Kredi mektubu veya kredi emri verdim: ödeme ve sorumluluk nasıl doğar?

Kısaca

• Kredi mektubu, belirli kişiye para veya benzeri değer verilmesi için yazılı vekâlet içerir.
• Kredi emrini verenin kredi borcundan sorumluluğu için emir yazılı olmalıdır.
• Krediyi veren kişi gereksiz önel verir veya başvuruyu ihmal ederse emri veren sorumluluktan kurtulabilir.

Kredi mektubu ile kredi emri adları birbirine benzese de farklı hukuki yapılardır. Kredi mektubu, belirli kişiye talep edeceği miktarda para veya benzeri değer verilmesi için yetki içerir. Kredi emrinde ise bir kişi, kendi sorumluluğu altında üçüncü kişiye kredi açılması veya kredinin yenilenmesi için emir verir.

Türk Borçlar Kanunu bu iki işlemi ardışık maddelerde düzenler. Üst sınır, kabul, yazılı şekil, vekâletin sınırı ve başvuru yükümlülüğü sorumluluğun doğup doğmadığını belirler.

Kredi mektubunun içeriği ve tarafları

Kredi mektubu, mektubu gönderenin gönderilene verdiği bir vekâleti içerir. Gönderilen kişi, mektuptan yararlanacak belirli kişiye onun isteyeceği miktarda para veya benzeri şeyleri verir. Belgede bir üst sınır konabilir veya sınır belirtilmeyebilir.

İşlemde üç kişi vardır: mektubu gönderen, ödeme için mektubun yöneltildiği kişi ve mektuptan yararlanacak belirli kişi. Kimin hangi sıfatla hareket ettiği açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bir üçüncü kişiler grubuna yönelik genel ödeme ilanı, kanundaki belirli kişi unsuruyla aynı değildir.

Kredi mektubu vekâlet sözleşmesi ve havale hükümlerine tabidir. Bu nedenle yalnız TBK 515 değil, niteliğine uygun düştüğü ölçüde vekâletin yürütülmesi ve havaledeki taraf ilişkileri de dikkate alınır.

Belgede para dışında “benzeri şeyler” de konu olabilir. Konu, miktar, para birimi, kullanım amacı, geçerlilik süresi ve ödeme belgeleri belirlenebilir. Üst sınır konulması, gönderenin öngördüğü azami kapsamı açıklar.

Kredi mektubunun varlığı, gönderilen kişinin hiçbir inceleme yapmadan her talebi derhâl karşılamasını gerektirmez. Kabulün kapsamı ve üst sınır bulunmayan belgelerde istemin ilişkiye uygunluğu ayrıca değerlendirilir.

Üst sınır yoksa bildirim ve kabul

Üst sınır belirtilmemiş kredi mektubunda yararlanan, taraflar arasındaki ilişkiye açıkça uygun olmayan ölçüde fazla istemde bulunabilir. Bu durumda gönderilen kişi göndereni bilgilendirmeli ve cevap alıncaya kadar ödemeyi ertelemelidir.

Kanun her yüksek tutarı otomatik olarak uygunsuz saymaz. İstemin kredi mektubuyla ilgili kişiler arasındaki ilişkiye açıkça uymaması gerekir. Önceki işlemler, amaç, ekonomik çerçeve ve yararlanıcının olağan ihtiyacı dikkate alınabilir.

Bildirim, gönderenin talebi onaylamasına, sınır koymasına veya reddetmesine imkân sağlar. Gönderilen kişi cevap gelmeden ödeme yaparsa vekâlet ilişkisi bakımından talimata uygun davranıp davranmadığı tartışılabilir.

Kredi mektubuyla verilen vekâlet, gönderilen kişi tarafından belirli bir miktar için kabul edildiğinde geçerli olur. Kredi mektubunun yalnız gönderilmesi, gönderilen kişiyi belirsiz bir tutar için borç altına sokmaz. Kabul edilen miktar belgelenebilir.

Kabul bildirimi, ödeme talebi ve gönderene yapılan uyarı tarihleri aynı dosyada tutulabilir. Böylece hangi miktar için geçerli vekâlet oluştuğu ve fazla talebe nasıl yanıt verildiği anlaşılır.

Kredi emrinin yazılı şekli ve sorumluluk

Kredi emrinde bir kişi, kendi adına ve hesabına üçüncü kişiye kredi açılması veya mevcut kredinin yenilenmesi için emir verir. Emri alan bunu kabul ederse ve vekâlet sınırını aşmadan kredi sağlarsa emri veren kredi borcundan kefil gibi sorumlu olur.

Kefil gibi sorumluluk, krediyi alan üçüncü kişinin asıl borçlu niteliğini ortadan kaldırmaz. Kredi emrini veren, borcun ödenmemesi hâlinde kanunun gönderme yaptığı kefalet ilişkisi çerçevesinde sorumluluk üstlenir.

