Vasiyetname nasıl açılır? Teslim, açılış ve mirasçılara tebliğ

Kısaca

• Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir.
• Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur.
• Hak sahiplerine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir.
• Açılış ve tebliğ tarihleri, ret, itiraz ve iptal davası gibi sürelerin başlangıcında önem taşır.

Bir yakın öldükten sonra çekmecede, bir kasada ya da notere bırakılmış bir zarfta vasiyetname bulunabilir. Aile çoğu zaman önce zarfı açıp ne yazdığına bakmak ister. Oysa Türk Medeni Kanunu, ölümden sonra ele geçen vasiyetname için belirli bir yol çizer. Bu yol, hem vasiyetnamenin içeriğinin korunmasını hem de mirasçıların haklarını kullanabileceği sürelerin başlamasını sağlar.

Vasiyetnamenin sulh hâkimine teslimi

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Bu yükümlülük vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın vardır. Yani bulan kişi, belgenin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığını kendisi değerlendirip teslimden kaçınamaz.

Kanun teslim yükümlüsü olan kişileri geniş tutar. Şunlar, ölümü öğrenir öğrenmez vasiyetnameyi teslim etmekle yükümlüdür:

• Vasiyetnameyi düzenleyen ya da muhafaza eden görevli,
• Mirasbırakanın isteği üzerine vasiyetnameyi saklayan kişi,
• Vasiyetnameyi başka bir şekilde ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kişi.

Teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, bu yüzden doğacak zarardan sorumludur. Örneğin vasiyetnameyi aylarca saklayan bir mirasçı, bu gecikme yüzünden zarara uğrayan vasiyet alacaklısına karşı tazminat sorumluluğuyla karşılaşabilir.

El yazılı vasiyetnamenin mirasbırakan sağken saklanmak üzere açık ya da kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabildiğini de hatırlatalım. Böyle bir durumda saklayan görevli de ölümü öğrenince teslimle yükümlüdür.

Sulh hâkiminin ilk işlemleri

Sulh hâkimi, teslim edilen vasiyetnameyi derhâl inceler ve gerekli koruma önlemlerini alır. Bu aşamada amaç, mirasın kimin elinde kalacağı belli olana kadar tereke mallarının dağılmasını önlemektir.

Hâkim, olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine ya da resmen yönetilmesine karar verir. Terekenin geçici olarak yasal mirasçılara teslimi, onlara kesin bir hak tanımaz. Vasiyetnamede başka kişiler mirasçı atanmışsa, mirası kazanan asıl kişiler sonradan belli olur.

Vasiyetnamenin açılması ve okunması

Vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Açılış da vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın yapılır.

Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer açılış sırasında, isterlerse hazır bulunmak üzere çağrılır. Gelmek zorunlu değildir. İlgililerin gelmemesi, açılışın yapılmasına engel olmaz.

Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır. Bu durum özellikle birbirini değiştiren ya da birbirine aykırı birden çok vasiyetname bulunduğunda önem taşır. Bir vasiyetname açıldıktan sonra başka bir vasiyetname bulunursa, onu ele geçiren kişi de aynı şekilde teslim yükümlülüğü altındadır.

Açılış, vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez. Şekle aykırılık, ehliyetsizlik ya da irade sakatlığı gibi sebeplerle geçersizlik iddiası ayrıca iptal davasıyla ileri sürülür; bu dava sitedeki ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

İlgililere tebliğ

Açılıştan sonra mirasta hak sahibi olanların her birine, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir. Tebliğ, hak sahibinin vasiyetnamenin varlığından ve içeriğinden resmî olarak haberdar olmasını sağlar. Tebliğin gideri terekeye aittir; yani masraf, tebliğ edilen kişiden değil ölen kişinin bıraktığı malvarlığından karşılanır.

Burada iki ayrıntı dikkat çeker. Birincisi, herkese vasiyetnamenin tamamı değil, kendisine ilişkin kısımları tebliğ edilir. İkincisi, nerede olduğu bilinmeyen hak sahiplerine bu kısımlar ilan yoluyla tebliğ olunur.

Mirasta hak sahibi olanlar arasında yasal mirasçılar, vasiyetnameyle atanmış mirasçılar ve kendisine belirli bir mal ya da hak bırakılan vasiyet alacaklıları bulunur. Vasiyetnamede bir vasiyeti yerine getirme görevlisi gösterilmişse, onun görevi ve yetkileri sitedeki ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

Tebliğ alan kişi belgeyi dikkatle okumalı ve tarihini not etmelidir. Aşağıda görüleceği gibi bazı önemli süreler bu bildirime bağlanmıştır.

Açılış ve tebliğe bağlı süreler

Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere bildirilmesi, miras hukukundaki birçok sürenin başlangıcıdır. Bunlardan en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Mirasın reddi: Vasiyetname ile atanmış mirasçılar için üç aylık ret süresi, mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.
• Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi için itiraz: Mirasçı atamaya ya da vasiyete ilişkin tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edebilir. İtiraz edilmezse lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.
• İptal davası: Dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçince dava açılamaz.

Bu sürelere iki tane daha eklenebilir:

• Vasiyet alacaklısının dava hakkı: Vasiyet edilen malın teslimi için dava hakkı, vasiyet alacaklısının ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinden ya da borç daha sonra muaccel olacaksa muaccel olma tarihinden başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
• Miras sebebiyle istihkak davası: Mirasçının, terekeyi elinde bulunduran iyiniyetli kişiye karşı açacağı dava, her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı bu süre yirmi yıldır.

Yasal mirasçılar ise mirasçılık sıfatlarını gösteren belgeyi sulh mahkemesinden ya da noterlikten alabilir. Mirasçılık belgesi verilmiş olması da kesin bir sonuç doğurmaz. Kanuna göre mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.

Bu sürelerin bir kısmı hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında hak kaybedilir. Vasiyetnamenin açılış tutanağını ve tebliğ belgesini saklamak, ileride bir uyuşmazlık çıktığında sürelerin hesaplanmasını kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Vasiyetnameyi bulan kişi onu açıp okuyabilir mi?

Kanun, ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin hemen sulh hâkimine teslim edilmesini zorunlu tutar. Açma ve ilgililere okuma görevi mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimine aittir. Vasiyetnameyi teslim etmeyen ya da geciktiren kişi, bu yüzden doğacak zarardan sorumlu olur.

Vasiyetname sahteyse ya da şekle aykırıysa yine de açılır mı?

Evet. Teslim ve açılış, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın yapılır. Açılış, vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez; geçersizlik iddiası ayrıca iptal davasıyla ileri sürülür.

Vasiyetnamede adım geçiyor ama nerede olduğum bilinmiyorsa ne olur?

Nerede olduğu bilinmeyen hak sahiplerine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilan yoluyla tebliğ edilir. Tebliğin gideri, diğer hak sahiplerinde olduğu gibi terekeye aittir.

Mirasbırakanın sonradan başka bir vasiyetnamesi çıkarsa ne yapılır?

Sonradan ortaya çıkan vasiyetnameler için de aynı işlemler uygulanır. Yeni vasiyetname de sulh hâkimine teslim edilir, açılır ve ilgililere okunur; hak sahiplerine kendilerine ilişkin kısımlar tebliğ edilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.