Kira sözleşmesine kefil olan kişi neden ve ne kadar sorumludur?

Kısaca

• Kefil sorumlu olacağı azami miktarı ve kefalet tarihini kendi el yazısıyla yazmazsa kira kefaleti geçerli olmaz.
• Evli kişi, kanundaki istisnalar dışında eşinin yazılı rızası olmadan kiracıya kefil olamaz.
• Kefil her durumda kefalet sözleşmesinde yazan azami miktara kadar sorumludur.
• Gerçek kişinin verdiği kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yıl geçince kendiliğinden sona erer.

Ev sahipleri kira sözleşmesi yaparken çoğu zaman kiracıdan bir kefil ister. Kefil, kiracı kirayı ya da sözleşmeden doğan başka bir borcunu ödemezse bu borçtan ev sahibine karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlenen kişidir. Kefil çoğunlukla kiracının bir yakınıdır ve imzayı kira sözleşmesinin altındaki “kefil” bölümüne atar.

Kira sözleşmesine kefil olmak da Türk Borçlar Kanunu’ndaki kefalet hükümlerine tabidir. Bu hükümler kefili korumak için sıkı şekil kuralları koyar. Kurallara uyulmamışsa kefalet geçersizdir ve ev sahibi kefile başvuramaz. Kefaletin genel kuralları kefalet sözleşmesinin şartları yazısında anlatılmıştır. Bu yazı, kira sözleşmesine verilen kefaleti ele alır.

Kira kefaleti hangi şekilde yapılmalı

Kanuna göre kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz (m. 583). Azami miktar, kefilin en fazla ne kadar ödeyeceğini gösteren üst sınırdır.

Bununla yetinilmez. Kefil, şu bilgileri kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmek zorundadır:

• Sorumlu olduğu azami miktar,
• Kefalet tarihi,
• Müteselsil kefil olacaksa bu sıfat ya da aynı anlama gelen bir ifade.

Matbu kira sözleşmelerinde kefil için ayrılan bölümde bu bilgiler bilgisayarla yazılmış olabilir ya da hiç yer almayabilir. Kefil yalnızca imza atmışsa, kanunun aradığı el yazısı şartı yerine getirilmemiş olur. Ev sahibi açısından da durum önemlidir: Şekle uygun alınmamış bir kefalet, kiracı ödemediğinde güvence işlevi görmez. Bu yüzden kefil, azami miktarı, tarihi ve varsa “müteselsil kefil” ifadesini kendi eliyle yazmalıdır.

Kira sözleşmesine kefil olmadan önce şunları kontrol etmek yerinde olur:

• Azami miktarın kendi el yazınızla ve açıkça yazılması,
• Kefalet tarihinin de kendi el yazınızla yazılması,
• Adi kefil mi yoksa müteselsil kefil mi olduğunuzun metinden anlaşılması,
• Evliyseniz eşinizin yazılı rızasının en geç imza anında alınması,
• Kefaletin hangi kira sözleşmesine ve hangi taşınmaza ait olduğunun belli olması.

Bu kontrol, hem kefilin neyi üstlendiğini bilmesini hem de ev sahibinin geçerli bir güvence almasını sağlar.

Adi kefalet ile müteselsil kefalet arasındaki fark, ev sahibinin kefile ne zaman başvurabileceğini belirler. Adi kefalette ev sahibi kural olarak önce kiracıya başvurur; müteselsil kefalette ise kanundaki şartlar gerçekleşince kiracıyı takip etmeden kefile gidebilir. Ayrıntılar genel kefalet yazısındadır.

Evli kefil için eşin yazılı rızası

Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı yoksa ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa, ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulduğu anda verilmelidir (m. 584). Sonradan alınan onay bu şartı karşılamaz.

Kanun bu kurala bazı istisnalar getirir. Ticaret siciline kayıtlı işletmenin sahibi ya da ticaret şirketinin ortağı veya yöneticisi, işletme ya da şirketle ilgili kefaletlerde; esnaf ve sanatkârlar ise mesleki faaliyetleriyle ilgili kefaletlerde eşin rızasına ihtiyaç duymaz. Kanunda sayılan bazı kredi ve kooperatif kefaletleri de istisnadır. Bir yakına kiralanan konut için verilen kefalet çoğu zaman bu istisnaların dışında kalır. O durumda evli kefilin eşinin yazılı rızası gerekir.

