Kapıdan satışta imzaladığım sözleşmeden nasıl cayarım? İş yeri dışında kurulan sözleşmeler

Kısaca

• Evde, sokakta veya satıcının düzenlediği tanıtım gezisinde kurulan satışlar iş yeri dışında kurulan sözleşme sayılır.
• Tüketici on dört gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir.
• Cayma süresi içinde satıcı tüketiciden ödeme isteyemez, tüketiciyi borç altına sokan belge alamaz.
• Cayma hakkı konusunda bilgilendirme yapılmamışsa hak, cayma süresinin bitiminden sonra bir yıl daha kullanılabilir.

Kapıyı çalan bir satış temsilcisi, ücretsiz bir sağlık taramasının ardından yapılan ürün tanıtımı ya da “hediyeli” bir otobüs gezisinin sonunda imzalatılan sözleşme. Bu tür satışlarda tüketici ürünü karşılaştırma ve düşünme fırsatı bulamadan karar verir. Kanun bu yüzden iş yeri dışında kurulan sözleşmelere ayrı kurallar koyar ve tüketiciye sonradan vazgeçme imkânı tanır.

Kural, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 47. maddesinde yer alır. Ayrıntılar İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği’ndedir. Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişidir; bir esnafın dükkânı için yaptığı alım bu kuralların dışında kalır.

Hangi satışlar iş yeri dışında kurulmuş sayılır

Kanun üç durumu sayar:

• Satıcı ile tüketicinin aynı anda fiziksel olarak bir arada bulunduğu ve satıcının iş yeri dışında kurulan sözleşmeler. Teklifin satıcıdan mı tüketiciden mi geldiği önemli değildir. Evde, işyerinde, sokakta yapılan satışlar bu kapsamdadır.
• İş yeri dışında tüketiciyle kişisel olarak görüşüldükten hemen sonra, satıcının iş yerinde ya da telefon, internet gibi uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan sözleşmeler.
• Satıcının, malı veya hizmeti tanıtmak ya da satmak amacıyla düzenlediği bir gezi sırasında kurulan sözleşmeler.

Bu sözleşmeleri ancak Ticaret Bakanlığınca yetkilendirilmiş satıcılar kurabilir. Satıcının yetki belgesi, il ticaret müdürlüğünce verilir.

Yönetmelik bazı satışları kapsam dışında tutar. Fuar, panayır, pazar yeri ve alışveriş merkezlerinde yapılan satışlar, finansal hizmetler, taşınmaz satışı, konut kiralama, paket turlar, devre tatil sözleşmeleri, temizlik hizmetleri ile malların montajı, bakımı ve onarımı bunlar arasındadır. Bedeli yönetmelikteki parasal sınırı aşmayan küçük satışlar da kapsam dışındadır. Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığı için satış tarihindeki tutara bakmak gerekir.

Sözleşmenin şekli ve satıcının bilgilendirme borcu

Tüketici sözleşmeyle bağlanmadan önce yönetmelikte sayılan konularda açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmelidir. Malın temel nitelikleri, satıcının unvanı ve iletişim bilgileri, vergiler dâhil toplam fiyat ve cayma hakkının koşulları bu bilgilerin başında gelir. Bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü satıcıdadır.

Sözleşme yazılı yapılmalıdır; yazılı yapılmayan sözleşme geçerli değildir. Satıcı şunları sağlamakla yükümlüdür:

• Tüketicinin sözleşme tarihini kendi el yazısıyla yazması ve sözleşmeyi imzalaması.
• Sözleşmenin bir nüshasının tüketiciye verilmesi.
• Malın teslimi ya da hizmetin sunulması.

Sözleşmenin tüketiciye verildiğini ve malın teslim edildiğini ispat etmek de satıcıya düşer. Yönetmelik ayrıca tüketicinin cayma hakkına ilişkin bazı ifadeleri, örneğin cayma hakkının bulunduğunu ya da hangi durumlarda kullanılamayacağını, kendi el yazısıyla yazmasını ister. Cayma hakkına ilişkin ifade, sözleşmenin birinci sayfasında on altı punto büyüklüğünde koyu harflerle yer almalıdır.

Satıcı, malı veya hizmeti taahhüt ettiği süre içinde sunmak zorundadır. Mal tüketiciye ya da onun belirlediği kişiye teslim edilinceye kadar malın kaybolması veya zarar görmesinin sonuçlarına da satıcı katlanır.

