Fatura vermemenin ve almamanın cezası nedir?

Kısaca

• Fatura vermemek de almamak da özel usulsüzlük cezası gerektirir; ceza her iki tarafa ayrı ayrı kesilir.
• Ceza, faturaya yazılması gereken tutarın yüzde onudur; kanundaki asgari tutar her yıl yeniden belirlenir.
• Malın teslimi ya da hizmetin yapılmasından itibaren yedi gün içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır.
• Faturayı alamayan kişi beş iş günü içinde idareye bildirirse kendisine ceza kesilmez, satıcının cezası üç kat uygulanır.

Fatura, satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek için satıcı tarafından müşteriye verilen ticari belgedir (Vergi Usul Kanunu m. 229). Vergi idaresi açısından fatura, alım satımın kayda geçmesinin temel aracıdır. Bu yüzden kanun hem faturayı vermeyeni hem de alması gerektiği hâlde almayanı cezalandırır.

Bu cezanın adı özel usulsüzlük cezasıdır. Vergi kaybı doğup doğmadığına bakılmaksızın, belge düzenine uyulmaması nedeniyle kesilir. Dayanağı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 353. maddesidir. Madde 2 Ağustos 2024’te yayımlanan 7524 sayılı Kanunla önemli ölçüde değiştirilmiştir.

Kimler fatura vermek ve almak zorunda

VUK m. 232, fatura kullanma zorunluluğunu sayar. Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde belirlenenler, defter tutmak zorunda olan çiftçiler, serbest meslek erbabı ve vergiden muaf esnaf bu kapsamdadır. Kanunda sayılanlar arasındaki alım satımlarda satıcı fatura vermek, alıcı da fatura istemek ve almak zorundadır.

Bu zorunluluk belirli bir tutarın üzerindeki işlemler için geçerlidir. Bu sınır her yıl güncellenir. Tutarı sınırın altında kalan alışverişlerde alıcının fatura istemesi zorunlu değildir. Ancak alıcı isterse satıcı fatura vermek zorundadır.

Yedi gün kuralı

Faturanın zamanında düzenlenmesi de en az düzenlenmesi kadar önemlidir. VUK m. 231’e göre fatura, malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır.

Teslim ve hizmet tarihini gösteren sevk irsaliyesi, teslim tutanağı ya da sözleşme gibi belgeleri saklamak, sürenin ne zaman başladığı konusunda sonradan çıkabilecek tartışmaları azaltır.

Bu kuralın sonucu ağırdır. Süresi geçtikten sonra kesilen fatura, ceza açısından hiç kesilmemiş gibi değerlendirilir. VUK m. 353 de 231. madde uyarınca hiç düzenlenmemiş sayılan belgeleri cezanın kapsamında açıkça sayar.

Cezanın hesabı: yüzde on oranı

VUK m. 353/1’e göre fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun şu hâllerinde ceza kesilir:

• Belgenin hiç verilmemesi ya da alınmaması.
• Belgede gerçek tutardan farklı bir tutara yer verilmesi.
• Elektronik ortamda düzenlenmesi gereken belgenin kâğıt olarak düzenlenmesi.
• Süresinde düzenlenmediği için hiç düzenlenmemiş sayılan belgeler.

Ceza, belgeyi düzenlemesi gereken kişiye de, alması gereken kişiye de ayrı ayrı kesilir. Her belge için ayrı ceza hesaplanır. Oran, belgeye yazılması gereken tutarın ya da gerçek tutarla yazılan tutar arasındaki farkın yüzde onudur.

Kanun bu oranın yanında belge başına bir asgari tutar da belirlemiştir. Hesaplanan yüzde on bu asgari tutarın altında kalırsa asgari tutar uygulanır. Yani bedeli yüksek bir satışta ceza yüzde on üzerinden hesaplanırken, küçük tutarlı bir satışta yüzde on asgari tutara ulaşmayacağı için asgari tutar kesilir. Bu yüzden küçük bir faturanın verilmemesi bile, faturadaki tutarla orantısız görünen bir cezaya yol açabilir. 7524 sayılı Kanunla getirilen yeni sistemde asgari tutar, aynı takvim yılı içindeki tespit sayısına göre artar; tespit sayısı arttıkça yükselen kademeli tutarlar öngörülmüştür. Bir tespitte birden fazla belge eksik çıkarsa bu tek tespit sayılır.

