Vergi dairesine işe başlama, değişiklik ve işi bırakma ne zaman bildirilir?

Kısaca

• Ticaret ve sanat erbabı, serbest meslek erbabı, kurumlar vergisi mükellefleri ve kanunda sayılan ortaklar işe başlamayı bildirmelidir.
• Gerçek kişiler işe başlamayı on gün; işe başlama dışındaki değişiklikleri ve işi bırakmayı ilgili olaydan itibaren bir ay içinde bildirir.
• Bildirimler kural olarak yazılıdır; taahhütlü postada postaya veriliş tarihi vergi dairesine verilme tarihi sayılır.

Bir işin kurulması, adresinin veya faaliyet biçiminin değişmesi ve sona ermesi yalnızca ticari karar değildir; vergi dairesine bildirim yükümlülüğü de doğurabilir. Bildirimin konusu ve süresi doğru belirlenmezse mükellefiyet kaydı fiilî durumdan farklı kalabilir.

Vergi Usul Kanunu’nun 153–160. maddeleri kimlerin neyi bildireceğini; 168–170/A maddeleri ise süre ve şekli düzenler. İşe başlama ile sonraki değişikliklerin süreleri aynı olmadığından, olayın hangi bildirim türüne girdiği önce belirlenmelidir.

Kimler işe başlamayı bildirmelidir?

Vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı, serbest meslek erbabı, kurumlar vergisi mükellefleri, kollektif ve adi şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları işe başladıklarını vergi dairesine bildirmek zorundadır.

Kurumlar vergisi mükellefi olup kuruluş için ticaret siciline başvuranlar bakımından özel bir yol vardır. Ticaret sicili memurluğu başvuru evrakının bir örneğini ilgili vergi dairesine yazılı veya elektronik ortamda iletir; bu mükelleflerin işe başlamayı bildirme yükümlülüğü yerine getirilmiş sayılır. Bu düzenleme, şirketin ayrıca aynı bildirimi yapması gerektiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Şirketlerin işe başlama dışındaki bildirimleri ise genel kurallara tabidir.

Gerçek kişilerde işe başlama bildirimi, işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde yapılır. Bildirimi kişi kendisi yapabileceği gibi Avukatlık Kanununa göre ruhsatlı avukat veya 3568 sayılı Kanuna göre yetkili meslek mensubu da yapabilir. Şirketlerin kuruluş aşamasındaki işe başlama bildirimi de işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde ticaret sicili memurluğunca ilgili vergi dairesine iletilir.

İşe başlama hangi olayla gerçekleşir?

Tüccarlar bakımından kanun birkaç belirti sayar. Bir işyerinin fiilen açılması bunlardan biridir. Buradaki açılma, belirli yerde ticari veya sınai faaliyete gerçekten geçilmesidir. Yerin yalnızca kiralanması ya da içeride kurulum yapılması tek başına bu anlamda açılma sayılmaz.

İşyeri açılmamış olsa bile ticaret siciline veya mesleki bir kuruluşa kaydolmak tüccar bakımından işe başlama belirtisidir. Kazancı basit usulde tespit edilen tüccarlar için işle fiilen uğraşmaya başlamak da kanunda sayılır.

Serbest meslek erbabında muayenehane, yazıhane veya atölye gibi özel işyeri açmak; çalışılan yere mesleki faaliyeti gösteren tabela asmak; sürekli mesleki faaliyette bulunulduğunu gösteren ilanlar vermek ve serbest çalışma amacıyla mesleki kuruluşa kaydolmak işe başlama belirtisi olabilir. Mesleki kuruluşa kaydolduğu hâlde görevi veya durumu gereği fiilen mesleki faaliyette bulunmayacak kişi, bildiriminde bunu açıklar.

Vergi hukukundaki işyeri kavramı da geniştir. Mağaza, yazıhane, depo ve otel yanında tarla, çiftlik, şantiye ve faaliyette kullanılan diğer yerler kapsamda olabilir. Bu nedenle yalnızca klasik dükkân anlayışıyla değerlendirme yapılmamalıdır.

Hangi değişiklikler ve işi bırakma bildirilir?

Bilinen işyeri adresini değiştiren mükellef yeni adresini bildirmek zorundadır. İşe başladıktan sonra yeni bir vergiye tabi olmayı, mükellefiyet biçiminde değişikliği veya muaflığa geçmeyi gerektiren iş değişiklikleri de vergi dairesine bildirilir. Aynı işletmeye dâhil işyerlerinin sayısındaki artış ya da azalış ayrıca bildirim konusudur.

İşe başlamayı bildirmekle yükümlü kişiler işi bıraktıklarında da durumu vergi dairesine bildirmelidir. İşin bırakılmasıyla faaliyet fiilen sona ererken vergi kaydının açık kalması önlenir. Şirketlerin işe başlama dışındaki bildirimleri ile işi bırakma ve değişiklik bildirimleri, bildirilecek olayın gerçekleşmesinden itibaren bir ay içinde yapılır.

