Takım sözleşmesi nedir, işçilerin ücretini kim öder?

Kısaca

• Takım sözleşmesi, birden çok işçiden oluşan takımı temsilen takım kılavuzunun işverenle yaptığı ve kurulacak iş sözleşmelerini düzenleyen sözleşmedir.
• Süre ne olursa olsun takım sözleşmesi yazılı yapılmalı; her işçinin kimliği ve alacağı ücret ayrı ayrı gösterilmelidir.
• Her işçi işe başladığında işverenle ayrı iş sözleşmesi kurulmuş sayılır ve işveren ücreti her işçiye doğrudan, ayrı ayrı ödemek zorundadır.

Bazı işlerde işçiler bir grup olarak çalışmak üzere bir araya gelir ve işverenle ilk bağlantıyı gruptan bir kişi kurar. İş Kanunu bu ilişkiyi “takım sözleşmesi” adıyla düzenler. Düzenlemenin amacı, işverenle görüşen takım kılavuzunun varlığına rağmen her işçinin bireysel ücret ve iş sözleşmesi hakkını korumaktır.

Takım sözleşmesi yalnızca bir toplu organizasyon belgesi değildir. Yazılı şekli, işçilerin tek tek gösterilmesi, iş sözleşmesinin ne zaman kurulduğu ve ücretin kime ödeneceği kanunda açıkça belirlenmiştir.

Takım sözleşmesinin tarafları ve amacı

Birden çok işçinin meydana getirdiği takımı temsilen bu işçilerden biri, takım kılavuzu sıfatıyla işverenle sözleşme yapar. Kanun bu sözleşmeye takım sözleşmesi adını verir. Takım kılavuzu, takım dışından bağımsız bir aracı olarak değil, takımdaki işçilerden biri ve onları temsil eden kişi olarak tanımlanır.

Takım sözleşmesi, ileride işçilerle işveren arasında kurulacak iş sözleşmelerinin koşullarını belirler. İşin niteliği, çalışma yeri, süre ve ücret gibi konular bu çerçevede düzenlenebilir. Ancak takım sözleşmesi, her işçinin bireysel iş ilişkisinin yerine geçen tek bir toplu iş sözleşmesi değildir.

Kanun takım sözleşmesi hakkında Türk Borçlar Kanunu’nun üçüncü kişinin fiilini üstlenmeye ilişkin hükmünün de uygulanacağını belirtir. İş Kanunu’nun eski kanun numarasına yaptığı gönderme, yürürlük mevzuatı içinde Türk Borçlar Kanunu’nun 128. maddesindeki düzenlemeye karşılık gelir. Buna göre üçüncü kişinin fiilini başkasına karşı üstlenen, fiil gerçekleşmezse üstlenmenin şartlarına göre doğan zararı gidermekle yükümlü olabilir. Somut sorumluluk, takım sözleşmesindeki taahhüdün içeriğine göre incelenir.

Yazılı şekil ve sözleşmede bulunacak bilgiler

Takım sözleşmesi mutlaka yazılı yapılmalıdır. Bu zorunluluk, oluşturulacak iş sözleşmelerinin belirli veya belirsiz, kısa ya da uzun süreli olmasına göre değişmez. Kanun “hangi süre kararlaştırılmış olursa olsun” yazılı şekli arar.

Sözleşmede takım içinde yer alan her işçinin kimliği ayrı ayrı gösterilmelidir. “On kişilik ekip” gibi yalnızca sayı belirten bir ifade yeterli değildir. Ayrıca her işçinin alacağı ücret de ayrı yazılmalıdır. Bütün takıma tek toplam bedel belirlenip bunun dağıtımının takım kılavuzuna bırakılması, kanunun bireysel ücret açıklığına uygun olmaz.

İşçilerin kimlik ve ücret bilgilerinin açık olması, kimin işe başlayarak bireysel sözleşme kurduğunun ve hangi ücretin ödeneceğinin sonradan belirlenmesini kolaylaştırır. Sözleşmenin taraflarında birer örneğinin bulunması, değişikliklerin yazılı kayda alınması ve işe başlama tarihlerinin ayrıca tutulması ispat bakımından önemlidir.

Takım sözleşmesinde çalışma koşulları kanunun işçiyi koruyan hükümlerine aykırı düzenlenemez. Takım düzeni, çalışma süresi, ücretin korunması veya iş sağlığı ve güvenliği gibi bireysel işçilik haklarını ortadan kaldıran bir yöntem değildir.

Bireysel iş sözleşmesi ne zaman kurulur?

Takım sözleşmesinde ismi yazılı işçilerden her biri işe başladığında, o işçi ile işveren arasında takım sözleşmesinde belirlenen şartlarla bir iş sözleşmesi yapılmış sayılır. Bu düzenlemede işe başlama, bireysel sözleşmenin kuruluş anıdır.

