Uyuşturucu kullanma suçu: kullanmak için satın alma ve bulundurmanın cezası, erteleme ve tedavi

Kısaca

• Kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülür.
• Soruşturmada savcı, kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteler ve kişi en az bir yıl denetimli serbestlik altında tutulur.
• Erteleme süresinde yükümlülüklere uyan kişi hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
• Dava açıldıktan sonra suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlayan soruşturmada yeniden erteleme kararı verilemez.

Uyuşturucu kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 191. maddesinde düzenlenir. Bu madde ilk bakışta yalnızca bir ceza öngörür gibi görünse de asıl ağırlığı, ilk kez yakalanan kişinin cezalandırılmak yerine denetim ve tedavi altına alınmasına dayanan sistemdedir. Bu yazıda suçun unsurlarını, cezayı, erteleme ve denetimli serbestlik düzenini ve suçun tekrarlanmasının sonuçlarını anlatıyoruz.

Maddenin bugünkü metni 2014’te yeniden yazılmış, son olarak 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve bu değişiklik 5 Nisan 2023’te yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra maddenin metninde değişiklik yapılmamıştır. 7589 sayılı Kanun ise maddenin atıf yaptığı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 231’i yeniden düzenlemiştir; bu değişiklik 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir.

Suç ve cezası

TCK m. 191/1’e göre şu fiiller suçtur:

• Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak,
• Kullanmak için kabul etmek,
• Kullanmak için bulundurmak,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak.

Cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Fiil okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane gibi toplu bulunulan bina ve tesislerin, varsa çevre duvarı ya da tel örgü gibi işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi veya umuma açık yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (m. 191/10).

Burada belirleyici olan amaçtır. Satın alma, kabul etme ve bulundurma fiilleri TCK m. 188’de de sayılır; madde kişinin kendi kullanımı için değil de başkasına satmak ya da vermek gibi bir amaçla edinilmişse fiil, en az on yıl hapis öngören imal ve ticaret suçunu oluşturur.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Gündelik dilde “kovuşturmanın ertelenmesi” diye de anılan bu kurumun kanundaki adı “kamu davasının açılmasının ertelenmesi”dir. Kişi henüz yargılanmaz; savcı dava açmayı belirli bir süre bekletir.

TCK m. 191/2’ye göre bu suçtan açılan soruşturmada savcı, şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir. Bu kararı verirken CMK m. 171’deki genel erteleme şartları aranmaz. Savcı şüpheliyi, erteleme süresinde yükümlülüklerine ya da yasaklara aykırı davranırsa doğacak sonuçlar konusunda uyarır. Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.

Denetimli serbestlik ve tedavi

Erteleme süresince şüpheli hakkında en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır (m. 191/3). Denetimli serbestlik, kişinin serbest kalmakla birlikte belirli kurallara uymak ve denetim altında bulunmak zorunda olması demektir.

Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine ya da savcının kendi kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl uzatılabilir. Kişi bu süre içinde gerektiğinde tedaviye tabi tutulabilir. Savcı, uyuşturucu kullanılıp kullanılmadığının tespiti için şüpheliyi yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk eder.

Bu düzen, 2023 değişikliğinden önce daha hafifti: uzatma üç aylık sürelerle en fazla bir yıl olabiliyordu, yılda en az iki test zorunluluğu ve kolluğa bildirim de yoktu.

Tedavi açısından bir imkân daha vardır. Uyuşturucu kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmesini isterse cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/4). Kullanmak için madde satın alan, kabul eden ya da bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirerek suçluların yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa hakkında da cezaya hükmolunmaz (m. 192/2).

Erteleme süresinde neler dava açılmasına yol açar?

TCK m. 191/4’e göre erteleme süresi içinde şüpheli:

• Kendisine yüklenen yükümlülüklere ya da tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar ederse,
• Kullanmak için yeniden uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alır, kabul eder ya da bulundurursa,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanırsa,

hakkında kamu davası açılır. Bu yeni eylemler ayrı bir soruşturma ya da kovuşturma konusu yapılmaz; ertelenen dosyanın ihlali sayılır (m. 191/5).

Şüpheli beş yıllık süre boyunca yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m. 191/7). Böylece dosya yargılamaya hiç gitmeden kapanır. Bu nedenle beş yıllık süre, kişi için bir denetim dönemi olduğu kadar bir fırsattır: denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrılarına uymak, testlere zamanında gitmek ve tedavi önerilmişse sürdürmek, dosyanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanmasının yoludur.

Tekrar hâli ve yargılama aşaması

Dördüncü fıkraya göre kamu davası açıldıktan sonra, aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlayan soruşturmalarda yeniden kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez (m. 191/6). Bu hâlde ikinci fıkradaki erteleme yolu kapanır ve soruşturma genel kurallara göre yürütülür.

Bir özel durum da kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Kişi hakkında imal ve ticaret (m. 188) ya da kullanmayı kolaylaştırma (m. 190) suçundan dava açılmış, yargılamada ise eylemin yalnızca kullanma suçu kapsamında kaldığı anlaşılmış olabilir. Bu hâlde sanık hakkında m. 191 hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir (m. 191/8).

Maddede aksine düzenleme bulunmayan konularda CMK’nın kamu davasının ertelenmesine ilişkin 171. maddesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231. maddesi uygulanır (m. 191/9). CMK m. 231’in 31 Temmuz 2026’dan itibaren geçerli hâli hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazımızda anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

İlk kez yakalandım. Hakkımda hemen dava açılır mı?

Kanuna göre bu suçtan yürütülen soruşturmada savcı, kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteler. Bunun için Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki genel erteleme şartları aranmaz. Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır ve yükümlülüklere uyarsanız hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Erteleme süresinde testim pozitif çıkarsa ne olur?

Erteleme süresi içinde uyuşturucu kullanmak, kullanmak için yeniden madde satın almak, kabul etmek ya da bulundurmak kamu davası açılmasına yol açar. Bu yeni eylemler ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz, ertelenen dosyanın ihlali sayılır. Yükümlülüklere ve tedavinin gereklerine uymamakta ısrar etmek de aynı sonucu doğurur.

Ertelemeden sonra hakkımda dava açıldı. Yeniden yakalanırsam bir daha erteleme yapılır mı?

Hayır. Erteleme süresindeki ihlal nedeniyle kamu davası açıldıktan sonra, aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlayan soruşturmalarda yeniden kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez. Bu durumda soruşturma ertelemesiz yürütülür; suçun cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

Polise yakalanmadan önce tedavi için hastaneye başvurursam ceza alır mıyım?

Uyuşturucu kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensupları bakımından suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.