Sıra cetveline itiraz: haciz bedeli alacaklılar arasında nasıl paylaşılır?

Kısaca

• Satış bedeli bütün alacakları karşılamıyorsa icra dairesi alacaklıların sırasını gösteren bir sıra cetveli düzenler.
• Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde alacaklılar cetvele itiraz edebilir.
• İtiraz alacağın varlığına veya miktarına yöneliyorsa dava, yalnız sıraya yöneliyorsa icra mahkemesine şikâyet yolu izlenir.

Bir taşınmaz ya da araç icra yoluyla satıldığında, aynı mal üzerinde birden fazla alacaklının haczi bulunabilir. Satıştan elde edilen para herkesin alacağını karşılıyorsa sorun çıkmaz; her alacaklı alacağını alır. Para yetmediğinde ise kimin önce, kimin ne kadar alacağı belirlenmelidir. İcra ve İflas Kanunu bu belirlemeyi sıra cetveli denen belgeyle yapar.

Sıra cetveli ne zaman düzenlenir

Kanunun 140. maddesine göre satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar. Sıra cetveli, satış bedelinden pay alacak alacaklıları, alacak tutarlarını ve hangi sırayla ödeme alacaklarını gösteren listedir.

Paylaştırmadan önce bazı giderler ayrılır. Haciz, paraya çevirme ve paylaştırma gibi bütün alacaklıları ilgilendiren masraflar önce satış tutarından alınır (m. 138). Kalan para, takip masrafları ve işlemiş faizler de dahil olmak üzere alacaklar oranında paylaştırılır. Vekille yürütülen takiplerde vekâlet ücreti, alacaklı ile borçlu arasındaki sözleşmeye bakılmaksızın icra müdürünce avukatlık ücret tarifesine göre hesaplanır ve takip masraflarına dahil edilir.

Alacaklılar hangi sırayla para alır

Sıralamada ilk soru, alacağın rehinle güvence altına alınıp alınmadığıdır. Rehinli alacaklıların satış tutarı üzerinde öncelik hakkı vardır (m. 206). Örneğin ipotekli bir taşınmaz satıldığında, ipotek alacaklısı o taşınmazın bedelinden diğerlerinden önce yararlanır.

Rehinle güvence altına alınmamış alacaklar için kanun, iflas hâlindeki sıralamayı esas alır. Alacaklılar, 206. madde uyarınca iflas hâlinde hangi sıraya girmeleri gerekiyorsa o sıraya kabul edilir (m. 140). Bu maddede dört sıra vardır:

• Birinci sırada, başta belirli işçi alacakları ve nafaka alacakları olmak üzere kanunda sayılan alacaklar,
• İkinci sırada, malları borçlunun yönetimine bırakılmış olan ve kanunda sayılan kişilerin bazı alacakları,
• Üçüncü sırada özel kanunlarda imtiyazlı sayılan alacaklar,
• Dördüncü sırada imtiyazı olmayan diğer bütün alacaklar yer alır.

Haciz yoluyla yapılan takipte ilk üç sıraya kayıt için esas alınan tarih, iflasın açılması değil, haciz talebi tarihidir (m. 140).

Aynı sıradaki adi alacaklılar arasında haczin tarihi de önem taşır. Kanunun 100. maddesi, ilk hacze hangi alacaklıların aynı derecede katılabileceğini sayar. Örneğin ilk haciz ilamsız takibe dayanıyorsa, o takip talebinden önceki tarihli resmî ya da tarihi ve imzası onaylı bir senede dayanan alacaklı bu kapsamdadır. Bunların dışında kalan alacaklılar, ancak önceki dereceden artan para için hacze katılabilir. Sonradan haciz koyan alacaklı, önceki derecedekilerin alacakları ödendikten sonra kalan paradan pay alabilir.

Basit bir örnekle: Ortak masraflar düşüldükten sonra 300.000 TL kalmış olsun. Aynı sırada ve aynı derecede iki alacaklının alacakları 400.000 TL ve 200.000 TL ise para alacaklar oranında bölünür; birinci alacaklı 200.000 TL, ikinci alacaklı 100.000 TL alır. Bu iki alacaklıdan biri önceki derecede, diğeri sonraki derecedeyse, önce öndeki alacaklının 400.000 TL’lik alacağına bakılır; para ona bile yetmediği için sonraki derecedeki alacaklıya bir şey kalmaz.

Cetvelin tebliği ve itiraz süresi

İcra dairesi sıra cetvelinin birer suretini ilgililere tebliğ eder (m. 141). İtiraz süresi bu tebliğle başlar. Kanunun 142. maddesine göre her alacaklı, cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde, takibin yapıldığı yerdeki mahkemede ilgililer aleyhine dava açarak cetvelin içeriğine itiraz edebilir.