Kredi emri yazılı değilse emri veren sorumlu olmaz. Yazılı şekil burada açık bir sorumluluk koşuludur. Sözlü ricaya dayanarak kredi açan kişi, TBK 516’daki kredi emri sorumluluğunu kendiliğinden ileri süremez.

Yazılı metinde kredi alacak kişi, üst sınır, kredi türü, vade, yenileme olup olmadığı ve özel talimatlar gösterilebilir. Emri alanın bu sınırları aşması, aşan kısım bakımından emri verenin sorumluluğunu etkiler.

Kabul de önemlidir. Emri alan kişi kredi açmayı kabul etmeden yalnız teklif aşamasında kalınmışsa kredi emri ilişkisi tamamlanmaz. Kabul ve kredi kullandırma kayıtları, sorumluluğun hangi tarihte ve tutarda doğduğunu gösterir.

Ehliyetsizlik, önel ve başvurunun ihmal edilmesi

Kredi emrini veren, krediden yararlanan kişinin ehliyetsiz olduğunu ileri sürerek emri alana karşı sorumluluktan kurtulamaz. Emri veren, üçüncü kişiye kredi sağlanması yönünde güven oluşturduğu için kanun ehliyetsizlik savunmasını sınırlar.

Bu hüküm, işlemin diğer bütün geçerlilik sorunlarını ortadan kaldırmaz. Ancak emri verenin özellikle yararlananın ehliyetsizliğine dayanarak kendi sorumluluğunu reddetmesini engeller. Emrin verildiği sıradaki bilgi ve belgeler korunabilir.

Kredi emri verilen kişi, yararlanana kendiliğinden önel verirse emri veren sorumluluktan kurtulur. “Önel”, borçluya ek süre tanınmasını ifade eder. Emri verenin sorumluluğunu uzatacak biçimde tek taraflı ek süre verilmesi ona yüklenemez.

Kredi emri verilene yararlanana başvurması talimatı verilmiş olabilir. Bu başvuru ihmal edilirse de emri veren sorumluluktan kurtulur. Talimatın içeriği, ulaşma tarihi ve hangi başvurunun yapılmadığı somut olarak gösterilmelidir.

Emri veren ile yararlanan arasındaki ilişkiye kefil ile asıl borçlu arasındaki hükümler uygulanır. Emri veren ödeme yapmak zorunda kalırsa iç ilişkide yararlanana yöneltebileceği talepler bu gönderme çerçevesinde değerlendirilir. Ödeme belgeleri ve kredi hesabı rücu bakımından saklanmalıdır.

Kredi mektubu ile kredi emri banka garanti mektubuyla aynı kurum değildir. Belgenin başlığı yerine içeriğindeki taahhüt, taraflar ve ödeme koşulları esas alınır. Bağımsız bir garanti taahhüdü kurulmuşsa ona ilişkin sözleşme ve özel bankacılık kuralları ayrıca değerlendirilir.

Kredi emrinde “kefil gibi” sorumluluk bulunduğundan, kapsam ve sınırların yazılı metinden anlaşılması önemlidir. Ana para yanında faiz, gider veya yenileme koşullarının emre dâhil olup olmadığı açıklaştırılabilir. Emri alan, verilen vekâletin sınırını aşan kredi için emri verenin sorumluluğuna güvenmemelidir.

Kredinin kullandırılmasından sonra ödeme planı, temerrüt bildirimi ve yararlanana yapılan başvurular kaydedilebilir. Emri verenin sorumluluğunu korumak isteyen kredi sağlayıcı, kendiliğinden ek süre vermemeli ve verilen başvuru talimatlarını geciktirmemelidir. Yapılan her ödeme, kalan anapara ve rücu tutarı hesap cetvelinde gösterilebilir.

Sık sorulan sorular

Üst sınırı yazılmamış kredi mektubuyla istenen her miktar ödenir mi?

Hayır. Yararlanan kişi ilişkilerin niteliğine açıkça uymayan fazla bir istemde bulunursa mektup gönderilen, göndereni bilgilendirip cevap gelene kadar ödemeyi ertelemelidir. Kredi mektubundaki vekâlet de belirli miktar için kabul edilince geçerli olur.

Sözlü kredi emri veren kişi kredi borcundan sorumlu olur mu?

TBK 516’ya göre kredi emrini verenin sorumluluğu için emrin yazılı olması gerekir. Yazılı ve kabul edilmiş emir kapsamında kredi açılır veya yenilenirse emri veren, vekâlet sınırı aşılmadıkça kefil gibi sorumlu olur.

Krediyi alan kişi ehliyetsizse emri veren sorumluluktan kurtulur mu?

Kredi emri veren, yararlanan kişinin ehliyetsizliğini ileri sürerek kredi emri verilene karşı sorumluluktan kurtulamaz. Emri vermeden önce yararlanan kişinin durumu ve işlem koşulları bu nedenle dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.