Mirastan feragat sözleşmesi: nasıl yapılır, hangi sonuçları doğurur?

Mirastan feragat, ileride mirasçı olacak bir kişinin, mirasbırakan hayattayken onunla yaptığı bir sözleşmeyle miras hakkından vazgeçmesidir. Bir baba, işlettiği dükkânı ya da oturduğu evi çocuklarından birine bırakmak isteyebilir. Diğer çocuğuna da sağlığında para ya da başka bir mal verip karşılığında mirastan feragat etmesini önerebilir. Aile içinde ileride çıkabilecek miras uyuşmazlıklarını önceden çözmenin yollarından biri budur.

Feragat, mirasın reddiyle karıştırılmamalıdır. Ret, ölümden sonra mirasçının tek başına sulh hukuk mahkemesine yaptığı beyanla olur. Feragat ise ölümden önce, iki tarafın imzaladığı bir sözleşmedir. Mirasın reddi ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Sözleşmenin tarafları ve içeriği

Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesine göre mirasbırakan, mirasçılarından biriyle karşılıksız ya da bir karşılık sağlayarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Karşılıklı feragatte mirasçı, ileride alacağı miras payı yerine sağlığında belli bir değer alır: para, taşınmaz ya da şirket payı gibi. Karşılıksız feragatte ise hiçbir şey almadan vazgeçer.

Feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder. Bu sonuç saklı payı olan çocuk, eş ya da ana-baba için de geçerlidir. Mirasçı sıfatı kalmayan kişi, saklı payına dayanarak tenkis davası da açamaz. Feragat bu yüzden geri dönüşü zor sonuçlar doğurur ve imzadan önce iyi düşünülmesi gerekir.

Mirastan feragat sözleşmesi, kanunda miras sözleşmeleri arasında düzenlenmiştir. Miras sözleşmesi yapabilmek için mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip olması, ergin olması ve kısıtlı bulunmaması gerekir (m. 503).

Şekil şartı: resmî vasiyetname şekli

Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir (m. 545). Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter ya da kanunla bu yetki verilmiş başka bir görevli olabilir (m. 532). Miras sözleşmesinde taraflar arzularını memura aynı anda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (m. 545).

Tarafların kendi aralarında imzaladığı bir kâğıt ya da yalnızca imzaları noterce onaylanmış bir metin bu şartı karşılamaz. Kanunun öngördüğü şekle uyulmadan yapılan ölüme bağlı tasarrufun iptali için dava açılabilir (m. 557).

Tanık seçimi de dikkat ister. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklananlar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur ya da tanık olarak katılamaz (m. 536). Sözleşme bu şekle tabi olduğundan, tanıkları bu kişilerin dışından seçmek gerekir.

Altsoya etkisi ve hükümden düşme

Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (m. 528). Para alıp mirastan vazgeçen bir çocuk babasından önce ölürse, sözleşmede aksi yazılmamışsa onun çocukları da dedelerinden miras isteyemez. Kanun bu sonucu yalnızca karşılık sağlanan feragat için öngörmüştür. Altsoyun durumu sözleşmede açıkça yazılırsa, ileride tartışma çıkma ihtimali azalır.

Feragat belli bir kişi lehine yapılmış olabilir; örneğin bir çocuk, kardeşi lehine mirastan vazgeçebilir. Bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer (m. 529). Sözleşmede kimin lehine yapıldığı belirtilmemişse feragat, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır. Babasıyla sözleşme yapan bir çocuğun feragati bu durumda babanın diğer altsoyu lehine sonuç doğurur. Bunların hiçbiri mirasçı olamazsa feragat yine hükümden düşer.

Bu kurallar, sözleşmenin metninin ne kadar önemli olduğunu gösterir. Karşılık verilip verilmediği, verilecekse ne olduğu ve ne zaman, nasıl ödeneceği, feragatin belli bir kişi lehine yapılıp yapılmadığı ve feragat edenin çocuklarını kapsayıp kapsamadığı sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bırakılan her nokta, mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılar arasında tartışma konusu olabilir.

Alacaklılar ve diğer mirasçılar karşısında

Kanun, feragatin tereke alacaklılarını zarara uğratmasına karşı da bir güvence koymuştur. Mirasın açıldığı anda tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları alacaklılara karşı sorumlu olur. Sorumluluğun ölçüsü, feragat için ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan alınan karşılıktan mirasın açıldığı anda var olan zenginleşmedir (m. 530). Daha eski tarihte alınmış karşılıklar bu sorumluluğun dışında kalır. Örneğin borçları malvarlığını aşan bir baba ölümünden iki yıl önce feragat karşılığında çocuğuna para vermişse ve borçlar ödenmiyorsa, alacaklılar bu çocuğa, ölüm anında onda kalan zenginleşme ölçüsünde başvurabilir.

Diğer mirasçıların saklı payları da korunur. Mirasbırakan, feragat edene sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa diğer mirasçılar bunun tenkisini, yani indirilmesini isteyebilir. Bu durumda feragat edenin yalnızca saklı payını aşan miktar tenkise tabi olur (m. 573). Örneğin baba, feragat karşılığında bir çocuğuna malvarlığının büyük bölümünü vermiş ve diğer çocuklarına saklı paylarını karşılayacak kadar mal kalmamışsa, bu çocuklar tenkis yoluna başvurabilir. Tenkis yüzünden terekeye bir değer geri vermesi gereken feragat eden iki yol arasında seçim yapar: ya yalnızca tenkise tabi değeri geri verir ya da aldıklarının tamamını terekeye iade ederek feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır (m. 574).

Sözleşmenin ortadan kaldırılması

Sözleşme, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir (m. 546). Kanun bunun için resmî şekil aramaz; yazılı bir anlaşma yeterlidir. Böylece mirasbırakan ile feragat eden sonradan uzlaşırsa feragat ortadan kalkar.

Karşılıklı feragatte söz verilen edimler sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmez ya da güvenceye bağlanmazsa, bu edimleri isteme hakkı olan taraf borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilir (m. 547).

Sık sorulan sorular

Feragat sözleşmesini notere gidip yapabilir miyiz?

Evet. Noter, resmî vasiyetnameyi ve dolayısıyla miras sözleşmesini düzenleyebilecek resmî memurlardandır. Ancak sözleşmenin iki tanığın katılmasıyla düzenlenmesi, tarafların arzularını memura aynı anda bildirmesi ve sözleşmeyi memurun ve tanıkların önünde imzalaması gerekir. Hazır bir metnin altındaki imzaların onaylatılması bu şekli karşılamaz.

Babam öldükten sonra mirastan feragat edebilir miyim?

Hayır. Feragat sözleşmesi mirasbırakanla, onun sağlığında yapılır. Ölümden sonra mirası istemeyen mirasçının başvuracağı yol, kanundaki süre içinde mirası reddetmektir.

Feragat eden kardeşimin çocukları dedelerinden miras alabilir mi?

Bu, feragatin karşılıklı olup olmadığına ve sözleşmenin içeriğine bağlıdır. Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyunu da bağlar. Kanun bu sonucu karşılıksız feragat için öngörmemiştir. Sözleşmede altsoyun durumu açıkça yazılmışsa ona bakılır.

Feragat ettikten sonra fikrimi değiştirirsem ne olur?

Feragat sözleşmesi, mirasbırakanla birlikte yapılacak yazılı bir anlaşmayla her zaman ortadan kaldırılabilir. Karşılığında size söz verilen para ya da mal sözleşmeye uygun olarak verilmemiş ya da güvenceye bağlanmamışsa, borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.