Pazarlamacı olarak çalışıyorum: komisyonum, yetkim ve müşteri borcundan sorumluluğum nedir?

Kısaca

• Aksine yazılı anlaşma yoksa pazarlamacı yalnız işlemlere aracılık etmeye yetkilidir.
• Müşterinin borcunu ödememesi için sorumluluk üstlenilmesi kanundaki istisnalarla sınırlıdır.
• Pazarlamacının harcamalarını sabit ücret veya komisyona dâhil eden anlaşmalar kesin hükümsüzdür.

İşletme dışında müşteri ziyaret ederek satışlara aracılık eden kişinin sözleşmesinde yalnız satış hedefinin yazması yeterli bir inceleme sağlamaz. Hangi işlemleri yapabileceği, komisyonun neye göre hesaplanacağı ve müşteri ödemezse ne olacağı ayrı konulardır. Türk Borçlar Kanunu pazarlamacılık sözleşmesi için özel hükümler içerir.

TBK 448’deki tanım, ticari işletme sahibi işveren hesabına ve işletme dışında sürekli faaliyet yürütülmesini esas alır. Pazarlamacı işlemlere aracılık eder; yazılı anlaşma varsa belirtilen işlemleri kendisi yapabilir. İşveren de karşılığında ücret ödeme borcu üstlenir.

Bu yazı özellikle yetki, ücret, komisyon ve müşteri borcuna ilişkin sorumluluğu ele alır. Her satışla ilgili çalışmanın yalnız görev adından hareketle bu sözleşme olduğu söylenemez. Faaliyetin kanundaki tanımla ilişkisi somut çalışma biçimi üzerinden incelenmelidir.

Sözleşmede yazılacak konular ve işlem yetkisi

TBK 449, sözleşmenin süresini, sona ermesini, pazarlamacının yetkilerini, ücret ve masrafların ödeme biçimini sözleşmenin içeriğinde sayar. Taraflardan birinin yerleşim yeri yabancı ülkedeyse uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme de belirtilir. Bu konular belirlenmemişse kanun hükümleri ve alışılmış hizmet koşulları uygulanır.

TBK 452 uyarınca aksine yazılı anlaşma bulunmadıkça pazarlamacı yalnız aracılığa yetkilidir. İşlem yapma yetkisi verilmişse bu yetki, işlerin yürütülmesi için gereken olağan hukuki işlem ve fiilleri kapsar. Ancak özel yetki olmadan müşterilerden tahsilat yapılamaz veya ödeme günleri değiştirilemez.

Bu ayrım günlük iş akışında önemlidir. Siparişi işverene iletmek, sözleşmeyi işveren adına yapmak ve alacağı tahsil etmek aynı yetki değildir. Yetki belgesinde bu başlıkların ayrı gösterilmesi, hangi işlemin hangi izin kapsamında olduğunu anlamayı kolaylaştırır.

TBK 450, talimata uymamayı zorunlu kılan haklı neden olmadıkça müşterilerin talimata uygun ziyaret edilmesini ister. İşverenin izni olmadan pazarlamacı kendisi veya üçüncü kişi hesabına işlem yapamaz ve aracılık edemez. İşlem yapmaya yetkiliyse fiyat ve diğer koşulları da işveren razı olmadıkça değiştiremez.

Pazarlamacının düzenli ayrıntılı bilgi verme, aldığı siparişleri derhâl ulaştırma ve müşteri çevresini ilgilendiren önemli olayları bildirme yükümlülükleri vardır. Bu nedenle yalnız toplam satışın bildirilmesiyle bütün bilgi yükümlülüğünün yerine getirildiği varsayılmamalıdır. Sipariş ve müşteri çevresi bilgileri ayrı niteliktedir.

Müşteri ödemezse sorumluluğun sınırı

TBK 451’in genel kuralı, pazarlamacının müşterinin ödeme veya diğer borçlarını yerine getirmemesinden sorumlu tutulmasına ilişkin anlaşmaları kesin hükümsüz sayar. Alacağın tahsili için yapılacak masrafları tamamen veya kısmen üstlenmeye ilişkin anlaşmalar da bu genel yasak kapsamındadır. Ancak maddede iki özel istisna bulunur.

İlk istisna, pazarlamacının kendi müşteri çevresiyle işlem yapmasıdır. Bu durumda müşterinin borcunu yerine getirmemesi yüzünden işverenin her işlemde uğradığı zararın dörtte birini aşmayacak kısmı üstlenilebilir. Bunun için uygun bir ek komisyon kararlaştırılması ve üstlenmenin yazılı olması gerekir.

Bu şartlar birbirinin alternatifi değildir. Kendi müşteri çevresi, zarar sınırı, uygun ek komisyon ve yazılı üstlenme birlikte dikkate alınır. Sadece sözleşmenin imzalanmış olması, sınırsız müşteri borcu sorumluluğunu geçerli hâle getirmez.

İkinci istisna sigorta sözleşmelerine aracılık eden pazarlamacılar içindir. Primin tümünün veya bir bölümünün ödenmemesi nedeniyle tahsil için dava ya da icra takibine başvurulursa, bu amaçla yapılan masrafların en fazla yarısını karşılamayı yazılı olarak üstlenebilirler. Bu düzenleme, müşterinin bütün prim borcunun sınırsız üstlenilmesiyle aynı değildir.

