Raf fiyatı ile kasa fiyatı farklı çıktı: hangisini öderim, nereye şikâyet ederim?

Kısaca

• Etiket ile kasa fiyatı farklıysa satıcı, tüketici lehine olan yani daha düşük fiyatı uygulamak zorundadır.
• Rafta satılık olarak teşhir edilen malın satışından, satılık olmadığı yazmıyorsa kaçınılamaz.
• Fiyat etiketi kurallarına aykırılık için Ticaret Bakanlığına ya da ticaret il müdürlüğüne şikâyette bulunulabilir.

Markette rafta 89,90 lira yazan bir deterjanı alıyorsunuz, kasada 104,90 lira okunuyor. Görevli “sistemde fiyat bu” diyor. Çoğu kişi böyle bir farkı ya hiç fark etmez ya da birkaç lira için üzerinde durmaz. Oysa kanun bu soruya açık bir cevap verir: etiket ile kasa arasında fark varsa, tüketici lehine olan fiyat uygulanır.

Kanun ne diyor

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 54. maddesi, perakende satılan her malın ya da ambalajının üzerine kolayca görülüp okunabilen bir etiket konulmasını zorunlu tutar. Etikette tüm vergiler dahil satış fiyatı, birim fiyatı, üretim yeri ve malı diğerlerinden ayıran özellikleri yer alır. Etiket konulamayan durumlarda aynı bilgileri içeren listelerin uygun bir yere asılması gerekir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası asıl sorunun cevabıdır. Etiket, tarife ve fiyat listelerinde belirtilen fiyat ile kasa fiyatı arasında fark varsa, tüketici lehine olan fiyat uygulanır. Uygulamada bu, iki fiyattan düşük olanı ödemeniz demektir. Kural yalnızca marketler için değildir; mağaza, kırtasiye, manav gibi perakende satış yapan her işletme bu yükümlülük altındadır.

Ayrıntılar, kanuna dayanılarak çıkarılan Fiyat Etiketi Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 10. maddesi kanundaki kuralı tekrarlar: raftaki fiyat ile kasa fiyatı arasında fark olması durumunda tüketici lehine olan fiyat uygulanır. Yönetmelik ayrıca etiketin raf üzerine de konulabileceğini, etiketin hangi mala ait olduğunun açıkça belli olması gerektiğini ve yanıltıcı bilgi içeremeyeceğini söyler. Etikette fiyatın uygulanmaya başladığı tarihin de yazılması zorunludur.

Satıcının “o ürün satılık değil” demesi de çoğu zaman bir çıkış yolu değildir. Kanunun 6. maddesine göre vitrinde, rafta ya da açıkça görülebilen bir yerde teşhir edilen malın satışından, satılık olmadığı yazılmadıkça kaçınılamaz.

Kasada ne yapmalısınız

Farkı kasada fark ettiyseniz en kolay çözüm orada itiraz etmektir. Kanun size bir hak tanıyor; bunu kibar ama net biçimde söylemek çoğu zaman yeterli olur. İzlenebilecek adımlar şöyle sıralanabilir:

• Kasiyere etiketteki fiyatı söyleyin ve raftaki etiketin kontrol edilmesini isteyin.
• Mümkünse etiketin, ürünle birlikte görünecek şekilde fotoğrafını çekin. Fiyatın yanında uygulanma tarihi de görünsün.
• Mağaza fiyatı düzeltirse yeni fişi kontrol edin.
• Mağaza düzeltmeyi kabul etmezse fişi saklayın; ödediğiniz fazla tutarı sonradan istemek için bu fiş temel belgenizdir.

Fişte okunan fiyatla raftaki etiket aynı anda belgelenirse ispat sorunu büyük ölçüde ortadan kalkar. Yanınızda biri varsa, onun da etiketi gördüğünü bilmek ileride işinize yarayabilir. Raftaki etiket sonradan değiştirilebileceği için fotoğraf, çoğu durumda tek somut delil olur.

Fark ödendikten sonra fazlası nasıl istenir

Alışverişi tamamladıktan sonra da hakkınız ortadan kalkmaz. Fiş ve etiket fotoğrafıyla mağazaya başvurup aradaki farkın iadesini isteyebilirsiniz.

Mağaza iadeyi reddederse bu bir tüketici uyuşmazlığıdır. Değeri kanunda belirtilen ve her yıl yeniden belirlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; başvurunun usulü ayrı bir yazının konusudur. Fiyat farkı tutarları genellikle küçük olduğu için yol çoğunlukla hakem heyetidir.

