İzinsiz reklam SMS'i ve e-postası: nasıl reddedilir, nereye şikâyet edilir?

Kısaca

• Reklam ve kampanya mesajları kural olarak alıcının önceden verdiği onayla gönderilebilir.
• Alıcı gerekçe göstermeden reddedebilir; gönderen ret bildiriminden itibaren üç iş günü içinde gönderimi durdurmalıdır.
• Onaysız iletiye karşı şikâyet, iletinin gönderildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılmalıdır.
• Onay alındığını ispat yükü iletiyi gönderen işletmededir.

Telefonunuza gelen kampanya SMS’leri ve e-posta kutunuzu dolduran reklamlar, hukuki dilde ticari elektronik iletidir. Bu iletiler 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir. Temel kural basittir: reklam mesajı göndermek için önce alıcının onayını almak gerekir.

Onay şartı ve istisnaları

Kanunun 6. maddesine göre ticari elektronik iletiler, alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir. Onay yazılı olarak ya da elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir. Yönetmelik onayın nasıl alınacağını ayrıntılandırır:

• Onayda olumlu bir irade beyanı bulunmalıdır. Onay metnindeki kutucuk önceden işaretlenmiş olamaz.
• Onay talebi, ticari elektronik ileti gönderilerek yapılamaz.
• Mal ya da hizmetin satılması onay verilmesi şartına bağlanamaz.
• Onay, alıcı ret hakkını kullanana kadar geçerlidir.

Kanun ve yönetmelik bazı iletileri onay şartının dışında tutar. Alıcı iletişim bilgisini kendisiyle iletişime geçilmesi için vermişse, satın aldığı mal ya da hizmetle ilgili değişiklik, kullanım ve bakım iletileri için ayrıca onay alınmaz. Abonelik, tahsilat, borç hatırlatma ve teslimat gibi bildirimler de onaysız gönderilebilir; ancak bu iletilerde tanıtım yapılamaz.

Esnaf ve tacirlere ise önceden onay alınmadan ticari ileti gönderilebilir (Kanun m. 6/2). Bu istisna sınırsız değildir: esnaf ya da tacir olan alıcı reddettiğinde ona da onaysız ileti gönderilemez.

İleti Yönetim Sistemi (İYS)

Kanunun 11. maddesi, Ticaret Bakanlığına onayların ve retlerin kaydedildiği bir elektronik sistem kurma ya da kurdurma yetkisi verir. Bu sistem İleti Yönetim Sistemi (İYS) adıyla işletilmektedir. Yönetmeliğe göre ileti gönderen işletmeler İYS’ye kaydolmak zorundadır. İYS’de onayı bulunmayan alıcıya ileti gönderilemez.

İşletme onayı İYS dışında, örneğin kendi internet sitesinde almışsa bu onayı üç iş günü içinde İYS’ye kaydetmelidir. Kaydedilmeyen onay geçersiz sayılır. Bu düzen alıcı için de kolaylık sağlar: hangi işletmeye onay verdiğinizi İYS üzerinden görebilir, onaylarınızı buradan geri çekebilirsiniz.

İleti aracılarının, yani mesajı teknik olarak ileten şirketlerin de gönderimden önce İYS’de onay kontrolü yapması gerekir. İYS’ye kayıtlı olmayan bir işletme adına ileti göndermeleri yasaktır.

Ret hakkı: mesajları nasıl durdurursunuz

Kanunun 8. maddesine göre alıcı, dilediği zaman ve hiçbir gerekçe göstermeden ticari ileti almayı reddedebilir. Gönderen işletme bu ret bildiriminin kolay ve ücretsiz yapılmasını sağlamak ve gönderdiği iletide buna ilişkin bilgi vermek zorundadır. Ret talebi ulaştıktan sonra işletme üç iş günü içinde gönderimi durdurmalıdır.

Yönetmelik bu hakkın kullanımını şöyle düzenler:

• Her iletide ret imkânı bulunmalıdır. Ret, iletinin gönderildiği kanalla aynı kanaldan, kolay ve ücretsiz biçimde yapılabilmelidir.
• Ret, bildirimin yapıldığı kanala ilişkin onayı geçersiz kılar. SMS için verilen ret, o işletmenin SMS gönderimini durdurur.
• Alıcı ret hakkını doğrudan İYS üzerinden de kullanabilir.
• İşletme reddi üç iş günü içinde uygular ve İYS’ye bildirir.

