Konkordato nedir? Geçici ve kesin mühlet, takiplerin durması ve alacaklıların hakları

Kısaca

• Borcunu ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki her borçlu, asliye ticaret mahkemesinden konkordato isteyebilir.
• Geçici mühlet üç aydır ve en çok beş aya kadar uzar; kesin mühlet bir yıldır ve altı aya kadar uzatılabilir.
• Mühlet içinde borçluya karşı kural olarak takip yapılamaz, başlamış takipler durur.
• Konkordato projesi kanundaki alacaklı ve alacak çoğunluğuyla kabul edilip mahkemece tasdik edilince bağlayıcı olur.

Konkordato, ekonomik sıkıntıya düşen borçlunun alacaklılarıyla, mahkemenin gözetiminde, borçlarını indirimli ya da vadeli ödemek için yaptığı bir anlaşmadır. Amaç borçlunun iflasını önlemek, alacaklıların da iflasta eline geçecek olandan daha fazlasını almasını sağlamaktır. İcra ve İflas Kanunu’nun konkordato hükümleri 2018’de 7101 sayılı Kanun’la baştan yazılmış, 2018 sonunda ve 2021’de de bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu yazı bugün yürürlükteki metne göre hazırlanmıştır.

Kim, nereden konkordato isteyebilir?

Borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen ya da vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmek ya da indirim yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato talep edebilir (İİK m. 285). Borçlunun tacir olması şart değildir. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.

Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. İflasa tabi borçlu için kanunda iflas için gösterilen yerdeki, iflasa tabi olmayan borçlu için yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Talep eden, Adalet Bakanlığı tarifesindeki konkordato gider avansını yatırmak zorundadır.

Borçlu, talebine kanunda sayılan belgeleri ekler (m. 286). Başlıcaları şunlardır:

• Borçların hangi oranda ve vadede ödeneceğini gösteren konkordato ön projesi,
• Malvarlığının durumunu gösteren belgeler, bilanço ve ara bilançolar,
• Alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumlarını gösteren liste,
• Teklife göre alacaklıların eline geçecek miktarla iflas hâlinde geçebilecek miktarı karşılaştıran tablo,
• Yetkili bağımsız denetim kuruluşunun, teklifin gerçekleşeceği konusunda makul güvence veren denetim raporu.

Geçici mühlet

Mahkeme belgelerin eksiksiz olduğunu tespit edince derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığını korumak için gerekli tedbirleri alır (m. 287). Konkordatonun başarıya ulaşıp ulaşamayacağını incelemek için bir geçici konkordato komiseri görevlendirir; gerekirse üç komiser atanabilir.

Geçici mühlet üç aydır. Mahkeme bu süre dolmadan, borçlunun ya da geçici komiserin talebiyle süreyi en fazla iki ay daha uzatabilir. Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez. Geçici mühlet talebinin kabulüne, komiser görevlendirilmesine, uzatmaya ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur (m. 288). Karar ticaret sicili gazetesinde ve Basın İlan Kurumu’nun portalında ilan edilir; tapu, vergi dairesi ve bankalar birliği gibi yerlere bildirilir. Alacaklılar ilandan itibaren yedi günlük kesin süre içinde dilekçeyle itiraz edip mühlet verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını ileri sürebilir ve talebin reddini isteyebilir.

Kesin mühlet

Mahkeme kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde, borçluyu duruşmaya çağırarak ve geçici komiserin raporunu inceleyerek verir (m. 289). Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir. Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin ya da borçlunun talebi üzerine altı aya kadar uzatılabilir. Mahkeme ayrıca en fazla yedi alacaklıdan oluşan bir alacaklılar kurulu oluşturabilir.

Borçlu mühlet süresince işlerine komiserin nezareti altında devam eder (m. 297). Ancak mahkemenin izni olmadan rehin kuramaz, kefil olamaz, bağışlama gibi karşılıksız tasarruflarda bulunamaz; taşınmazını ve işletmenin devamı için önemli taşınırlarını devredemez. Aksi hâlde yapılan işlemler hükümsüzdür.

