Ehliyet ceza puanı: 100 puan dolunca ehliyet ne kadar süre geri alınır?

Kısaca

• Trafik cezası alan sürücüye her ceza için yönetmelikteki cetvelde belirlenen ceza puanı verilir.
• Bir yıl içinde 100 puanı ilk kez dolduranın ehliyeti 2 ay geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur.
• Aynı yıl içinde ikinci kez 100 puanı dolduranın ehliyeti 4 ay geri alınır; muayene sonucu belirleyicidir.
• Aday sürücülük süresinde 75 ceza puanının aşılması ehliyetin iptaline yol açar.

Trafik kuralını ihlal ettiği için ceza alan sürücünün karşılaştığı tek yaptırım para cezası değildir. Her cezayla birlikte sürücünün kaydına ceza puanı da işlenir. Puanlar belli bir sınırı aşınca sürücü belgesi, yani ehliyet, bir süre geri alınır. Bu yazıda Karayolları Trafik Kanunu’nun 118. maddesi ile Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine göre sistemin nasıl işlediği anlatılıyor.

Ceza puanı nasıl verilir?

Kanun, trafik kuralı ihlali nedeniyle hakkında ceza uygulanan sürücülere aldıkları her ceza için ceza puanı verileceğini söyler (KTK m. 118). Hangi ihlale kaç puan verileceği kanunda değil, yönetmeliğin ekindeki “Sürücülere Uygulanacak Ceza Puanı Cetveli”nde belirlenir. Verilen puanlar Emniyet Genel Müdürlüğü’nün bilgi sistemine kaydedilir (Yönetmelik m. 167).

Puan, sürücüye uygulanan cezaya bağlıdır. Bu yüzden bir cezaya itiraz etmek düşünülüyorsa süre kaçırılmamalıdır. İtirazın nereye ve kaç gün içinde yapılacağı trafik cezasına itiraz yazımızda anlatılıyor.

Puanların hesabında esas alınan süre bir yıldır. Hesap, trafik kuralının ihlal edildiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplanan puanlar üzerinden yapılır. Yani puanlar takvim yılı başında sıfırlanmaz; her yeni ihlalde, o tarihten önceki on iki ay içindeki puanlara bakılır. Örneğin 10 Mart’ta yapılan bir ihlalde, bir önceki yılın 10 Mart’ından o güne kadar alınan puanlar toplanır. Bir yıldan daha eski bir ihlalin puanı bu hesaba girmez.

Puanlar yalnızca trafik polisinin değil, jandarmanın ve Karayolları Genel Müdürlüğü yetkililerinin düzenlediği tutanaklar için de işlenir. Yönetmeliğe göre bu kurumların düzenlediği tutanakların listesi, ceza puanlamasına esas olmak üzere ilgili trafik denetleme birimine gönderilir ya da elektronik ortamda sisteme aktarılır.

100 puan dolunca ne olur?

Kanun üç kademe öngörür:

• Bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücünün belgesi 2 ay süreyle geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur.
• Aynı yıl içinde ikinci kez 100 puanı dolduran sürücünün belgesi 4 ay süreyle geri alınır. Sürücü psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulur.
• Bir yıl içinde üç kez 100 ceza puanını dolduran sürücünün belgesi süresiz olarak iptal edilir.

Yönetmelik bu kademeleri uygulamaya döker; kanun 100 puanın doldurulmasından, yönetmelik ise 100 puanın aşılmasından söz eder. İlk kademede belgenin geri alma süresi sonunda iadesi için sürücünün, Millî Eğitim Bakanlığı’nın Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği’ne göre tabi tutulacağı eğitimi tamamladığını belgelemesi gerekir. İkinci kademede muayene sonucunda sürücülük yapmasına engel bir hâli bulunmadığını belgeleyen sürücünün belgesi süre sonunda iade edilir. Üçüncü kademede ise yönetmelik, sürücünün düzenlenecek bir tutanakla sulh ceza hâkimliğine sevk edileceğini ve mahkeme kararına göre işlem yapılacağını düzenler. Kanun bu kademede belgenin süresiz iptalini öngörür; iptalin uygulanması ise bu sevk ve mahkeme kararı üzerinden yürür.

