Memur hakkında şikâyet: soruşturma izni nedir, izin verilmezse ne yapılır?

Kısaca

• Memurun görevi sebebiyle işlediği iddia edilen suçlarda savcılık soruşturması için yetkili merciin izni gerekir.
• İzin mercii, ön inceleme dâhil kararını suçun öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde verir.
• İzin kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir.

Bir vergi memurunun, belediye görevlisinin ya da başka bir kamu görevlisinin görevini kötüye kullandığını düşünen kişi, şikâyetini Cumhuriyet başsavcılığına verir. Ancak savcılık bu şikâyet üzerine doğrudan soruşturma başlatamaz. Görevle ilgili suç iddialarında önce görevlinin bağlı olduğu idari merciin izin vermesi gerekir. Buna soruşturma izni denir ve usulü 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir.

Kanun kimleri ve hangi suçları kapsar

Kanun, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin kamu hizmetlerinde asli ve sürekli görev yapan memurları ve diğer kamu görevlilerini kapsar (m. 2). İzin şartı, bu kişilerin görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlar içindir (m. 1). Görevle bağlantısı olmayan suçlarda bu Kanun uygulanmaz.

Kanunun dışında kalan durumlar da vardır. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde genel hükümler uygulanır. Kendi kanunlarında özel bir soruşturma usulü bulunan görevliler için o usul geçerlidir.

Şikâyet verildiğinde savcılık ne yapar

Cumhuriyet başsavcılığı, bu kapsamda bir şikâyet aldığında kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit eder ama bunun dışında bir işlem yapmaz. Hakkında şikâyette bulunulan görevlinin ifadesine başvurmaz. Evrakın bir örneğini yetkili mercie göndererek soruşturma izni ister (m. 4). Başka makamlar da kapsamdaki bir suçu öğrendiklerinde durumu izin vermeye yetkili mercie bildirir.

Şikâyetin işleme konulabilmesi için kanun bazı şartlar arar:

• Şikâyet soyut ve genel nitelikte olmamalı, kişi ya da olay belirtilmelidir.
• İddialar ciddi bulgu ve belgelere dayanmalıdır.
• Dilekçede şikâyetçinin doğru adı, soyadı, imzası ve iş ya da ikametgâh adresi bulunmalıdır.

Şikâyet dilekçesinde bu yüzden görevlinin adı ya da görevi, olayın tarihi ve yeri, ne yapıldığı ve bunu gösteren belgeler açıkça yazılmalıdır. Genel bir yakınma niteliğindeki dilekçe, incelemeye bile alınmadan geri dönebilir.

Bu şartları taşımayan şikâyetler işleme konulmaz ve durum şikâyetçiye bildirilir. İddialar, doğruluğu şüphe uyandırmayacak belgelerle ortaya konmuşsa ad, soyad, imza ve adres şartı aranmaz. Savcılar ve izin mercileri şikâyetçinin kimliğini gizli tutmak zorundadır.

İzni kim verir ve süre ne kadardır

İzin mercii görevlinin görev yerine ve konumuna göre değişir (m. 3). İlçede görev yapan memurlar ile köy ve mahalle muhtarları için kaymakam, il merkezinde ve merkez ilçede görev yapanlar ile kaymakamlar için vali yetkilidir. Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar için Cumhurbaşkanı ya da ilgili bakan, büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ile meclis üyeleri için İçişleri Bakanı izin verir. Yetkili merci, suçun işlendiği tarihteki göreve göre belirlenir. Yetkili merci yoksa izin yetkisini vekili kullanır. Ast ve üst konumdaki görevliler aynı fiili birlikte işlemişse izin, üst görevlinin bağlı olduğu merciden istenir.