Mükellef işi bırakma bildirimi yapmasa bile vergi dairesi araştırma ve yoklama sonucunda kanundaki şartlar oluştuğunda işi bırakılmış sayarak kaydı terk edebilir. Ancak bu işlem geçmiş yükümlülükleri silmez. Terkin tarihinden sonra faaliyetin sürdüğü belirlenirse sonraki dönemler için vergilendirme, kovuşturma ve ceza süreçleri de şartları varsa uygulanabilir.

Bildirimin şekli ve gönderilmesi

Bildirimler kural olarak yazılıdır. Defter tutmak zorunda olmayan ve okuma yazma bilmeyen mükellef sözlü bildirim yapabilir; bu bildirim tutanakla kayıt altına alınır.

Yazılı bildirim taahhütlü postayla gönderilebilir. Bu durumda postaya verildiği tarih, vergi dairesine verilme tarihi yerine geçer. Sürenin sonuna yakın gönderimde posta belgesinin saklanması, bildirimin zamanında yapıldığını göstermek bakımından önem taşır.

Kanun ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığına, mükellefin bildirmek zorunda olduğu bilgilerin kamu kurumlarınca Bakanlığa yazılı veya elektronik iletilmesi hâlinde bunu mükellef bildirimi olarak kabul etme yetkisi verir. Hangi bildirimlerin bu yolla karşılandığı uygulama düzenlemelerine bağlıdır. Bu nedenle başka kuruma bilgi verilmiş olmasının vergi bildiriminin yerine geçtiği, açık bir düzenleme bulunmadan varsayılmamalıdır.

Sağlıklı bir bildirim süreci için olay tarihi, bildirimin türü, gönderim yöntemi ve teslim belgesi birlikte kaydedilmelidir. Özellikle işe başlama için on günlük süre ile değişiklik ve işi bırakmada uygulanan bir aylık süre birbirine karıştırılmamalıdır.

Bildirim hazırlanırken faaliyetin fiilen başladığı veya sona erdiği tarih, yeni adresin kullanılmaya başlandığı gün ve işyeri sayısındaki değişiklik ayrı ayrı belirlenmelidir. Birden fazla olay aynı dönemde gerçekleşse bile her birinin hukuki niteliği farklı olabilir. Örneğin adres değişikliği ile yeni bir şube açılması aynı bilgi değildir; biri bilinen işyeri adresini, diğeri işletmeye dâhil işyeri sayısını etkiler.

Elektronik işlem yapılmışsa başvuru sonucu ve tarih bilgisini gösteren belgenin indirilip saklanması yararlıdır. Taahhütlü posta kullanılmışsa gönderi belgesi ve bildirimin bir örneği birlikte tutulmalıdır. Ticaret sicilinin şirket kuruluşundaki iletimi, daha sonraki adres, faaliyet veya işi bırakma değişikliklerinin kendiliğinden bildirildiği anlamına gelmez. Her olay için kanunda veya Bakanlığın yetkisine dayanılarak belirlenen kanalın yükümlülüğü karşılayıp karşılamadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Bildirim verildikten sonra mükellefiyet kaydındaki adres, faaliyet ve başlangıç ya da terk tarihinin beyanla uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yanlışlık görülürse teslim belgesiyle birlikte düzeltilmesi istenebilir.

Sık sorulan sorular

Sadece bir dükkân kiralamak işe başlama sayılır mı?

Kanun, işyeri açmayı belirli bir yerde fiilen ticari veya sınai faaliyete geçmek olarak açıklar. Bir yerin yalnızca tutulması ya da içinde tertibat ve tesisat yapılması tek başına işyerinin açıldığını göstermez. Ancak ticaret siciline veya mesleki kuruluşa kayıt gibi diğer işe başlama belirtileri ayrıca değerlendirilmelidir.

Adres değişikliğini bildirmek için ne kadar sürem var?

Bilinen işyeri adresini değiştiren mükellef yeni adresini vergi dairesine bildirmek zorundadır. İşe başlama dışındaki değişiklik bildirimleri, bildirilecek olayın gerçekleştiği tarihten itibaren bir ay içinde yapılır. Sürenin başlangıcında adres değişikliğinin gerçekleştiği tarih esas alınır.

İşi bırakmayı bildirmezsem eski dönem yükümlülüklerim silinir mi?

Hayır. Vergi dairesi şartları varsa mükellefiyet kaydını terk edebilir; ancak terkin, işi bırakmadan önceki döneme ait yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Daha sonra faaliyetin sürdüğü tespit edilirse sonraki dönemler için vergilendirme yapılmasına da engel olmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.