Puan hesabıyla ilgili iki ayrıntı daha vardır:

• 100 puana ulaşıldığı tarihte bu sınırın üstünde kalan puanlar, sonraki puan hesabında dikkate alınmaz.
• 100 puanı doldurduğu tarih ile belgesinin geri alınması işleminin başladığı tarih arasında araç kullanıp yeniden ceza puanı alan sürücünün bu puanları, sonraki hesapta değerlendirmeye alınır.

Ölümlü kazada ayrı kural

Ceza puanından bağımsız bir geri alma hâli daha vardır. Ölümle sonuçlanan bir trafik kazasına asli kusurlu olarak sebebiyet veren sürücünün belgesi 1 yıl süreyle geri alınır (KTK m. 118). Yönetmeliğe göre bu geri almaya ilgili mahkeme karar verir. Burada puanın kaç olduğuna bakılmaz; tek bir kaza yeterlidir. Kazadan doğan ceza davası ise ayrı bir yargılamadır.

Geri alma süresince araç kullanmak

Belgenin geri alınması bir tutanakla tespit edilir ve belge süre sonunda imza karşılığı sürücüye teslim edilir. Belge işlem sırasında sürücünün yanında değilse ya da başka bir nedenle teslim alınamazsa geri alma işlemi bilgisayar kayıtlarına işlenir. Yani belgenin fiziken sürücüde kalması, geri almanın hüküm doğurmadığı anlamına gelmez.

Geri alma süresi içinde araç kullandığı tespit edilen sürücüye Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesine göre idari para cezası verilir. Bu ceza, sürücü belgesi hiç olmadan araç kullanmaya öngörülen cezadan daha ağırdır. Tutarlar kanun değişiklikleriyle güncellendiği için burada rakam verilmemiştir.

Yeni sürücüler: aday sürücülük ve 75 puan

İlk kez sürücü belgesi alanlar ile herhangi bir sebeple belgesi iptal edilip yeniden belge alanlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü sayılır (Yönetmelik ek m. 3). Bu iki yıl için daha sıkı bir kural vardır.

Aday sürücülük süresinde toplam 75 ceza puanının aşılması hâlinde sürücü belgesi trafik görevlilerince iptal edilir. Yönetmelik iptale yol açan başka hâller de sayar; örneğin araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespit edilmesi ya da belgenin Kanun’un 48. veya 118. maddesi uyarınca geri alınması bunlardandır. Bazı kuralların aday sürücülük süresinde üç kez ihlal edilmesi de iptal sebebidir; emniyet kemeri gibi koruyucu tertibatın kullanılmasını düzenleyen 78. madde bu kurallar arasında sayılır.

İptal, geri almadan farklıdır. Belgesi iptal edilen kişi yeniden belge alabilmek için sürücü kursuna devam etmek ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almak zorundadır. Kursa başlayabilmesi için de psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunda sürücülüğe engel bir hâli bulunmadığını gösteren belgeyi kursa sunması gerekir. İptal nedenleri arasında geri alma süreleri varsa, bu süreler kadar zamanın geçmiş olması da aranır.

Sık sorulan sorular

Ceza puanları ne zaman silinir?

Kanun puanları sabit bir tarihte sıfırlamaz. Hesap, trafik kuralının ihlal edildiği tarihten geriye doğru bir yıllık dönem üzerinden yapılır. Yeni bir ihlal olduğunda bakılan şey, o tarihten önceki bir yıl içinde toplanan puanlardır.

Hangi ihlalin kaç puan olduğunu nereden öğrenebilirim?

Her ihlalin puanı Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin ekindeki Sürücülere Uygulanacak Ceza Puanı Cetveli’nde gösterilir. Cetvel yönetmelikle değiştirilebildiği için güncel hâline bakmak gerekir.

Ehliyetim geri alınmışken araç kullanırsam ne olur?

Geri alma süresi içinde araç kullandığı tespit edilen sürücüye Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesine göre idari para cezası verilir. Belgesi iptal edildiği hâlde araç kullananlar için de aynı maddede ayrı bir yaptırım vardır. Tutarlar kanun değişiklikleriyle güncellendiği için burada yer verilmemiştir.

Haksız bulduğum bir cezanın puanı da işlenir mi?

Puan, sürücüye uygulanan ceza için verilir. Bu yüzden haksız olduğunu düşündüğünüz bir cezaya süresi içinde itiraz etmek, puan hesabı bakımından da önem taşır. İtiraz süresi ve usulü ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.