Yedi gün kısa bir süredir. Bu yüzden tebliğ alındığında ilk iş, cetveldeki kendi alacağınızın ve önünüzdeki alacakların tutarını ve sırasını kontrol etmektir. Cetvelde önünüze yazılan bir alacaklının dayandığı belge, takip tarihi ve haciz tarihi, icra dosyasından incelenebilir.

İtiraz davası mı, şikâyet mi

Kanun, cetvele karşı iki ayrı yol öngörür. Hangisinin seçileceği, itirazın neye yöneldiğine bağlıdır.

İtiraz davası, başka bir alacaklının alacağının gerçekte var olmadığı ya da cetvelde gösterilenden daha az olduğu iddiasıyla açılır. Örneğin önünüzde yer alan bir alacaklının alacağının muvazaalı, yani borçluyla anlaşılarak oluşturulmuş göstermelik bir alacak olduğunu düşünüyorsanız bu yola başvurursunuz. Dava, alacağına itiraz edilen alacaklıya karşı açılır ve basit yargılama usulüyle görülür. Bu davada tartışılan konu, cetvelde yer alan o alacağın gerçekten var olup olmadığı ve miktarının doğru gösterilip gösterilmediğidir. Basit yargılama, dilekçe aşaması daha kısa tutulan ve daha hızlı ilerlemesi amaçlanan bir yargılama biçimidir.

Şikâyet ise itirazın alacağın esasına ve miktarına ilişkin olmayıp yalnızca sıraya yönelik olduğu durumlar içindir. Bir alacaklının imtiyazlı sıraya yanlış yazıldığını ya da haciz derecesinin hatalı belirlendiğini ileri sürüyorsanız, kanun bu itirazın şikâyet yoluyla icra mahkemesine götürülmesini öngörür. İcra dairesinin işlemlerine karşı şikâyetin genel kuralları, icra müdürlüğüne şikâyet yazısında anlatılmıştır; bu kurallara göre şikâyet de işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır (m. 16).

Davanın sonucu ve paranın ödenmesi

Cetvele itiraz edilmesi, cetvelde hak sahibi görünen alacaklıların parayı almasını tamamen engellemez. Şikâyet ya da itiraz yapılmışsa, tebligatı alan ve cetvelde hak sahibi görünen alacaklı, bir bankanın kesin teminat mektubunu dosyaya vererek payına düşen parayı tahsil edebilir (m. 142/a). Davanın sonucunda paranın iadesi gerekirse, teminat mektubu bu iadeyi güvence altına alır.

Paylaştırma bittiğinde alacağının tamamını alamayan alacaklıya, kalan miktar için aciz vesikası verilir (m. 143). Bu belge, alacaklının ileride borçlunun yeni mallarına yönelmesine imkân tanır.

Sık sorulan sorular

Sıra cetveline itiraz süresi ne zaman başlar?

Yedi günlük süre, sıra cetvelinin bir suretinin size tebliğ edildiği tarihten başlar. İcra dairesi cetveli bütün ilgililere tebliğ eder. Cetveli dosyadan kendiniz görmüş olsanız bile, itiraz süresinin başlangıcı için kanunun aradığı şey tebliğdir.

Cetvele itiraz edildi diye payımı almak için davanın bitmesini mi beklemem gerekir?

Her zaman değil. Cetvele şikâyet ya da itiraz yapılmışsa, cetvelde hak sahibi görünen alacaklı, bir bankanın kesin teminat mektubunu dosyaya vererek payını tahsil edebilir. Mektupta, alınan paranın ve ileride iadesi gerekirse faizinin, icra dairesinin ilk yazılı talebiyle dosyaya ödeneceği taahhüt edilmelidir. Teminatın tutarını icra dairesi belirler.

Paylaştırmadan sonra alacağımın bir kısmı ödenmeden kaldı. Ne olur?

Alacağının tamamını alamayan alacaklıya, kalan miktar için aciz vesikası verilir. Bu belge borç ikrarı niteliğindedir. Aciz vesikasına dayanarak bir yıl içinde yeni ödeme emri tebliğine gerek olmadan takibe devam edilebilir. Aciz vesikasında yazılı alacak için faiz istenemez.

Satış bedeli bütün alacaklara yetiyorsa da sıra cetveli yapılır mı?

Kanun sıra cetvelini, satış tutarının bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmediği durum için öngörür. Para herkesin alacağını karşılıyorsa, ortak masraflar ayrıldıktan sonra her alacaklı alacağını takip masrafları ve işlemiş faizleriyle birlikte alır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.