İnternetten aldığım ürünü iade edebilir miyim? Cayma hakkı ve süresi

Kısaca

• İnternetten alışverişte tüketici on dört gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir.
• Mal satışında süre, malın tüketiciye ya da onun belirlediği kişiye teslim edildiği gün başlar.
• Satıcı, ürün iade için belirtilen taşıyıcıya teslim edildikten sonra on dört gün içinde tahsil ettiği bütün ödemeleri geri verir.
• Kişiye özel hazırlanan ya da çabuk bozulan ürünlerde, aksi kararlaştırılmadıkça cayma hakkı kullanılamaz.

Mağazada bir ürünü elinize alır, inceler, sonra satın alırsınız. İnternetten alışverişte bu imkân yoktur; ürünü ancak kapıya geldiğinde görürsünüz. Kanun bu farkı dengelemek için uzaktan alışveriş yapan tüketiciye cayma hakkı tanır: belirli bir süre içinde, hiçbir gerekçe göstermeden sözleşmeden vazgeçebilirsiniz.

Bu hak, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 48. maddesinde düzenlenir. Kanun, ayrıntıların yönetmelikle belirlenmesini ister; bu ayrıntılar Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’ndedir. Yazıda geçen yönetmelik kuralları, bu yönetmeliğin güncel metnine göredir.

Hangi alışverişler kapsamda

Kanun, satıcı ile tüketicinin aynı anda fiziksel olarak bir arada bulunmadan, uzaktan iletişim araçlarıyla kurduğu sözleşmeye mesafeli sözleşme der. İnternet sitesi, mobil uygulama, telefonla sipariş ve televizyondan satış bunun tipik örnekleridir. Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla alışveriş yapan kişidir. Bir şirketin kendi işi için yaptığı alım ya da iki kişi arasındaki ikinci el satış bu kuralların kapsamında değildir.

Sözleşme kurulmadan önce satıcı, tüketiciyi yönetmelikte sayılan konularda ve siparişi onaylarsa ödeme yükümlülüğü altına gireceği konusunda açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmek zorundadır. Buna ön bilgilendirme denir. Bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü satıcıdadır.

Satıcı, siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt ettiği süre içinde ürünü teslim etmek zorundadır. Kişiye özel hazırlanan mallar dışında bu süre hiçbir durumda otuz günü geçemez. Süre aşılırsa tüketici sözleşmeyi feshedebilir. Bu, cayma hakkından ayrı bir imkândır ve ürün hiç gelmediğinde de kullanılabilir.

On dört günlük süre ve başlangıcı

Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir; ürünün süre içinde satıcıya ulaşması gerekmez.

Sürenin ne zaman başladığını yönetmelik belirler. Hizmet sözleşmelerinde süre sözleşmenin kurulduğu gün, mal satışında ise malın tüketiciye ya da onun belirlediği kişiye teslim edildiği gün başlar. Tüketici, sipariş verdiği andan teslime kadar geçen sürede de cayabilir. Tek siparişte ayrı ayrı gönderilen ürünlerde son ürünün, birden fazla parçadan oluşan mallarda son parçanın teslim alındığı gün esas alınır. Satıcının malı kargoya vermesi, tüketiciye teslim sayılmaz.

Satıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi gerektiği gibi bilgilendirmemişse, tüketici on dört günlük süreyle bağlı değildir. Bu durumda hak, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl daha kullanılabilir. Satıcı bilgilendirmeyi bu bir yıl içinde sonradan yaparsa, on dört günlük süre o tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.

Cayma hakkı nasıl kullanılır, para ne zaman döner

Bildirim, süre dolmadan yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılmalıdır. Kalıcı veri saklayıcısı, e-posta ve kısa mesaj gibi bilginin değiştirilmeden saklanmasına imkân veren araçlardır. Tüketici yönetmeliğin ekindeki cayma formunu kullanabileceği gibi, cayma kararını açıkça bildiren herhangi bir beyanda da bulunabilir. Satıcı internet sitesinden cayma imkânı sunuyorsa, talebin kendisine ulaştığını tüketiciye hemen teyit etmek zorundadır. Bildirimin yapıldığını ispat yükü tüketicidedir; bu yüzden ekran görüntüsü ve e-postaları saklamak önemlidir.

Satıcı malı kendisi geri almayı teklif etmedikçe, tüketici bildirimden itibaren on dört gün içinde ürünü geri göndermelidir. Ürün, satıcının ön bilgilendirmede iade için belirttiği kargo şirketiyle gönderilirse tüketiciden iade masrafı istenemez. Satıcı iade için hiçbir taşıyıcı belirtmemişse de tüketiciden iade masrafı talep edilemez. Belirtilen kargo şirketinin tüketicinin bulunduğu yerde şubesi yoksa, satıcı ürünü ek masraf istemeden tüketiciden aldırmak zorundadır.

