Devlet memuruna verilen disiplin cezasına nasıl itiraz edilir, dava açılabilir mi?

Kısaca

• Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez ve savunma süresi yedi günden az olamaz.
• Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilir.
• Disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir.
• Dava açılmış olması tek başına cezanın uygulanmasını durdurmaz.

Devlet memurunun görevini yaparken uymak zorunda olduğu kurallar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yazılıdır. Bu kurallara aykırı davranan memura disiplin cezası verilir. Cezalar hafif bir yazılı ihtardan memuriyetin tamamen sona ermesine kadar uzanır. Bazı cezalar maaşı ve belirli kadrolara atanmayı da etkilediği için, cezaya karşı hangi yolun hangi sürede kullanılacağını bilmek önemlidir.

Disiplin cezaları ve kimin verdiği

Kanunun 125. maddesi beş disiplin cezası sayar:

• Uyarma: memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi.
• Kınama: memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi.
• Aylıktan kesme: brüt aylıktan otuzda bir ile sekizde bir arasında kesinti yapılması.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması: fiilin ağırlığına göre memurun kademe ilerlemesinin bir ila üç yıl durdurulması.
• Devlet memurluğundan çıkarma: bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılma.

Hangi davranışın hangi cezayı gerektirdiği maddede tek tek sayılmıştır. Örneğin özürsüz olarak göreve geç gelmek uyarma, özürsüz ve kesintisiz üç ila dokuz gün göreve gelmemek kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir. Sayılanlara nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen davranışlara da aynı türden ceza verilir. Cezanın silinmesi için öngörülen süre içinde aynı fiil tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Geçmiş çalışmaları olumlu olan ve ödül ya da başarı belgesi almış memura bir derece hafif ceza verilebilir. Öğrenim durumuna göre yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memura ise kademe durdurma yerine brüt aylığının dörtte biri ile yarısı arasında kesinti uygulanır.

Cezayı veren makam cezanın türüne göre değişir (m. 126). Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirleri verir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirlerce verilir. Memurluktan çıkarma cezası ise amirlerin isteği üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir. Kurullar ayrı bir ceza belirleyemez; önerilen cezayı kabul ya da reddeder.

Savunma hakkı ve süreler

Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez (m. 130). Savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Süresi içinde savunma yapmayan memur bu haktan vazgeçmiş sayılır. Memurluktan çıkarma istenen memur ayrıca soruşturma evrakını incelemek, tanık dinletmek ve yüksek disiplin kurulunda kendisi ya da vekili aracılığıyla sözlü veya yazılı savunma yapmak hakkına sahiptir (m. 129).

İdarenin uyması gereken süreler de vardır (m. 127):

• Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, memurluktan çıkarmada altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
• Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmelidir.

Bu süreler geçerse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. 2026 yılında yapılan değişiklikle maddeye yeni bir kural eklendi: Disiplin cezası mahkemece iptal edilirse, idare kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuşsa ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde, mahkeme kararının gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir. Usul hatası nedeniyle iptal edilen bir ceza bu nedenle yeniden karşınıza çıkabilir.

Kanun ceza verme süresini de sınırlar (m. 128). Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren hâllerde soruşturma dosyası on beş gün içinde disiplin kuruluna gönderilir ve kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde kararını bildirir. Memurluktan çıkarma istenen dosyalarda yüksek disiplin kurulu, dosyanın kendisine gönderilmesinden itibaren en çok altı ay içinde karar verir.

İtiraz: yedi günlük süre

Kanunun 135. maddesine göre:

• Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna,
• Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna

itiraz edilebilir. İtiraz süresi, kararın memura tebliğinden itibaren yedi gündür. Bu süre kısadır ve süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. İtiraz mercii, dilekçe ve dosya kendisine ulaştıktan sonra otuz gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz kabul edilirse disiplin amirleri cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir.

İtiraz dilekçesinde fiilin işlenmediği, başka bir maddeye girdiği, zamanaşımının dolduğu, savunma hakkının tanınmadığı ya da cezanın fiile göre ağır olduğu gibi itirazlar somut olarak yazılmalıdır.

İdari yargıda dava

Aynı madde, disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunu belirtir. Dava, idare mahkemesinde iptal davası olarak açılır. Dava açma süresi, özel bir süre öngörülmediği için İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre yazılı bildirimden itibaren altmış gündür. İtiraz yolunun dava süresine etkisi konusunda risk almamak için, süreyi cezanın ilk tebliğinden hesaplamak en güvenli yoldur.

Memurluktan çıkarma gibi ağır cezalarda dava ile birlikte yürütmenin durdurulması da istenebilir. Bunun için cezanın açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç ya da imkânsız zarar doğması şartları birlikte aranır.

Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm doğurur ve hemen uygulanır; aylıktan kesme cezası, cezanın verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır (m. 132). Dava açılmış olması tek başına bu uygulamayı durdurmaz. Ceza davası ile disiplin süreci de birbirinden bağımsız yürür (m. 131). Aylıktan kesme cezası alan memur beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan memur on yıl boyunca daire başkanlığı ve daha üst kadrolar ile bazı yönetici kadrolarına atanamaz (m. 132). Cezaya itiraz etmemenin sonuçları bu nedenle yalnızca kesintiyle sınırlı kalmayabilir.

Sık sorulan sorular

Savunma istenmeden ceza verilebilir mi?

Hayır. Kanun, savunması alınmadan devlet memuruna disiplin cezası verilemeyeceğini açıkça söyler. Savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Memur bu süre içinde ya da belirtilen tarihte savunma yapmazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.

Ceza davasında beraat edersem disiplin cezası kendiliğinden kalkar mı?

Kendiliğinden kalkmaz. Kanuna göre memurun ceza kanununa göre mahkûm olması ya da olmaması, disiplin cezasının uygulanmasına ayrıca engel değildir. Aynı olay için ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması da disiplin soruşturmasını geciktirmez.

Disiplin cezası sicilden ne zaman silinir?

Memurluktan çıkarma dışındaki cezalar için memur, uyarma ve kınamada cezanın uygulanmasından beş yıl, diğer cezalarda on yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Bu sürelerdeki davranışları isteğini haklı kılacak nitelikteyse istek kabul edilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ayrıca disiplin kurulunun görüşü alınır.

Memurluktan çıkarma cezasına disiplin kuruluna itiraz edilebilir mi?

Kanundaki itiraz yolu uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için düzenlenmiştir. Memurluktan çıkarma cezası zaten kurumun yüksek disiplin kurulunun kararıyla verildiği için bu cezaya karşı başvurulacak yol idari yargıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.