Taksitle aldığım üründe taksitleri ödeyemezsem ne olur? Taksitli satış, temerrüt ve cayma
Kısaca
- Taksitle satış sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz ve sözleşmede peşin fiyat ile taksitli fiyat ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Tüketici yedi gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir.
- Satıcı kalan borcun tamamını isteyebilmek için kanundaki temerrüt şartlarını ve en az otuz günlük uyarı süresini beklemelidir.
- Taksitler erken ödenirse satıcı, aldığı faiz ve komisyondan ödenen tutara göre indirim yapmak zorundadır.
Beyaz eşya, mobilya ya da telefon gibi ürünleri mağazadan senetle veya taksitle almak hâlâ yaygındır. Satıcı ürünü hemen teslim eder, tüketici bedeli zamana yayarak öder. Bu ilişkide hangi belgenin imzalanacağı, taksitler aksarsa satıcının neleri isteyebileceği ve tüketicinin sözleşmeden nasıl vazgeçebileceği Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 17 ile 21. maddeleri arasında ve Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir.
Taksitle satış sözleşmesi ve yazılı şekil
Kanuna göre taksitle satış sözleşmesi, satıcının malı teslim etmeyi ya da hizmeti ifa etmeyi üstlendiği, tüketicinin de bedeli kısım kısım ödemeyi kabul ettiği sözleşmedir. Kira süresi sonunda malın mülkiyetini edinme zorunluluğu bulunan finansal kiralama sözleşmelerine de aynı hükümler uygulanır.
Sözleşme yazılı kurulmadıkça geçerli olmaz. Geçerli bir sözleşme yapmayan satıcı, bu geçersizliği sonradan tüketicinin aleyhine ileri süremez. Yönetmelik sözleşmede bulunması gereken bilgileri sayar. Başlıcaları şunlardır:
- Vergiler dâhil peşin fiyat ve vergiler dâhil taksitli satış fiyatı.
- Taksitlerin tutarını ve vadelerini gösteren ödeme planı.
- Faiz tutarı, faizin hesaplandığı yıllık oran ve gecikme faizi.
- Cayma hakkı, süresi ve nasıl kullanılacağı.
- Erken ödeme hakkı ve temerrüdün sonuçları.
Peşin fiyatla taksitli fiyatın yan yana yazılması, tüketicinin vadeye ne kadar ödediğini görmesini sağlar. Sözleşmenin bir örneği kâğıt üzerinde ya da kalıcı veri saklayıcısıyla, yani e-posta gibi bilginin değiştirilmeden saklanabildiği bir araçla tüketiciye verilmelidir. Tüketici sonradan isterse, kendisine ücret alınmadan bir kez daha örnek verilir. Yönetmelik sözleşmenin en az on iki punto büyüklüğünde yazılmasını da ister.
Yedi günlük cayma hakkı
Tüketici yedi gün içinde, herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden taksitle satış sözleşmesinden cayabilir. Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirildiğini ispat yükü satıcıdadır.
Süre, hizmet sözleşmelerinde sözleşmenin kurulduğu gün, mal satışında tüketicinin ya da onun belirlediği kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Bildirim yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılır. Mal teslimi ile hizmetin birlikte sunulduğu sözleşmelerde, örneğin montajı satıcı tarafından yapılan bir üründe, mal teslimine ilişkin kurallar uygulanır.
Cayma hakkının bazı sınırları vardır:
- Mal cayma süresi içinde teslim edilmişse tüketici malı yalnızca olağan bir incelemenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir. Bunu aşan kullanımda cayma hakkı kullanılamaz.
- Hizmet sözleşmelerinde, cayma süresi dolmadan tüketicinin onayıyla hizmetin ifasına başlanmışsa cayma hakkı yoktur.
- Tüketicinin satıcıyı kendisinin bulduğu finansal kiralama işlemlerinde de cayma hakkı tanınmamıştır.
Yönetmeliğe göre satıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde aldığı bedeli ve tüketiciyi borç altına sokan belgeleri, tüketiciye masraf yüklemeden geri verir. Tüketici de malı cayma tarihinden itibaren yedi gün içinde satıcıya iade etmelidir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça iade masrafını tüketici karşılar.