Para iadesinde süre yine on dört gündür. Satıcı, ürünün iade için belirtilen taşıyıcıya teslim edildiği tarihten itibaren on dört gün içinde, varsa teslimat masrafı da dâhil olmak üzere tahsil ettiği bütün ödemeleri geri verir. Tüketici başka bir kargo firması kullanmışsa süre, ürünün satıcıya ulaştığı tarihten başlar. İade, tüketicinin ödeme yaptığı araca uygun biçimde, masrafsız ve tek seferde yapılır. Kredi kartıyla yapılan alışverişlerde kartı çıkaran banka, kendisine aktarılan tutarı kart limitine tek seferde eklemekle yükümlüdür.

Cayma süresi içinde ürünün olağan kullanımı nedeniyle oluşan değişiklik ve bozulmalardan tüketici sorumlu değildir. Ürünü işleyişine ve kullanım talimatına uygun biçimde denemek bu kapsamdadır.

Alışverişe bağlı olarak kurulan yan sözleşmeler de cayma ile kendiliğinden sona erer. Yönetmelik, tüketicinin bu durumda kural olarak herhangi bir masraf, tazminat veya cezai şart ödemekle yükümlü olmadığını belirtir; satıcı da caymayı yan sözleşmenin tarafı olan üçüncü kişiye hemen bildirmelidir.

Cayma hakkı olmayan ürünler

Yönetmelik, taraflar aksini kararlaştırmadıkça cayma hakkının kullanılamayacağı sözleşmeleri sayar. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Tüketicinin isteğine ya da kişisel ihtiyaçlarına göre hazırlanan ürünler, örneğin ölçüye göre dikilen perde veya isim yazdırılmış eşya.
• Çabuk bozulan ya da son kullanma tarihi geçebilecek ürünler.
• Ambalajı, bandı veya mührü açıldıktan sonra iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünler.
• Koruyucu ambalajı açılmış kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleri.
• Abonelik dışında gazete ve dergi gibi süreli yayınlar.
• Belli bir tarihte yapılması gereken konaklama, araç kiralama, eşya taşıma, yiyecek-içecek ve eğlence hizmetleri.
• Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler ve anında teslim edilen dijital ürünler.
• Cayma süresi bitmeden, tüketicinin onayıyla ifasına başlanan hizmetler.

Cayma hakkı ile ayıplı mal hakları birbirinden ayrıdır. Ürün bozuk ya da eksik çıkmışsa, cayma süresi geçmiş olsa bile ayıplı mala ilişkin seçimlik haklar kullanılabilir; bu konuyu ayrı bir yazıda anlatıyoruz. Satıcı cayma talebini karşılamazsa başvurulacak yer, uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesidir.

Sık sorulan sorular

Ürünü kutusunu açıp denedim, yine de iade edebilir miyim?

Evet, kural olarak edebilirsiniz. Kanun, cayma süresi içinde malın olağan kullanımı nedeniyle oluşan değişiklik ve bozulmalardan tüketicinin sorumlu olmadığını söyler. Kutuyu açmak tek başına cayma hakkını ortadan kaldırmaz. İstisna, ambalajı açıldıktan sonra iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünler ile koruyucu ambalajı açılmış kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleridir.

Ürün otuz gün geçmesine rağmen gelmedi, ne yapabilirim?

Satıcı, siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt ettiği süre içinde teslim etmek zorundadır. Kişiye özel hazırlanan mallar dışında bu süre her hâlde otuz günü geçemez. Süre aşılırsa tüketici sözleşmeyi feshedebilir. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’ne göre bu durumda satıcı, teslimat masrafı dâhil tahsil ettiği tüm ödemeleri fesih bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren on dört gün içinde kanuni faiziyle birlikte geri öder.

Bir pazaryeri sitesinden aldım; satıcı cevap vermiyor, kime başvurmalıyım?

Pazaryeri işleten şirket, kanunun deyişiyle aracı hizmet sağlayıcıdır. Kanun, bu şirketin tüketicilerin cayma ve iade taleplerini iletip takip edebileceği bir sistemi kurup kesintisiz açık tutmasını ister. Bedeli satıcı adına pazaryeri tahsil etmişse ve para henüz satıcıya aktarılmamışsa, cayma hakkına ilişkin iade yükümlülüğünden pazaryeri de satıcıyla birlikte sorumludur. Talebinizi pazaryerinin kendi sistemi üzerinden yazılı olarak iletmeniz, iz bırakması açısından da faydalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.