Bankanın kredi için aldığı dosya masrafı ve ücretler geri istenebilir mi?

Kısaca

• Bankalar bireysel kredide yalnızca Merkez Bankası düzenlemesinde sayılan ücretleri alabilir, liste dışı ücret alınamaz.
• Tahsis ücreti dışında istihbarat, kredi işlem fişi ya da ödeme planı değiştirme gibi adlarla ücret alınamaz.
• Yalnızca kredi işlemleri yapılan kredi hesabı için hiçbir ad altında ücret veya masraf istenemez.
• Kurala aykırı alınan ücret için önce bankaya, sonuç alınamazsa hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulur.

Kredi sözleşmesini imzalayan tüketici, faizin yanında “dosya masrafı”, “komisyon” ya da “tahsis ücreti” gibi adlarla kesilen tutarlarla karşılaşabilir. Kredi tutarı hesaba geçtiğinde beklenenden az olduğu görülür ve bu kesintilerin geri istenip istenemeyeceği sorusu doğar. Bugün bankaların tüketicilerden alabileceği ücretler, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği yanında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) düzenlemesiyle sınırlanmıştır. Bu yazı, hangi ücretlerin alınabileceğini ve kurala aykırı alınan ücretin nasıl geri isteneceğini anlatır.

Burada tüketici, kredisini ticari veya mesleki olmayan bir amaçla kullanan kişidir. İşyeri için çekilen ticari kredilerde başka kurallar uygulanır.

Banka hangi ücretleri alabilir?

Yönetmelik ücreti geniş tanımlar: faiz, vergi, fon ve benzeri yasal giderler dışında kalan ve ücret, komisyon, masraf gibi adlarla istenen her türlü parasal tutar. Yani bankanın tutara verdiği ad önemli değildir; “masraf” da “komisyon” da ücrettir.

Hangi ücretlerin alınabileceğini ise TCMB’nin Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’i (Sayı: 2020/7) belirler. Tebliğ, bu tebliğde ve ekinde yer almayan herhangi bir ürün veya hizmet için ücret alınamayacağını açıkça söyler. Üçüncü kişilere ödenen tutarlar ise tüketiciye aynen yansıtılabilir.

Merkez Bankasının bu tebliğe ilişkin uygulama talimatının Ocak 2026 tarihli güncel metninde bireysel krediler için sayılan ücretler şunlardır:

• Kredi tahsis ücreti,
• Ekspertiz ücreti,
• Taşınır ve taşınmaz rehin tesis ücreti.

Tahsis ücreti için kullandırılan kredi anaparasına oranla bir üst sınır vardır ve bu sınırı Merkez Bankası değiştirebilir. Tebliğe göre bu ücret dışında istihbarat ücreti, kredi işlem fişi ücreti, ödeme planı değiştirme ücreti gibi hiçbir ad altında ücret alınamaz. Ekspertiz, rehin ve ipotek işlemlerinde ise yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretler istenebilir.

Tebliğ yayımlandığı 2020’den bu yana birçok kez değişti. Hangi ücretin alınabileceği değerlendirilirken kredinin kullanıldığı tarihte yürürlükte olan metne bakmak gerekir.

Onay ve bilgilendirme şartı

Ücretin listede yer alması tek başına yetmez. Tebliğe göre ücret alınabilecek her ürün veya hizmet için tüketicinin onayı alınmalıdır ve onay ispat edilemezse alınmamış sayılır.

Kanunun 23. maddesi, kredi verenin sözleşmeden önce tüketiciye sözleşme öncesi bilgi formu vermesini ister. Yönetmeliğe göre bu formda ve sözleşmede, varsa tüketiciden istenecek ücretler gösterilir. Sözleşmeye dayanan her türlü ücret bilgisi sözleşmenin ekinde kâğıt üzerinde verilir ve bunun verildiğini ispat yükü kredi verene aittir.

Kanun ayrıca kredi hesabı için özel bir yasak koyar. Belirli süreli kredi için açılan hesapta yalnızca kredi işlemleri yapılıyorsa, tüketiciden bu hesaba ilişkin hiçbir ad altında ücret veya masraf istenemez (m. 31). Hesap, tüketici aksini yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla istemedikçe kredi ödenince kapanır.

Sonradan yapılacak artışlar da usule bağlıdır. Tebliğe göre ücret artışları, uygulanmaya başlamadan en az otuz gün önce tüketiciye bildirilir. Tüketici bildirimden sonraki on beş gün içinde ilgili üründen vazgeçebilir.

