Gizlice ses ya da görüntü kaydı almak suç mu, bu kayıt delil olur mu?

Kısaca

• Başkaları arasındaki aleni olmayan konuşmayı gizlice kaydetmek, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir.
• Kişinin katıldığı bir konuşmayı diğerlerinin rızası olmadan kaydetmesi de ayrı bir suçtur ve daha hafif cezalandırılır.
• Kanuna göre hukuka aykırı elde edilen delil dikkate alınamaz; bir kaydın bu nitelikte olup olmadığını mahkeme değerlendirir.

Telefon herkesin cebinde bir kayıt cihazı. Bir tartışmayı, bir toplantıyı ya da bir itirafı kaydetmek birkaç saniye sürüyor. Ancak Türk Ceza Kanunu, kişilerin konuşmalarını ve özel hayatlarını ayrı ayrı korur. Bu korumanın temeli Anayasa’dadır: Anayasa’nın 20. maddesine göre herkes özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir ve özel hayatın gizliliğine dokunulamaz. Gizlice alınan bir kayıt bu nedenle suç oluşturabilir; delil olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği de ayrıca tartışılır.

Bu yazı iki soruyu ele alır: gizli kayıt hangi durumlarda suçtur ve böyle bir kayıt delil olarak kullanılabilir mi. Kayıtların sosyal medyada ya da başka yollarla yayılması, kişisel verilerle ilgili ayrı suçları da gündeme getirebilir; bunu kişisel verilerin yayılması yazımızda anlatıyoruz.

Konuşmaları gizlice kaydetmek

Kanunun 133. maddesi, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları korur. Aleni olmayan konuşma, herkesin duyabileceği şekilde değil, belli kişiler arasında yapılan konuşmadır. Bir mitingde yapılan konuşma alenidir; iki kişinin evde ya da telefonda konuştukları değildir.

Madde üç ayrı fiili cezalandırır:

• Başkaları arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmadan bir aletle dinlemek ya da ses alma cihazıyla kaydetmek: iki yıldan beş yıla kadar hapis.
• Kişinin katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazıyla kayda almak: altı aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası.
• Bu şekilde kaydedilen konuşmaları hukuka aykırı olarak ifşa etmek, yani başkalarıyla paylaşmak: iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dört bin güne kadar adli para cezası.

Kayıtlar basın ve yayın yoluyla yayımlanırsa da ifşa cezası uygulanır. Görüldüğü gibi, konuşmanın tarafı olan kişinin kayıt alması da suçtur; yalnızca cezası daha hafiftir.

Mesajlar ve özel hayata ilişkin görüntüler

Kanunun 132. maddesi haberleşmenin gizliliğini korur. Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır; ihlal haberleşme içeriklerinin kaydedilmesi yoluyla gerçekleşirse ceza bir kat artırılır. Başkalarının yazışmalarını hukuka aykırı olarak ifşa etmenin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Kişi kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini de karşı tarafın rızası olmadan hukuka aykırı olarak alenen ifşa ederse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır.

Görüntü ve ses kayıtlarıyla ilgili genel hüküm 134. maddedir. Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır. Gizlilik, görüntü ya da seslerin kayda alınması yoluyla ihlal edilirse ceza bir kat artırılır. Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü ya da sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmenin cezası ise iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

Kanunun 140. maddesine göre bu suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında da onlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Suçlar bir kamu görevlisi tarafından görevinin verdiği yetki kötüye kullanılarak ya da belli bir meslek veya sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenirse, ceza 137. madde uyarınca yarı oranında artırılır.

Şikâyet ve süre

Kanunun 139. maddesine göre bu bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır. Kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme suçları bu kuralın dışındadır.

Şikâyet süresi altı aydır. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımını geçemez. Bu süre içinde şikâyette bulunulmazsa soruşturma yapılamaz. Şikâyetin nasıl yapıldığını ve geri alınmasının sonuçlarını şikâyet süresi yazımızda anlatıyoruz.

Gizli kayıt delil olarak kullanılabilir mi

Bu sorunun cevabı tek cümleyle verilemez; kanunlar yalnızca genel çerçeveyi çizer. Anayasa’nın 38. maddesine göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez.

Ceza yargılamasında bu ilke birkaç yerde tekrarlanır:

• Ortaya konulması istenen delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddedilir (CMK m. 206).
• Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m. 217).
• Mahkûmiyet kararının gerekçesinde, dosyadaki hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ayrıca ve açıkça gösterilmesi gerekir (CMK m. 230).
• Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması, temyizde hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m. 289).

Hukuk davalarında da aynı yaklaşım vardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189. maddesine göre hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bir delilin caiz olup olmadığına da mahkeme karar verir.

Kanunlar, hangi kaydın hukuka aykırı sayılacağını tek tek saymaz. Bir kaydın delil değeri, kimin, hangi koşullarda ve hangi amaçla kayıt aldığına göre her somut olayda ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle elinizdeki kaydın hem suç oluşturup oluşturmadığını hem de delil olarak kullanılıp kullanılamayacağını, sunmadan önce dosyanın özelliklerine göre değerlendirmek gerekir. Kayıt alınması yerine, mümkünse olayı tanık, yazışma ya da resmî başvuru gibi hukuka uygun yollarla belgelemek daha güvenlidir.

Sık sorulan sorular

Ben de konuşmanın tarafıyım. Kendi telefon görüşmemi kaydetmem suç mu?

Kanun bu durumu ayrıca düzenler. Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazıyla kaydeden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıyla cezalandırılır. Konuşmanın tarafı olmak, kaydı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.

Gizli kayıt alındığını sonradan öğrendim. Ne kadar sürede şikâyet etmeliyim?

Bu suçlar şikâyete bağlıdır. Şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, dava zamanaşımını geçmemek koşuluyla işler.

Kayıt bir internet sitesinde ya da gazetede yayımlanırsa ne olur?

Kanun, haberleşme içeriklerinin, kaydedilen konuşmaların ve özel hayata ilişkin görüntü ya da seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesini ayrıca cezalandırır. Bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunur. Yani kaydı alan kişinin yanında, onu hukuka aykırı biçimde yayan kişi de sorumlu olabilir.

Gizlice aldığım kaydı boşanma ya da işçilik davasında sunabilir miyim?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını söyler. Kaydın hukuka aykırı sayılıp sayılmayacağı, nasıl ve hangi koşullarda alındığına göre mahkemece değerlendirilir. Kaydın alınması ayrıca suç oluşturuyorsa, bu durum delil olarak sunulmasıyla ortadan kalkmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.