Kesilebilecek cezaya bir yıllık üst sınır da konmuştur. Bu sınır her belge türü için bir takvim yılı içinde ayrı ayrı uygulanır. Asgari tutarlar ve üst sınır her yıl yeniden belirlendiğinden burada rakam vermiyoruz.

Beş iş günü içinde bildirim ve kat artırımları

7524 sayılı Kanunla alıcıyı koruyan bir düzenleme getirilmiştir. Faturayı almak zorunda olan kişi, satıcı faturayı vermediğinde bunu idare fark etmeden önce ve belgenin düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde idareye bildirirse, kendisine ceza kesilmez. Bu durumda faturayı düzenlemesi gereken satıcıya kesilecek ceza üç kat uygulanır.

Kanun ayrıca faturanın yerine vergi mevzuatında yeri olmayan bir belgenin verilmesini ağırlaştırıcı sebep sayar. Örneğin fatura yerine kanunda öngörülmeyen bir kâğıt verilirse, belgeyi düzenleyene kesilecek ceza iki kat uygulanır. Alıcı bu durumu beş iş günü içinde bildirirse, düzenleyenin cezası altı kata çıkar.

Bildirim vergi idaresine yapılır. Bildirimin süresinde yapıldığını ispat edebilmek için yazılı başvuru ya da elektronik başvuru kaydı saklanmalıdır.

Diğer belgeler, sahte fatura ve dava yolu

Cezanın kapsamındaki gider pusulası, tüccarın vergiden muaf esnaftan satın aldığı mallar ya da ona yaptırdığı işler için düzenlediği belgedir (VUK m. 234). Müstahsil makbuzu ise gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden satın alınan zirai ürünler için düzenlenir (VUK m. 235). Bu belgelerde de düzenleme yükümlülüğü alıcı konumundaki tüccardadır.

VUK m. 353/2, perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, sevk irsaliyesi gibi belgeler için benzer bir ceza düzeni kurar. Bu belgelerde ceza yüzde on üzerinden değil, her belge için belirlenen tutarlar üzerinden hesaplanır; her tespit ve her takvim yılı için ayrı üst sınırlar vardır.

Özel usulsüzlük cezası, belge düzenine uymamanın idari yaptırımıdır. Bundan ayrı olarak gerçek bir işleme dayanmayan sahte fatura düzenlemek ya da kullanmak, VUK m. 359’da düzenlenen bir vergi suçudur ve ceza mahkemesinde yargılanır.

Kesilen cezaya karşı vergi mahkemesinde dava açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7’ye göre vergi mahkemelerinde dava açma süresi otuz gündür. Süre, ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden işlemeye başlar.

Sık sorulan sorular

Fatura istemeyen müşteriye de ceza kesilir mi?

Fatura almak zorunda olan kişi faturayı almazsa ona da özel usulsüzlük cezası kesilir. Kanun cezayı belgeyi düzenlemesi gereken kişiyle almak zorunda olan kişiye ayrı ayrı öngörür. Tutarı kanundaki sınırın altında kalan alışverişlerde ise alıcının fatura istemesi zorunlu değildir; ancak isterse satıcı fatura vermek zorundadır.

Satıcı fatura vermiyor. Alıcı olarak ne yapmalıyım?

Fatura almak zorunda olan alıcı, satıcının faturayı vermediğini idare bunu tespit etmeden önce ve faturanın düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde idareye bildirirse kendisine ceza kesilmez. Bu durumda satıcıya kesilecek ceza üç kat uygulanır. Bildirimin yapıldığını gösteren kaydı saklamak gerekir.

Faturada gerçek tutardan düşük bir rakam yazılırsa ne olur?

Düzenlenen belgede gerçek mahiyetten farklı tutara yer verilmesi de aynı cezanın konusudur. Bu durumda yüzde on, yazılması gereken tutar ile yazılan tutar arasındaki fark üzerinden hesaplanır. Kasıtlı olarak gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi ayrıca vergi suçu oluşturabilir.

Bu cezaya karşı nereye ve ne kadar sürede dava açılır?

Vergi mahkemelerinde dava açma süresi otuz gündür. Süre, ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden başlar. Süre kaçırılırsa ceza kesinleşir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.