Nereye şikâyet edilir

Fazla ödediğiniz tutarı geri almak bir şey, mağazanın kurala aykırı davranışının denetlenmesi başka bir şeydir. Şikâyet, aynı hatanın başka tüketicilerin karşısına çıkmasını önlemeye yarar. Kanunun 54. maddesi, fiyat etiketi kurallarının uygulanmasını ve izlenmesini Ticaret Bakanlığı, belediyeler ve ilgili odalara verir. Yönetmeliğe göre bu kurumlar bir aykırılık tespit ettiğinde, durum gereği yapılmak üzere işletmenin merkezinin bulunduğu valiliğe gönderilir.

Şikâyet için doğrudan Ticaret Bakanlığına ya da bulunduğunuz ildeki ticaret il müdürlüğüne başvurabilirsiniz. Belediyeler de etiket denetimiyle görevli olduğundan belediyeye yapılacak bildirim de bir yoldur. Şikâyette mağazanın adı ve adresi, alışveriş tarihi, ürün, etiketteki ve kasadaki fiyat yazılmalı; fiş ve fotoğraf eklenmelidir.

Kanunun 77. maddesi, 54. maddedeki yükümlülüklere aykırı davranan işletmeye, aykırılığın tespit edildiği her işlem için idari para cezası öngörür. Ceza tutarları zaman içinde değişebildiği için burada rakam vermiyoruz. Kanunun 78. maddesine göre bu cezayı Ticaret Bakanlığı verir; bakanlık bu yetkisini ticaret il müdürlüklerine devredebilir.

Ceza, tüketiciye ödenen bir tazminat değildir; devlete ödenir. Bu nedenle şikâyet, sizin fark iadesi talebinizin yerine geçmez. İkisi birlikte yürütülebilir.

İndirimli ürünlerde durum

Fiyat farkı en çok indirim dönemlerinde ortaya çıkar. Rafta “indirimli” etiketi durur ama kasa sistemi henüz güncellenmemiştir ya da kampanya bitmiş, etiket kaldırılmamıştır. Etiket hâlâ raftaysa, kasada okunan fiyat ile etiket arasındaki farkta yine tüketici lehine fiyat uygulanır.

Kanun indirimli satışlar için ek bir kural da getirir: etikette hem indirimli fiyat hem de indirimden önceki fiyat gösterilmelidir. Yönetmeliğe göre mal satışlarında indirimden önceki fiyat, indirimin uygulandığı tarihten önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyattır. Meyve, sebze gibi çabuk bozulan ürünlerde ise indirim, bir önceki fiyata göre hesaplanır.

Ürünün indirimden önceki fiyattan daha düşük fiyatla satışa sunulduğunu ispat yükü satıcıdadır. Yani yüzde 40 indirim yazan bir etiketin gerçeği yansıttığını tüketici değil, mağaza göstermek zorundadır.

Sık sorulan sorular

Fişi kontrol etmeden çıktım, farkı evde fark ettim. Geç mi kaldım?

Kanun, farkın kasada fark edilmesini şart koşmaz; tüketici lehine fiyat kuralı alışverişten sonra da ileri sürülebilir. Ancak etiketin o gün gerçekten o fiyatı gösterdiğini ispat etmek zorlaşır. Etiket hâlâ raftaysa fotoğrafını çekip fişle birlikte mağazaya gitmek en sağlam yoldur.

Etiketteki fiyat çok düşükse, mağaza bunun bir hata olduğunu söyleyip satmayı reddedebilir mi?

Kanun, etiket ile kasa fiyatı arasındaki farkta tüketici lehine fiyatı uygular ve teşhir edilen malın satışından kaçınılmasını yasaklar. Kanun metninde, bariz yazım hatası için ayrı bir istisna yer almaz. Mağaza buna rağmen satmayı reddederse, uyuşmazlığı hakem heyeti ya da mahkeme değerlendirir.

İndirimli ürün kasada indirimsiz fiyattan okundu. Ne yapmalıyım?

Etiketteki indirimli fiyat ile kasa fiyatı arasındaki fark da aynı kurala tabidir; düşük olan fiyat uygulanır. Kanun ayrıca indirimli satışta etikette hem indirimli fiyatın hem de indirimden önceki fiyatın gösterilmesini zorunlu tutar. Bu kurala uyulmadığını düşünüyorsanız etiketin fotoğrafını şikâyetinize ekleyebilirsiniz.

Tartılarak satılan meyve, peynir gibi ürünlerde fiyat nasıl kontrol edilir?

Açık hâlde satılan ve tartılarak alınan ürünlerin etiketinde satış fiyatı yerine yalnızca birim fiyatın, örneğin kilogram fiyatının yazılması yeterlidir. Kasada ödeyeceğiniz tutar, bu birim fiyat ile ürünün net ağırlığının çarpımına uymalıdır. Yönetmeliğe göre net miktar hesaplanırken ürünün içinde tartıldığı kabın ağırlığı, yani dara düşülmelidir; poşet ve streç film gibi hafif ambalajlar bu kapsamda sayılmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.