Bu nedenle takım sözleşmesinin imzalanması ile bütün işçilerin aynı anda fiilen işverenin işçisi sayılması birbirinden ayrılmalıdır. İsmi listede yer alan ancak hiç işe başlamayan kişinin durumu, işe başlayıp çalışan kişiyle aynı değildir. Buna karşılık işçi işe başladığında ayrıca bireysel bir belge imzalanmamış olsa bile kanun sözleşmeyi kurulmuş sayar.

Kurulan iş sözleşmesinin işvereni, takım kılavuzu değil takım sözleşmesini yapan işverendir. İşin yönetimi ve işçilik haklarına ilişkin yükümlülükler bu bireysel ilişkinin içinde değerlendirilir. Takım kılavuzunun işçilerle işveren arasındaki iletişimi yürütmesi, işveren sıfatını kendiliğinden ona geçirmez.

Takımda yer alan işçinin hangi gün işe başladığı, yaptığı iş ve çalışma süresi günlük kayıtlarla izlenmelidir. Bu kayıtlar, ücret ve diğer çalışma haklarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Ücretin ödenmesi ve kesinti yasağı

İşe başlamasıyla iş sözleşmesi kurulan işçilerin ücretleri işveren veya işveren vekili tarafından her birine ayrı ayrı ödenmelidir. Kanun, toplam ücretin takım kılavuzuna verilerek dağıtılmasını temel ödeme yöntemi olarak kabul etmez. Her işçi kendi ücret alacağının doğrudan sahibidir.

Takım kılavuzu için, takıma dâhil işçilerin ücretlerinden işe aracılık veya benzeri bir nedenle kesinti yapılamaz. Kılavuzun takımı kurması, işverenle görüşmesi veya organizasyonda görev alması diğer işçilerin ücretinden pay kesilmesini haklı göstermez.

Ücret bordrosu ve banka ödemesi mümkün olduğunca her işçi adına ayrı düzenlenmelidir. Hangi çalışma dönemi için ne kadar ödendiği açıkça gösterilmelidir. Takım kılavuzunun ayrıca yaptığı iş için bir ücret kararlaştırılması mümkündür; ancak bunun kaynağı diğer işçilerin ücretlerinden yapılan kesinti olamaz.

Takım sözleşmesiyle çalışmada en önemli ayrım şudur: grup birlikte işe yönelse de her işçinin iş sözleşmesi ve ücret hakkı bireyseldir. Yazılı sözleşmede kimlik ve ücretin tek tek belirtilmesi, işe başlama anının kaydı ve ücretin doğrudan ödenmesi bu ayrımı somutlaştırır.

Takımdan bir kişinin başlamaması veya daha sonra ayrılması, işe başlamış diğer işçilerin kurulmuş bireysel sözleşmelerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her işçinin durumu kendi işe başlama ve çalışma kaydına göre ele alınır. İşverenin takımdaki değişiklikleri yazılı listeyle izlemesi, ücret bordrolarını kişi bazında düzenlemesi ve işçiye yaptığı ödemeyi ayrı göstermesi gerekir.

Takım kılavuzunun temsil görevi de sınırsız kabul edilmemelidir. Sözleşmede üstlendiği taahhüt ile işverenin işçilere karşı doğrudan yükümlülükleri ayrıdır. Kılavuzun işe aracılık ettiği gerekçesiyle işçi ücretinden pay alması kanunun açık kesinti yasağına aykırıdır. Kılavuza organizasyon görevi için ayrıca ödeme yapılacaksa bunun işverenle kılavuz arasındaki koşulları belirgin olmalı ve diğer işçilerin ücretlerini azaltmamalıdır.

İşçiler bakımından yazılı takım sözleşmesinin bir örneğini görmek, kendi adının ve ücretinin doğru yazıldığını kontrol etmek önemlidir. Fiilî ödeme, yazılı ücretle karşılaştırılabilir.

İşe başlama tarihi de ayrıca kayda geçirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Takım sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?

Hayır. Oluşturulacak iş sözleşmelerinin süresi ne olursa olsun takım sözleşmesinin yazılı yapılması gerekir. Sözleşmede takımda yer alan her işçinin kimliği ve alacağı ücret de ayrı ayrı yazılmalıdır.

Takımdaki işçi, sözleşme imzalanınca hemen işverenin işçisi olur mu?

Kanun, takım sözleşmesinde adı yazılı her işçinin işe başlamasıyla o işçi ile işveren arasında takım sözleşmesindeki şartlarla iş sözleşmesi kurulmuş sayılacağını belirtir. Bu nedenle bireysel iş sözleşmesinin kuruluşunda fiilen işe başlama belirleyicidir.

Takım kılavuzu ücretleri toplayıp işçilere dağıtabilir mi?

İşe başlamasıyla sözleşmesi kurulan her işçinin ücreti, işveren veya işveren vekili tarafından o işçiye ayrı ayrı ödenmelidir. Takım kılavuzuna, takımdaki işçilerin ücretlerinden işe aracılık veya benzeri sebeple kesinti yapma hakkı tanınmamıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.