İncelemede müşterinin ödemediği borç, işverenin uğradığı zarar ve tahsil masrafı ayrı kalemler olarak ele alınmalıdır. Kanundaki istisnalar farklı kalemlere ve farklı koşullara dayanır. Hepsini müşteri borcu başlığı altında toplamak sınırları görünmez hâle getirebilir.

Faaliyet alanı ve komisyon hesabı

TBK 453’e göre belirli alan veya müşteri çevresi verilmiş ve aksine yazılı anlaşma yapılmamışsa, işveren başkalarına aynı yerde faaliyet yetkisi veremez. Buna rağmen kendisi üçüncü kişilerle işlem yapabilir. Dolayısıyla pazarlamacıya alan verilmesi, işverenin o alanda hiçbir işlem yapamayacağı anlamına gelmez.

Alan veya müşteri çevresi hükmünün değiştirilmesini gerektiren sebep varsa işveren, sözleşmedeki fesih bildirim süresini beklemeden bu hükmü tek taraflı değiştirebilir. Ancak pazarlamacının tazminat ve hizmet sözleşmesini haklı sebeple sona erdirme hakkı saklıdır. Değişiklik yetkisi anlatılırken bu koruma dışarıda bırakılamaz.

TBK 454, belirli bir tutardan veya bunun yanında komisyondan oluşan ücreti düzenler. Ücretin tamamının ya da önemli bölümünün komisyon olması için yazılı anlaşma ve faaliyetin uygun karşılığını oluşturma koşulu aranır. Deneme ücretinin serbestçe kararlaştırılabilmesine karşılık, deneme süresi iki ayı aşamaz.

TBK 455, yalnız pazarlamacıya ayrılan alan veya müşteri çevresindeki bütün işler için kararlaştırılmış ya da alışılmış komisyonun istenebilmesini düzenler. İşlemi pazarlamacının veya işverenin yapması bu hükümde ayrılmamıştır. Aynı alanda başkaları da yetkiliyse yalnız kişinin aracılık ettiği veya bizzat yaptığı işler için komisyon ödenir.

Komisyonun ödeme zamanı geldiğinde işin değeri kesin değilse önce alışılmış en düşük değer üzerinden ödeme yapılır. Kalan kısım en geç işin yerine getirilmesinde ödenir. Bu nedenle işin değerinin henüz kesinleşmemesiyle komisyonun hiçbir bölümünün ödenmemesi aynı sonuç değildir.

Harcamalar ve sona ermedeki komisyon

TBK 457, aynı anda birden fazla işveren hesabına çalışmada, yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça harcamalara işverenlerin eşit katılmasını öngörür. Harcamaları kısmen veya tamamen sabit ücret ya da komisyona dâhil eden anlaşmalar kesin hükümsüzdür. Ücretin hesaplanmasıyla masrafın karşılanması ayrı tutulmalıdır.

Sözleşme sona erdiğinde TBK 460 uyarınca pazarlamacının yaptığı veya aracılık ettiği bütün işlemler için komisyon ödenir. Sona ermeden önce işverene iletilen bütün siparişler de kabul ve yerine getirme zamanından bağımsız olarak hükme dâhildir. Siparişin iletim kaydı bu nedenle yalnız günlük iş takibi açısından önem taşımaz.

Ödeme hesabı hazırlanırken işlem tarihi, siparişin iletildiği tarih, faaliyet alanı ve komisyon düzenlemesi aynı listede karşılaştırılabilir. Harcama belgeleri ise ücret hesabından ayrı izlenebilir. Böylece hangi istemin işlem karşılığı, hangisinin masraf karşılığı olduğu açık kalır.

Sık sorulan sorular

Satış yapmaya yetkili olmam tahsilat yapabileceğim anlamına gelir mi?

TBK 452, işlem yapma yetkisi bulunan pazarlamacının özel yetki verilmedikçe müşteriden tahsilat yapamayacağını ve ödeme gününü değiştiremeyeceğini belirtir. İşlem yapma, tahsilat ve vade değiştirme yetkileri bu nedenle ayrı değerlendirilmelidir. Yalnız pazarlamacı unvanı bütün bu yetkileri kendiliğinden sağlamaz.

Ücretimin tamamı komisyondan oluşabilir mi?

TBK 454’e göre bunun yazılı anlaşmayla kararlaştırılması ve komisyonun pazarlamacının faaliyetinin uygun karşılığını oluşturması gerekir. Yalnız sözleşmeye komisyon yazılması bu ikinci koşulu ortadan kaldırmaz. Harcamaların komisyon içinde sayılması ise 457. maddede kesin hükümsüz kabul edilir.

İşten ayrılmadan ilettiğim sipariş daha sonra kabul edilirse komisyonum kaybolur mu?

TBK 460, sözleşme sona erince, sona erme tarihine kadar işverene iletilen bütün siparişler için kabul ve yerine getirme zamanına bakılmadan komisyon ödenmesini düzenler. Pazarlamacının bizzat yaptığı veya aracılık ettiği bütün işlemler de hükümde yer alır. İletim tarihi ve sipariş kaydı bu nedenle önemlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.