On dört günlük cayma hakkı

Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir.

Sürenin başlangıcını yönetmelik belirler. Hizmet sözleşmelerinde süre sözleşmenin kurulduğu gün, mal satışında tüketicinin ya da onun belirlediği kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Tüketici, sözleşme kurulduktan sonra malın teslimine kadar geçen sürede de cayabilir. Satıcının malı kargoya vermesi teslim sayılmaz.

Bildirim, süre dolmadan yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla yapılır. Kalıcı veri saklayıcısı, e-posta ve kısa mesaj gibi bilginin değiştirilmeden saklanabildiği araçlardır. Satıcı, yönetmeliğin ekindeki cayma formunu sözleşme sırasında tüketiciye vermek zorundadır. Tüketici bu formu kullanabileceği gibi, caymak istediğini açıkça belirten başka bir yazıyla da bildirim yapabilir.

Satıcı yükümlülüklerine uymamışsa ya da tüketiciyi cayma hakkı konusunda gereği gibi bilgilendirmemişse, tüketici on dört günlük süreyle bağlı değildir. Bu durumda cayma hakkı, cayma süresinin bitiminden itibaren bir yıl sonra sona erer. Satıcı eksikliği bu süre içinde giderirse, on dört günlük süre o tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.

Cayma süresinde ödeme yasağı ve caymanın sonuçları

Kapıdan satışlarda en sık yaşanan sorun, imza anında senet, kredi kartı slibi ya da peşinat alınmasıdır. Kanun buna açıkça izin vermez: cayma süresi içinde satıcı tüketiciden herhangi bir ödeme isteyemez, tüketiciyi borç altına sokan bir belge alamaz. Yönetmelik, yasağa rağmen alınan bedelin derhal iade edileceğini ve borç doğuran belgelerin tüketici yönünden geçersiz olduğunu belirtir.

Cayma bildiriminden sonra satıcı, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde malı geri almak zorundadır. Mal bu süre içinde alınmazsa tüketici onu saklamakla yükümlü olmaz. Satışa bağlı olarak kurulan yan sözleşmeler de cayma ile sona erer ve tüketici bu yüzden masraf, tazminat ya da cezai şart ödemez.

Taraflar aksini kararlaştırmadıkça bazı ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz:

• Tüketicinin istekleri ya da kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar.
• Çabuk bozulabilen ya da son kullanma tarihi geçebilecek mallar.
• Koruyucu ambalajı açıldıktan sonra iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar.
• Teslimden sonra ambalajı açılmış bilgisayar sarf malzemeleri.

İnternetten ya da telefonla, satıcıyla hiç yüz yüze gelmeden yapılan alışverişler mesafeli sözleşmedir ve kendi kurallarına tabidir; bu konuyu ayrı bir yazıda anlatıyoruz. Satıcı cayma bildirimini dikkate almazsa, uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulabilir.

Sık sorulan sorular

Ürünü kutusundan çıkarıp kullandım, yine de cayabilir miyim?

Kanun, malın olağan kullanımı nedeniyle oluşan değişiklik ve bozulmalardan tüketicinin sorumlu olmadığını söyler. Ürünü kutusundan çıkarıp denemek bu yüzden tek başına cayma hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak tüketicinin isteğine göre hazırlanan, çabuk bozulan ya da ambalajı açıldıktan sonra iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünlerde, aksi kararlaştırılmadıkça cayma hakkı kullanılamaz.

Satıcı caymadan sonra ürünü almaya gelmiyor, ne yapmalıyım?

Yönetmeliğe göre satıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde malı geri almak zorundadır. Bu süre içinde malı almazsa tüketici malı saklamakla yükümlü değildir. Bildirimi yazılı ya da e-posta gibi iz bırakan bir yolla yaptığınız için tarihleri kolayca gösterebilirsiniz.

İmza sırasında senet ya da kredi kartı slibi verdim; bunlar geçerli mi?

Cayma süresi içinde satıcı tüketiciden ödeme isteyemez ve tüketiciyi borç altına sokan bir belge alamaz. Yönetmelik, bu yasağa rağmen alınan bedelin derhal iade edileceğini, tüketiciyi borç altına sokan belgelerin de tüketici yönünden geçersiz olduğunu belirtir. Belgelerin iadesini cayma bildiriminizde ayrıca istemeniz yararlı olur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.