Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik: hükümlü cezaevinden ne zaman çıkabilir?

Kısaca

• Süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme için temel oran yarıdır, bazı suçlarda bu oran üçte ikidir.
• Koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlünün talebi üzerine denetimli serbestliğe karar verilebilir.
• Denetimli serbestliğe ayrılan hükümlü, cezaevinden çıktıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmalıdır.
• Denetim süresinde hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlenirse koşullu salıverilme kararı geri alınır.

Mahkemenin verdiği hapis cezası ile hükümlünün cezaevinde fiilen geçireceği süre çoğu zaman aynı değildir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, iyi hâlli hükümlülerin cezanın bir bölümünü cezaevi dışında, denetim altında geçirmesine izin verir. Bunun iki aşaması vardır: koşullu salıverilme ve ondan önce gelen denetimli serbestlik. Bu yazıdaki oranlar, kanunun mevzuat.gov.tr’de yayımlanan güncel metnine göre yazılmıştır.

Koşullu salıverilme: cezanın ne kadarı içeride geçer?

Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının tamamını beklemeden, belirli bir kısmını cezaevinde iyi hâlle geçirdikten sonra serbest bırakılmasıdır. Serbest kalınan sürede hükümlü denetim altındadır; bu süre de kurallara uygun geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.

Kanunun 107. maddesine göre süreli hapis cezalarında temel oran yarıdır. Örneğin altı yıl hapis cezası alan kişi, üç yılını cezaevinde iyi hâlle geçirince koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste bu süre otuz yıl, müebbet hapiste yirmi dört yıldır.

Bazı suçlarda oran üçte ikidir. Kasten öldürme, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamanın bir hâli, işkence ve eziyet, cinsel saldırı ve cinsel taciz suçlarının kanunda sayılan hâlleri, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk bu gruptadır. Suç işlemek için örgüt kurmak, yönetmek ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde suç işlemek nedeniyle verilen süreli hapis cezalarında da oran üçte ikidir. Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı bazı suçların örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi yüzünden verilen ağırlaştırılmış müebbet hapiste ise koşullu salıverilme hiç uygulanmaz.

Birden fazla cezası olan hükümlü için kanun üst sınırlar koyar. Örneğin birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyette cezaevinde geçirilecek süre en fazla yirmi sekiz yıldır.

Çocuklar için ayrı bir hesap vardır. 8 Ağustos 2026 tarihli değişiklikle, kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları dışında, hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdiği bir gün iki gün sayılır.

Tekrar suç işleyenler

Daha önce mahkûm olup yeniden suç işleyen kişiye mükerrir denir. Tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü için süreli hapis cezalarında oran üçte ikidir (m. 108). 2025 yılındaki değişiklikle, hükümde ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulandığı belirtilmişse süreli hapis cezalarında oran dörtte üçe çıkarılmıştır. Mükerrirler için cezanın infazı bittikten sonra en az bir yıllık ayrı bir denetim süresi de belirlenir.

Denetimli serbestlik: koşullu salıverilmeden önceki dönem

Denetimli serbestlik, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadarki son dönemini cezaevi dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde geçirmesidir. Kanunun 105/A maddesine göre şu şartlar aranır:

• Hükümlü açık ceza infaz kurumunda ya da çocuk eğitimevinde bulunmalıdır. İradesi dışındaki bir nedenle açık cezaevine ayrılamayan iyi hâlli hükümlüler de bu imkândan yararlanabilir.
• Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalmış olmalıdır.
• İyi hâlli olmalı ve talepte bulunmalıdır.
• 4 Haziran 2025 tarihli değişiklikle eklenen şarta göre, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, cezaevinde geçirmiş olmalıdır.

Bazı hükümlüler için bir yıllık süre uzun tutulmuştur. Sıfır-altı yaş arası çocuğu olan kadın hükümlülerde bu süre iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülerde üç yıldır. Hastalık ya da engellilik, Adli Tıp Kurumunun verdiği veya onayladığı raporla belgelenmelidir.

30 Mart 2020 tarihine kadar işlenmiş suçlarda geçici 6. madde ayrıca uygulanır. Kanunda sayılan ağır suçlar dışında bir yıllık süre üç yıl olarak, sıfır-altı yaş grubu çocuğu olan kadınlar ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlülerde iki yıllık süre dört yıl olarak uygulanır. Bu dönem için iyi hâlli olmak şartıyla kapalı cezaevindeki hükümlüler de yararlanabilir.

Denetim sırasındaki yükümlülükler ve geri gönderilme

Denetimli serbestliğe ayrılan hükümlü, cezaevinden çıktıktan sonra talebinde belirttiği müdürlüğe beş gün içinde başvurmalıdır. Müdürlük; kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, belirli bir konut veya bölgede gözetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme ya da belirli programlara katılma yükümlülüklerinden bir veya birkaçını belirler. Kullanmak için uyuşturucu bulundurma ya da kullanma suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmak zorundadır.

Hükümlü beş gün içinde başvurmazsa, yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse ya da cezaevine dönmek isterse, infaz hâkimi koşullu salıverilme tarihine kadar açık cezaevine gönderilmesine karar verir. Denetim başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla olan kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa da açık cezaevine gönderme kararı verilebilir. Bu davada beraat ya da düşme gibi bir karar çıkarsa denetimli serbestliğe devam edilir.

Başvuru süresinin bitiminden itibaren iki gün geçmesine rağmen müdürlüğe gitmeyen veya iade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmayan hükümlü hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 292 ve 293. maddelerindeki hükümler uygulanır.

Koşullu salıverilme kararı ve denetim süresi

Koşullu salıverilme için cezaevi idaresi gerekçeli bir rapor hazırlar ve infaz hâkimliğine verir. Hâkim raporu uygun bulursa dosya üzerinden karar verir; uygun bulmazsa gerekçesini yazar. Bu kararlara itiraz edilebilir.

Denetim süresi, cezaevinde geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini, yani cezanın tamamının dolacağı tarihi geçemez. İnfaz hâkimi bu sürede, iki yılı geçmemek üzere, hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir.

Sık sorulan sorular

Denetimli serbestliğe ayrılmak için başvurmak gerekir mi?

Evet. Kanun, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalan hükümlünün talebi hâlinde denetimli serbestliğe karar verilebileceğini söyler. Karar, ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi tarafından verilir. Talepte, hükümlünün başvuracağı denetimli serbestlik müdürlüğü de belirtilir; cezaevinden çıktıktan sonra bu müdürlüğe beş gün içinde başvurmak gerekir.

Adli para cezasını ödemediğim için hapse çevrildi. Denetimli serbestlikten yararlanabilir miyim?

Hayır. Ödenmeyen adli para cezası yüzünden hapse çevrilen cezalarda 105/A maddesindeki denetimli serbestlik usulü uygulanmaz.

Koşullu salıverildikten sonra yeni bir suç işlersem ne olur?

Denetim süresinde hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlenirse koşullu salıverilme kararı geri alınır. Bu durumda hükümlü, sonraki suçu işlediği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek üzere, sonraki her suç için verilen hapis cezasının iki katı kadar süreyi cezaevinde geçirir. Aynı hüküm için bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

Tekrar suç işleyenler için oran farklı mı?

Evet. Tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü, süreli hapis cezasının üçte ikisini iyi hâlle geçirince koşullu salıverilebilir; tabi olduğu oran daha yüksekse o oran uygulanır. Hükümde ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulandığı belirtilmişse süreli hapis cezalarında oran dörtte üçtür.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.