Sigorta ve yan ürünler

Kredinin maliyetini artıran bir başka kalem sigortadır. Yönetmeliğe göre tüketicinin yazılı ya da kalıcı veri saklayıcısıyla verilmiş açık talebi olmadan kredi bağlantılı sigorta yaptırılamaz. Kredi veren sigortalı bir sözleşme sunabilir, ama sigortasız bir teklif de sunmak zorundadır.

Tüketici, kredi tutarı ve süresiyle uyumlu bir poliçeyi kendi seçtiği sigorta şirketinden getirirse kredi veren bunu kabul etmek zorundadır. Kredi tutarını aşan sigorta ya da aynı teminatı içeren birden fazla poliçe yapılamaz. Kredi sözleşmesi, kredi ile ilgili olanlar dışında başka bir finansal ürünün satın alınması şartına da bağlanamaz.

Kredi erken kapatılırsa sigorta da gündeme gelir. Yönetmeliğe göre meblağ sigortalarında kredinin erken kapanmasıyla sigorta sona erer; tüketici bilgilendirilip açık onay verirse poliçe devam ettirilebilir. Ticaret Bakanlığının tüketici bilgilendirmesine göre bu durumda kalan süreye ait primin iadesi istenebilir.

Kurala aykırı alınan ücret nasıl geri istenir?

Listede olmayan, onay alınmadan kesilen ya da üst sınırı aşan bir ücret, tüketicinin müzakere edemediği bir sözleşme şartına dayanıyorsa TKHK m. 5’teki haksız şart kuralı devreye girer. Haksız şart kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur. Geri isteme süreci için şu sıra izlenebilir:

1. Kredi sözleşmesini, ödeme planını, sözleşme öncesi bilgi formunu ve hesap dökümünü bir araya getirin. Hangi tutarın hangi adla, hangi tarihte kesildiğini çıkarın.
2. Bankaya yazılı ya da kayıt bırakan bir yolla başvurarak ücretin dayanağını ve iadesini isteyin. Tebliğe göre iade gerektiğinde banka, iade tutarını ve yöntemini tüketiciye bildirir ve iadeyi tüketicinin belirttiği hesaba ücretsiz gönderir.
3. Sonuç alınamazsa uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurun. Hakem heyetinin parasal sınırı her yıl yeniden belirlenir. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (m. 73/A).

Başvurularda bankanın aldığı tutarı gösteren dekont ve hesap özetleri en önemli delildir. Bunları kredi kapandıktan sonra da saklamak yararlıdır.

Krediden cayma ve krediyi erken kapatma hâlinde faiz ve masrafların nasıl hesaplanacağı ayrı bir yazıda anlatılmıştır; bu yazıdaki ücret kuralları o hesaplamayı değiştirmez.

Sık sorulan sorular

Kredi çekerken ödediğim tahsis ücreti geri istenebilir mi?

Tahsis ücreti, Merkez Bankası düzenlemesinde bireysel krediler için sayılan ücretlerdendir. Belirlenen üst sınırı aşmadan, onayınız alınarak ve sözleşmede gösterilerek alındıysa kural olarak geri istenemez. Üst sınırın aşıldığı ya da tahsis ücretinin yanında başka adlarla ek ücret alındığı durumlarda aşan kısım için başvuru yapılabilir.

Ekspertiz ve ipotek masrafını ödemek zorunda mıyım?

Merkez Bankası düzenlemesi ekspertiz ile taşınır ve taşınmaz rehin tesis ücretini bireysel kredilerde alınabilecek ücretler arasında sayar. Ancak bu işlemlerde yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretler, yani değerleme şirketine ya da tapuya fiilen ödenen tutarlar tüketiciye yansıtılabilir. Banka bunların üzerine kendi payını ekleyemez.

Krediden caydım, ödediğim ücretler ne olacak?

Cayan tüketiciden, kredinin kullanıldığı süre için hesaplanan akdî faiz ile kamu kurumlarına ya da üçüncü kişilere ödenmiş tutarlar dışında bedel istenemez. Bunların dışında tahsil edilmiş ücretler, anapara ve faizin geri ödendiği tarihten itibaren yedi gün içinde iade edilir. Cayma hakkının diğer şartları ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Banka kredi verebilmek için hesap paketi ya da sağlık sigortası almamı şart koşabilir mi?

Hayır. Kredi sözleşmesi, kredi ile ilgili olanlar dışında başka bir finansal ürün ya da hizmetin satın alınması şartına bağlanamaz. Kredi bağlantılı sigorta da ancak tüketicinin açık talebiyle yapılabilir ve banka sigortasız bir teklif de sunmak zorundadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.