Taksitler ödenmezse: temerrüt ve muacceliyet
Temerrüt, borcun vadesinde ödenmemesi ve borçlunun gecikmeye düşmesidir. Muacceliyet ise vadesi henüz gelmemiş taksitlerin de hemen ödenmesi gereken borç hâline gelmesidir. Taksitli satışta en çok korkulan durum budur: bir iki taksit aksadığında satıcının kalan borcun tamamını istemesi.
Kanun bunu sıkı şartlara bağlar. Satıcı kalan borcun tamamını ancak şu şartlar birlikte varsa isteyebilir:
- Bu hakkı sözleşmede saklı tutmuş olmalıdır.
- Kendi edimlerinin tamamını yerine getirmiş, yani malı teslim etmiş ya da hizmeti sunmuş olmalıdır.
- Tüketici, sözleşmedeki bedelin en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksidi ya da bedelin en az dörtte birini oluşturan tek bir taksidi ödememiş olmalıdır.
- Satıcı tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunmalıdır. Yönetmelik bu uyarının yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılmasını ister.
Muaccel hâle gelen taksitler hesaplanırken faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz. Yani satıcı, ileriki aylar için öngörülmüş faizi de peşin olarak isteyemez.
Erken ödeme ve senet kuralları
Tüketici borcunun tamamını vadesinden önce ödeyebileceği gibi, vadesi gelmemiş bir ya da birkaç taksidi de erken ödeyebilir. Satıcı faiz veya komisyon almışsa, ödenen tutara göre gerekli indirimi yapmak zorundadır.
Taksitli satışlarda senet imzalatılması sık görülür. Kanuna göre tüketici işlemlerinde kıymetli evrak yalnızca nama yazılı olarak ve her taksit için ayrı ayrı düzenlenebilir; aykırı düzenlenen senet tüketici yönünden geçersizdir.
Bedelin önceden kısım kısım ödendiği ve malın ancak ödeme tamamlanınca teslim edileceği sözleşmeler başka bir türdür. Taşınır bir malda ödeme süresi bir yıldan uzun ya da belirsizse bu sözleşmelere Türk Borçlar Kanunu’nun ön ödemeli taksitle satış hükümleri uygulanır. Bankadan kullanılan tüketici kredileri de ayrı kurallara bağlıdır; erken ödeme ve cayma konusunu ayrı bir yazıda anlatıyoruz.
Sık sorulan sorular
Kredi kartıyla taksitli alışveriş de bu kurallara mı tabi?
Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmelik, kredi kartıyla yapılan alışverişleri kendi kapsamı dışında tutar. Bu yazıdaki kurallar, satıcının bedeli doğrudan taksitlendirdiği alışverişler içindir.
Satıcı bir taksit için birden fazla taksiti kapsayan tek senet imzalatabilir mi?
Hayır. Kanuna göre tüketici işlemlerinde kıymetli evrak yalnızca nama yazılı olarak ve her taksit için ayrı ayrı düzenlenebilir. Yönetmelik ayrıca her senedin tutarının taksit tutarını aşamayacağını belirtir. Bu kurallara aykırı düzenlenen senet tüketici yönünden geçersizdir.
Taksitle aldığım ürün bozuk çıktı, taksitleri ödemeye devam etmek zorunda mıyım?
Ayıplı mal hakları taksitle yapılan satışlarda da geçerlidir. Mal ayıplı çıkarsa tüketici, malı geri verip sözleşmeden dönme, malı tutup bedelden indirim isteme, ücretsiz onarım ya da imkân varsa ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini seçebilir; satıcı bu seçime uymak zorundadır. Hangi hakkın seçildiğini satıcıya yazılı olarak bildirmek, sonraki adımlar için iz bırakır.
Cayma bildirimini nasıl göndermeliyim?
Bildirimi yedi günlük süre dolmadan yazılı olarak ya da e-posta gibi kalıcı veri saklayıcısıyla satıcıya yöneltin. Kanuna göre bildirimin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Gönderim tarihini gösteren belgeyi saklayın. Mal size teslim edildiyse, yönetmelikteki yedi günlük iade süresini de kaçırmamak gerekir.
Gecikme faizi istenebilir mi, oranı ne kadar olabilir?
Sözleşmede gecikme faizinin yazılması gerekir. Yönetmeliğe göre gecikme faizi, sözleşmede kararlaştırılan faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçemez. Satıcı bu sınırın üzerinde bir oran uygulayamaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.