İletinin içeriği de kurala bağlıdır. Kanuna göre iletide gönderen işletmeyi tanıtan bilgiler ve erişilebilir bir iletişim bilgisi bulunmalıdır (m. 7). Yönetmelik bunu ayrıntılandırır: tacirler için MERSİS numarası ve ticaret unvanı, esnaf için ad soyad ile kimlik ya da vergi kimlik numarası iletide yer almalıdır. Bu bilgiler, şikâyet ederken gönderenin kim olduğunu belirlemeye yarar.

Şikâyet yolları ve süresi

Ret bildirimine rağmen mesaj gelmeye devam ediyorsa ya da hiç onay vermediğiniz hâlde ileti alıyorsanız şikâyet yoluna gidebilirsiniz. Yönetmeliğin 14. maddesine göre başvuru şu yollardan biriyle yapılabilir:

• e-Devlet üzerinden,
• İYS üzerinden,
• Ticaret Bakanlığının internet sitesi üzerinden,
• yazılı olarak, ikamet ettiğiniz yerdeki ticaret il müdürlüğüne.

Bakanlığın internet sitesinde bu başvurular için Ticari Elektronik İleti Şikâyet Sistemi (TİSS) adlı bir sistem bulunur. Başvuru, iletinin gönderildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılmalıdır. Bu süre kısa olduğu için şikâyeti ertelememek gerekir. Kişi yalnızca kendi telefon numarasına ya da e-posta adresine gelen iletiler için şikâyette bulunabilir. Başvuruda iletinin türüne göre gönderen numara ya da adres, gönderim tarihi ve saati, iletinin içeriği ya da konusu gibi bilgiler yer almalıdır. Bu yüzden mesajı silmeden önce ekran görüntüsünü almak, e-postayı ise saklamak gerekir.

Şikâyet önce İYS üzerinden ön incelemeden geçer. Bakanlık gönderen işletmeden bilgi ve belge ister; işletme bunları on beş gün içinde vermek zorundadır. Bu süre bir defaya mahsus en fazla on beş gün uzatılabilir.

İspat yükü ve yaptırım

Onayın alındığını ispat etmek alıcının değil, ileti gönderen işletmenin yükümlülüğüdür (Yönetmelik m. 13). İşletme onay kayıtlarını, onayın geçerliliği sona erdikten sonra üç yıl saklamak zorundadır. Onay kaydını gösteremeyen işletme, iletiyi onaysız göndermiş sayılma riskiyle karşılaşır.

Kanuna aykırılık tespit edilirse Kanunun 12. maddesine göre idari para cezası verilir. Onaysız ileti göndermek ile ret talebine uymamak ayrı bentlerde yaptırıma bağlanmıştır. Aynı anda birden fazla kişiye onaysız ileti gönderilmişse ceza on katına kadar artırılabilir. Ceza tutarları her yıl yeniden belirlenir.

Onaysız ileti çoğu zaman telefon numarasının ya da e-posta adresinin işletmenin elinde nasıl bulunduğu sorusunu da beraberinde getirir. Yönetmeliğe göre alıcının iletişim bilgilerinin üçüncü kişilerle paylaşılması ve başka amaçla kullanılması da önceden onaya bağlıdır.

Sık sorulan sorular

Bir mağazadan alışveriş yaparken telefonumu verdim. Bu, reklam mesajına onay sayılır mı?

Hayır, tek başına sayılmaz. İletişim bilgisini kendisiyle iletişime geçilmesi için veren kişiye yalnızca satın aldığı mal ya da hizmetle ilgili değişiklik, kullanım ve bakım iletileri onaysız gönderilebilir. Kampanya ve tanıtım mesajları için ayrıca onay gerekir. Onay, ürünü satın almanın şartı da yapılamaz.

Kargo ve fatura bildirimleri de reklam sayılır mı?

Devam eden abonelik, tahsilat, borç hatırlatma ve teslimat gibi bildirimler onay aranmadan gönderilebilir. Ancak bu iletilerin içinde mal ya da hizmet tanıtımı yapılamaz. Bildirim mesajının içine kampanya eklenmişse ileti onay gerektiren ticari ileti niteliği kazanır.

Şikâyet ettiğimde bana para ödenir mi?

Şikâyet sonucunda kanuna aykırılık tespit edilirse gönderen işletmeye idari para cezası verilir. Bu ceza kamuya ödenir; şikâyetçiye bir ödeme yapılmasını sağlamaz. Şikâyetin asıl işlevi, gönderimin durdurulması ve işletmenin yaptırımla karşılaşmasıdır.

Bir şirket olarak bize gelen reklam e-postaları için de onay gerekir mi?

Esnaf ve tacirlere önceden onay alınmadan ticari ileti gönderilebilir. Ancak esnaf ya da tacir olan alıcı ret hakkını kullanırsa, artık ona onay alınmadan ileti gönderilemez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.