Kesin mühlet talebinin değerlendirilmesi sonunda, hakkında iflas kararı verilmeyen borçlunun konkordato talebi reddedilirse borçlu ya da talepte bulunan alacaklı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (m. 293). Kesin mühlet verilmesine ilişkin karara karşı ise kanun yoluna başvurulamaz.

Mühletin icra takiplerine ve alacaklılara etkisi

Mühlet içinde borçluya karşı, 6183 sayılı Kanun’a göre yapılan amme alacağı takipleri de dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur (m. 294). İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz. Bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler de işlemez.

Bu kuralın istisnaları ve diğer sonuçları şunlardır:

• İflas sıralamasında birinci sırada yer alan imtiyazlı alacaklar, örneğin belirli işçi ve nafaka alacakları için haciz yoluyla takip yapılabilir.
• Tasdik edilen proje aksini öngörmüyorsa, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle güvence altına alınmamış alacaklara faiz işlemesi durur.
• Rehinli alacaklılar rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir ya da başlamış takibe devam edebilir; ancak muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli mal satılamaz (m. 295). Mahkeme kanundaki şartlarla satışa izin verebilir.
• Borçlunun konkordatoya başvurması, işletmenin devamı için önemli sözleşmelerin feshi için sebep sayılmaz (m. 296).

Alacaklılar, komiserin ilanından itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet edilir (m. 299). Konkordato projesi, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir çoğunlukça imzalanırsa kabul edilmiş sayılır (m. 302). Oylamada yalnızca projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır. Birinci sıradaki imtiyazlı alacaklılar ile borçlunun eşi, çocukları, kendisinin ve eşinin anne babası ve kardeşleri çoğunluk hesabında dikkate alınmaz. Rehinli alacaklar ise rehnin karşılamadığı kısım için hesaba katılır.

Konkordato, tasdik kararıyla bağlayıcı hâle gelir (m. 308/c). Bağlayıcı konkordato, talepten önce ya da komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için zorunludur. Birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar, rehinli alacakların rehnin değerini karşılayan kısmı ve amme alacakları bu bağlayıcılığın dışındadır. Konkordatonun bağlayıcı hâle gelmesi, geçici mühletten önce başlatılmış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizleri de düşürür (m. 308/ç). Alacağı itiraza uğrayan alacaklı, tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açabilir (m. 308/b).

Sık sorulan sorular

Tacir olmayan bir kişi konkordato isteyebilir mi?

Evet. Kanun konkordatoyu borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçluya tanır. İflasa tabi olmayan borçlu için yetkili mahkeme, borçlunun yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir.

Borçlum konkordato ilan etti. Alacağımı nasıl bildiririm?

Komiser, alacaklıları yapacağı ilanla ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder. Alacağını bildirmeyen alacaklı, bilançoda kayıtlı değilse konkordato projesinin müzakerelerine kabul edilmez. Bu yüzden ilanı takip edip süresinde bildirim yapmak gerekir.

Mühlet içinde işçi alacağı için takip yapılabilir mi?

Evet. Kanun, iflas sıralamasında birinci sırada yer alan imtiyazlı alacaklar için mühlet içinde de haciz yoluyla takip yapılabileceğini öngörür. Bu sıraya, iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatı dahil işçi alacakları ile aynı dönemdeki nafaka alacakları girer.

Konkordato reddedilirse borçlu iflas eder mi?

Her zaman değil. İflasa tabi borçlu bakımından mahkeme, kanunda sayılan hâllerde, örneğin konkordatonun başarıya ulaşamayacağı anlaşılırsa, kesin mühleti kaldırıp konkordato talebinin reddine ve borçlunun iflasına kendiliğinden karar verir. İflasa tabi olmayan borçlu için ise yalnızca talebin reddine karar verilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.