Tüketici mahkemesinde dava: hakem heyeti sınırını aşan uyuşmazlıklar ve zorunlu arabuluculuk

Kısaca

• Hakem heyeti sınırını aşan tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
• Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
• Taraflar anlaşsa da anlaşmasa da tüketicinin ödeyeceği arabuluculuk ücreti, iki saatlik tutarla sınırlı olarak Adalet Bakanlığınca karşılanır.
• Tüketicilerin tüketici mahkemesinde açtığı davalar harçtan muaftır ve dava tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir.

Tüketici uyuşmazlıklarında hangi yola gidileceğini uyuşmazlığın değeri belirler. Kanunda öngörülen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; bu yolu ayrı bir yazıda anlatıyoruz. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar ise hakem heyetine götürülemez ve tüketici mahkemesinde görülür. Bu yazı, sınırı aşan bir uyuşmazlıkta dava öncesi arabuluculuktan mahkeme aşamasına kadar izlenecek yolu anlatır.

Parasal sınır ve tüketici mahkemesinin görevi

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 68. maddesindeki parasal sınır sabit bir rakam değildir. Her takvim yılının başında, Vergi Usul Kanunu’na göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. Bu yüzden başvurunun yapıldığı yılda geçerli olan sınıra bakmak gerekir.

Tüketici işlemlerinden ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan davalarda görevli mahkeme tüketici mahkemesidir. Tüketici işlemi, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişiyle satıcı, sağlayıcı ya da banka gibi taraflar arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Ayıplı araç, teslim edilmeyen konut, banka ücretleri ya da yüksek bedelli bir hizmet sözleşmesi bu davaların tipik örnekleridir.

Dava öncesi arabuluculuk zorunluluğu

Kanunun 73/A maddesine göre tüketici mahkemesinde görülecek bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Dava şartı, yerine getirilmeden açılan davanın esasına girilmeden reddedilmesine yol açan bir ön koşuldur. Arabulucu, tarafların anlaşmasına yardımcı olan, ama karar vermeyen tarafsız bir kişidir.

Şu durumlarda arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur:

• Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar.
• Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlar.
• Bakanlığın, tüketici örgütlerinin ve ilgili kamu kurumlarının genel olarak tüketicileri ilgilendiren durumlarda açtığı davalar.
• Kanunun 74. maddesinde düzenlenen davalar.
• Tüketici işlemi niteliğinde olup taşınmazın aynından, örneğin mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar.

Arabuluculuk süreci adım adım

Dava şartı arabuluculuğun nasıl işleyeceği Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesinde düzenlenir:

1. Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro yoksa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.
2. Büro, arabulucuyu listeden belirler. Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir.
3. Başvuran, kendi iletişim bilgilerini ve biliyorsa karşı tarafın bilgilerini büroya verir. Büro, resmî kayıtlardaki iletişim bilgilerini de araştırabilir. Arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder; taraflardan birinin avukatı olsa bile asıl tarafa da bildirim yapılır.
4. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
5. Taraflara ulaşılamazsa, taraflar toplantıya katılmazsa, anlaşma sağlanırsa ya da sağlanamazsa arabulucu süreci sona erdirir ve son tutanağı düzenler.

Taraflar başka bir yer kararlaştırmadıkça görüşmeler, arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı olduğu adalet komisyonunun yetki alanında yapılır. Bu yüzden başvurunun hangi büroya yapıldığı, toplantıların nerede yapılacağını da belirler.

Karşı taraf büronun yetkili olmadığını düşünüyorsa, bu itirazını en geç ilk toplantıda yapmalıdır. Bu durumda dosya sulh hukuk mahkemesine gönderilir; mahkeme harç almadan dosya üzerinden inceleme yapar ve en geç bir hafta içinde kesin olarak karar verir. İtiraz kabul edilirse bir hafta içinde yetkili büroya başvurulabilir ve ilk başvurunun tarihi korunur.

Büroya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Başvurudan sonra başvuran aleyhine aynı uyuşmazlıkla ilgili bir icra takibi başlatılırsa, başvuran son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir. Anlaşma sağlanamazsa tüketici, son tutanağın aslını ya da arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine ekleyerek dava açar.

Arabuluculuk ücreti ve toplantıya katılmama

Tüketiciyi koruyan özel kurallar, arabuluculuğun masrafında ortaya çıkar. Arabuluculuk sonunda taraflara ulaşılamazsa, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamazsa ya da taraflar anlaşsa da anlaşamasa da, tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu ödeme, arabuluculuk ücret tarifesinin birinci kısmına göre belirlenen iki saatlik ücret tutarını aşamaz.

Arabuluculuktan sonra açılan dava tüketici lehine sonuçlanırsa, Bakanlıkça ödenen bu ücret davalıdan, yani satıcı veya sağlayıcıdan tahsil edilir.

Arabuluculuk Kanunu, geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan tarafın, sonradan açılan davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulmasını ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilmesini öngörür. Tüketici Kanunu ise bu kuralın tüketici aleyhine uygulanmayacağını açıkça belirtir. Bununla birlikte toplantıya katılmak, uyuşmazlığı dava açmadan çözme imkânı verdiği için tüketicinin de yararınadır.

Tüketici mahkemesinde yargılama

Arabuluculuktan sonuç alınamazsa dava tüketici mahkemesinde açılır. Bu aşamada bilinmesi gereken başlıca kurallar şunlardır:

• Tüketiciler, Bakanlık ve tüketici örgütleri tüketici mahkemelerinde açtıkları davalarda Harçlar Kanunu’ndaki harçlardan muaftır.
• Tüketici, davasını kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açabilir.
• Genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarda davacı, kararın yayımlanmasını isteyebilir. Mahkeme bunu kabul ederse karar, masrafı davalıdan alınmak üzere ülke çapında yayımlanan en az üç gazetede ilan edilir.
• Tüketici mahkemelerinin kesinleşen kararları UYAP üzerinden Ticaret Bakanlığına iletilir.
• Davalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki basit yargılama usulüne göre görülür. Bu usulde dilekçe aşaması daha kısadır ve yargılamanın daha hızlı ilerlemesi amaçlanır.

Dava açmadan önce talebi netleştirmek ve belgeleri hazırlamak, hem arabuluculukta hem mahkemede işi kolaylaştırır. Sözleşme, fatura, ödeme dekontları, yazışmalar ve varsa ayıbı gösteren fotoğraf veya teknik raporlar bir dosyada toplanmalıdır. İstenen şey bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim ya da tazminat olabilir; hangisinin istendiği başvuruda açıkça yazılmalıdır. Arabuluculuk görüşmesine de bu belgelerle gitmek, ilk toplantının verimli geçmesini kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Arabulucuya gitmeden dava açarsam ne olur?

Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava, dava şartı bulunmadığı için herhangi bir işlem yapılmadan usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulmuş ama son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme, tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulmasını ister; sunulmazsa dava yine usulden reddedilir.

Arabuluculuk sürerken zamanaşımı işlemeye devam eder mi?

Hayır. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Yine de başvuruyu son güne bırakmamak, belgelerin toplanması açısından daha güvenlidir.

Satıcı arabuluculuk toplantısına gelmezse ne olur?

Arabulucu süreci sona erdirir, son tutanağı düzenler ve geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan tarafı tutanakta belirtir. Tüketici bu tutanakla dava açabilir. Toplantıya katılmayan taraf, sonra açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin ancak yarısına hükmedilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.