, tanıklığın nerede yapıldığına göre farklı cezalar öngörür:

• Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında, tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kimseye dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
• Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
• Üç yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Birinci hâl, örneğin savcılıkta ya da kollukta alınan tanık ifadesini kapsar. İkinci hâl ise ceza davası, boşanma davası, alacak davası ya da iş davası fark etmeksizin mahkeme önünde verilen tanıklığı kapsar. Yalan tanıklık ancak kasten işlenebilir; kanun bu suçun taksirle işlenen bir hâlini düzenlemez. Bu nedenle olayı yanlış hatırlayan ya da yanlış algılayan tanık değil, bildiği hâlde gerçeğe aykırı konuşan tanık cezalandırılır. Kanun metninde şikâyet şartı bulunmadığından, savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatır.

Yalan tanıklığın sonuçlarına göre artan ceza

Yalan tanıklık yüzünden bir başkası zarar görmüşse ceza ağırlaşır. Kanun bu sonuçları tek tek sayar:

• Aleyhine tanıklık yapılan kişiye gözaltı ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa ve bu kişi yüklenen fiili işlemediği için beraat etmiş ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişse, ceza yarı oranında artırılır.
• Aleyhine tanıklık yapılan kişi gözaltına alınmış ya da tutuklanmış ve fiili işlemediği anlaşılmışsa, yalan tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun dolaylı faili olarak sorumlu tutulur. Dolaylı fail, suçu başkasını araç olarak kullanarak işleyen kişidir.
• Aleyhine tanıklık yapılan kişi ağırlaştırılmış müebbet ya da müebbet hapis cezasına mahkûm olmuşsa yalan tanığa yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası verilir. Mahkûm olan kişi hakkında cezanın infazına başlanmışsa bu ceza yarı oranında artırılır.
• Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hapis cezası dışında adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa yalan tanık üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Aynı maddenin, süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde verilecek cezaya ilişkin kısmı Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.

Kendini ya da yakınını korumak için yalan söyleyen tanık

Kanun, bazı durumlarda tanığın içinde bulunduğu baskıyı dikkate alır. Kişinin kendisinin, üstsoyunun, altsoyunun, eşinin veya kardeşinin soruşturma ve kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir konuda yalan tanıklık yapması hâlinde verilecek cezada indirim yapılabilir; ceza vermekten de vazgeçilebilir. Üstsoy anne, baba, büyükanne ve büyükbaba gibi yukarı doğru akrabaları; altsoy ise çocuk ve torun gibi aşağı doğru akrabaları ifade eder.

Aynı kural, tanıklıktan çekinme hakkı olduğu hâlde bu hakkı kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişi için de geçerlidir. Tanıklıktan çekinme hakkı, kanunun belirli yakınlara tanıdığı, tanıklık yapmama hakkıdır.

Bu indirim ve cezasızlık imkânı, özel hukuk uyuşmazlıkları kapsamında yapılan yalan tanıklıkta uygulanmaz (m. 273/2). Örneğin bir boşanma ya da miras davasında akrabasını kayırmak için yalan söyleyen tanık bu hükümden yararlanamaz.

Etkin pişmanlık: gerçeği sonradan söylemek

Yalan tanıklık yapan kişinin geri dönüş imkânı vardır. Etkin pişmanlık, suçu işledikten sonra zararı gidermeye ya da gerçeği ortaya çıkarmaya yönelik davranışın cezayı kaldırması ya da azaltmasıdır. Türk Ceza Kanunu’nun 274. maddesi bunu üç aşamada düzenler:

• Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hakkın kısıtlanması veya yoksunluğu sonucunu doğuracak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde cezaya hükmolunmaz.
• Böyle bir karar verildikten sonra, ancak hükümden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı indirilebilir.
• Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında verilen mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde verilecek cezanın yarısından üçte birine kadarı indirilebilir.

Görüldüğü gibi zaman geçtikçe sağlanan indirim azalır. Mahkûmiyet kararı kesinleştikten sonra gerçeğin söylenmesi için kanunda bir etkin pişmanlık indirimi öngörülmemiştir. Bu yüzden gerçeği söylemeyi erteleyen tanık, kanunun tanıdığı imkânı her aşamada biraz daha kaybeder.

Yalan tanıklık iddiası nasıl ileri sürülür

Davanın taraflarından biri tanığın bilerek gerçeğe aykırı konuştuğunu düşünüyorsa, bunu iki ayrı yerde dile getirebilir. Birincisi, tanığın dinlendiği davadır: taraf, tanık beyanının diğer delillerle çeliştiğini mahkemeye bildirir ve hâkim beyanı bu çerçevede değerlendirir. İkincisi, cumhuriyet başsavcılığıdır: yalan tanıklık suçu için savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir. Tanık hakkındaki ceza soruşturması ile tanığın dinlendiği dava birbirinden ayrı yürür.

Bu ayrım önemlidir. Tanığın yalan söylediğinin ceza yargılamasıyla ortaya konması, aleyhe verilmiş ve kesinleşmiş bir kararın yeniden ele alınmasının da yolunu açabilir. Bu imkânın şartları aşağıdaki sorularda anlatılmıştır.

Yalan tanıklığa benzeyen ama ayrı bir suç olan iftira için iftira suçu yazısına bakılabilir.

Sık sorulan sorular

Boşanma ya da alacak davasında yalan söyleyen tanık da cezalandırılır mı?

Evet. Kanun, mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiyi davanın türüne bakmaksızın cezalandırır; ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Yakınını korumak için yalan söyleyen tanığa ceza indirimi veya cezasızlık tanıyan hüküm ise özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanmaz.

Tanık yemin etmeden konuştuysa yine de suç oluşur mu?

Evet. Kanun, mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapılmasını yeminden bağımsız olarak cezalandırır. Soruşturma aşamasında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde yapılan yalan tanıklık da, daha hafif bir cezayla, suç olarak düzenlenmiştir.

Yalan tanıklık suçu için şikâyet gerekir mi?

Hayır. Kanunun yalan tanıklığı düzenleyen maddesinde şikâyet şartı yoktur. Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı ya da kovuşturmayı sona erdirmez.

Yalan tanıklık yüzünden aleyhime verilen karar ne olacak?

Ceza davasında, yemin verilerek dinlenen bir tanığın hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu anlaşılırsa yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Hukuk davasında da ifadesi karara esas alınan tanığın yalan tanıklık yaptığının sabit olması yargılamanın iadesi sebebidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.