Kefaletin sonradan değiştirilmesinde de eşin rızası aranabilir (m. 584). Sorumluluk miktarını artırmayan, adi kefaleti müteselsile çevirmeyen ve kefil yararına olan güvenceleri önemli ölçüde azaltmayan değişiklikler için rıza gerekmez.

Kefil ne kadar sorumlu

Kefil, her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azami miktara kadar sorumludur (m. 589). Kira ilişkisi yıllarca sürebilir ve kira bedeli her yıl artabilir. Kiracının birikmiş borcu ne kadar yükselirse yükselsin, kefilden istenebilecek tutar el yazısıyla yazılan bu sınırı aşamaz.

Sınırın altındaki borçların hangilerinin kefaletin kapsamına girdiğini ise kefalet senedi belirler. Kanun, sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa kefilin borçlunun yalnızca kefalet sözleşmesinin kurulmasından sonraki borçlarından sorumlu olduğunu söyler (m. 589). Örneğin kiracı kefil bulunmadan önce birikmiş kira borcunu ödememişse, kefalet senedinde bu borç açıkça kapsama alınmadıkça kefil bundan sorumlu tutulamaz.

Kefalet senedinin kapsamı belirsizse uyuşmazlık çıkması kolaylaşır. Kefil olacak kişi, hangi kira sözleşmesine, hangi taşınmaza ve hangi borçlara kefil olduğunu senette açıkça okumalıdır.

Kefalet ne zaman sona erer

Kefalet, kiracının borcuna bağlıdır. Hangi sebeple olursa olsun asıl borç sona erince kefil de borcundan kurtulur (m. 598). Kiracı borcunu ödediğinde kefilin de sorumluluğu kalmaz.

Kanun ayrıca bir zaman sınırı koyar. Gerçek kişiler tarafından verilmiş her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yıl geçmekle kendiliğinden sona erer. Kefalet on yıldan uzun bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmadıkça ya da yeni bir kefalet verilmedikçe kefil ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Süre, kefil tarafından ve kefalet için öngörülen şekle uygun yazılı bir açıklamayla, en fazla on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir; bu açıklama en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce yapılabilir.

Uzun süren kira ilişkilerinde bu kural önemlidir. On yılı aşan bir kiracılıkta kefalet uzatılmamış ya da yeni bir kefalet verilmemişse, kefil ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Kiracılık sürse bile kefilin sorumluluğu bu tarihte kendiliğinden sona erer.

Sık sorulan sorular

Kira sözleşmesinde yalnızca kefil yazan yere imza attım. Kefilliğim geçerli mi?

Kanuna göre kefalet, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz ve kefil bunları kendi el yazısıyla yazmalıdır. Müteselsil kefil olunacaksa bu sıfatın da el yazısıyla belirtilmesi gerekir. Yalnızca imza atılmış, miktar ve tarih elle yazılmamış bir kefalet bu şartları taşımaz.

Kira her yıl arttı. Kefil artan kiradan da sorumlu mu?

Kefil, her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azami miktara kadar sorumludur. Kira artsa ya da kiracının borcu bu miktarı aşsa bile kefilden istenebilecek tutar bu sınırı geçemez. Sınırın içinde kalan borçlardan hangisinin kefaletin kapsamına girdiği ise kefalet senedine bakılarak belirlenir.

Eşim bana sormadan kira kefili olmuş. Ne olur?

Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı yoksa ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rızanın sözleşme kurulmadan önce ya da en geç kurulurken verilmesi gerekir. Kanundaki istisnalardan biri yoksa rıza olmadan verilen kefalet geçerli olmaz.

Kefilliğim ne zaman biter?

Kiracının kefaletle güvence altına alınan borcu hangi sebeple olursa olsun sona erince kefil de borcundan kurtulur. Ayrıca gerçek kişinin verdiği kefalet, kefalet sözleşmesinin kurulmasından başlayarak on yıl geçince kendiliğinden sona erer. Kefalet on yıldan uzun bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmadıkça ya da yeni bir kefalet verilmedikçe kefil ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.