İzin mercii, suçu öğrendiğinde ön inceleme yapar ya da yaptırır (m. 5). İncelemeyi denetim elemanları veya görevliden daha üst konumdaki bir görevli yürütebilir. İnceleme yapan kişi görevlinin ifadesini alır, bilgi ve belge toplar ve bir rapor hazırlar. Merci bu rapora göre izin verip vermemeye karar verir ve kararında gerekçe göstermek zorundadır (m. 6). Raporda farklı görüşler varsa bunlar ayrı ayrı belirtilir. Daha önce ön incelemesi yapılıp sonuçlandırılmış bir konuda yapılan yeni başvuru ise, yeni bir belge sunulmadıkça işleme konulmaz (m. 5).

Karar, ön inceleme dâhil, suçun öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde verilir. Zorunlu hâllerde bu süre bir kez ve en çok on beş gün uzatılabilir (m. 7). İzin, şikâyete konu olaylar ile soruşturma sırasında ortaya çıkan bağlantılı konuları kapsar. Bambaşka bir suç ortaya çıkarsa yeniden izin alınır; suçun hukuki niteliğinin değişmesi ise yeni izin gerektirmez (m. 8).

Karara itiraz

İzin mercii kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan görevliye ve varsa şikâyetçiye bildirir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren on gündür (m. 9). Kimin itiraz edebileceği kararın türüne göre değişir:

• Soruşturma izni verilmesine karşı yalnızca hakkında inceleme yapılan görevli itiraz edebilir.
• İzin verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı ya da şikâyetçi itiraz edebilir. Şikâyetçi, şikâyetin işleme konulmaması kararına karşı da itiraz edebilir.

İtirazı kural olarak izin merciinin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi inceler; kaymakam ve vali kararlarına karşı itirazlar buraya gider. Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar ile büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları gibi kanunda sayılan kişiler hakkındaki kararlarda itirazı Danıştay inceler. İtirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Bu kararlar kesindir.

İzin kesinleşirse ya da izin verilmemesine karşı yapılan itiraz kabul edilirse dosya derhâl yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m. 11). Bu aşamadan sonra soruşturma, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genel kurallarına göre yürür.

Soruşturmayı kural olarak yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığı yapar. Kanun bazı üst düzey görevliler için ayrı kurallar koyar: kaymakamlar hakkındaki soruşturmayı il Cumhuriyet başsavcısı ya da başsavcıvekili, valiler hakkındaki soruşturmayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ya da başsavcıvekili yürütür (m. 12). Dava açılırsa yetkili mahkeme de genel hükümlere göre belirlenir; kaymakamlar il ağır ceza mahkemesinde, valiler Yargıtay’ın ilgili ceza dairesinde yargılanır (m. 13). Suça memur olmayan biri de katılmışsa, o kişi memurla birlikte aynı mahkemede yargılanır (m. 10). Memurun aynı olay nedeniyle disiplin yönünden sorumluluğu ise ayrı bir süreçtir ve bu yazının konusu değildir.

Sık sorulan sorular

Soruşturma izni verilmesi, memurun suçlu olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. İzin, yalnızca Cumhuriyet başsavcılığının o memur hakkında soruşturma yapabilmesinin önünü açar. İzin kesinleşince dosya savcılığa gönderilir ve savcılık soruşturmayı Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre yürütür. Suçun işlenip işlenmediği bu soruşturmada ve varsa açılacak davada belirlenir.

Şikâyetim işleme konulmadı, itiraz edebilir miyim?

Evet. Kanun, şikâyetçiye hem soruşturma izni verilmemesi kararına hem de şikâyetin işleme konulmaması kararına karşı itiraz hakkı tanır. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren on gündür.

İzin verilmedi ve itirazım reddedildi; aynı olay için yeniden başvurabilir miyim?

Kanuna göre daha önce ön incelemesi yapılıp sonuçlandırılmış bir konuda yapılan başvuru, ancak yeni bir belge sunulursa işleme konulur. Aynı iddiaları aynı belgelerle tekrarlamak bu yüzden sonuç vermez.

Bu izin her suç için mi gerekir?

Hayır. İzin, memurun görevi sebebiyle işlediği iddia edilen suçlar içindir. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde genel hükümler uygulanır, yani izin beklenmez. Özel soruşturma usulüne tabi olan kamu görevlileri için de kendi kanunlarındaki kurallar geçerlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.