Evlenen kadın işçi istifa ederse kıdem tazminatı alır mı? Bir yıllık süre

Kısaca

• Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılırsa kıdem tazminatı alır.
• Bunun için aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış olmak gerekir.
• Bir yıllık süre resmî evlenme tarihinden başlar ve bu süre geçtikten sonra yapılan istifa tazminat hakkı vermez.
• Kanun bu hakkı yalnızca kadın işçiye tanır; evlenen erkek işçi bu hükümden yararlanamaz.

Kıdem tazminatı, belirli bir süre çalışmış işçiye iş sözleşmesi kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona erdiğinde ödenen toplu bir paradır. Kural olarak işçi kendi isteğiyle ayrılırsa, yani istifa ederse, bu tazminatı alamaz. Kanun bu kuralın birkaç istisnasını saymıştır. Bunlardan biri, kadın işçinin evlendikten sonra işten ayrılmasıdır.

Hüküm, 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alır. Eski kanunun büyük kısmı yürürlükten kalkmış olsa da kıdem tazminatını düzenleyen bu madde bugün de uygulanır (4857 sayılı İş Kanunu m. 120). Madde, kadının “evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile” sözleşmeyi sona erdirmesi hâlinde kıdem tazminatı ödeneceğini söyler.

Hakkın doğması için gereken şartlar

Kadın işçinin evlilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşçi kadın olmalıdır. Kanun bu imkânı yalnızca kadın işçiye tanır.
• İşçi resmî olarak evlenmiş olmalıdır. Süre, evlenme tarihinden başlar.
• Sözleşme, evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde sona erdirilmelidir.
• Sözleşmeyi işçi kendi isteğiyle sona erdirmelidir.
• İşçi aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış olmalıdır.

Son şart sık atlanır. Kanun kıdem tazminatını her tam çalışma yılı için otuz günlük ücret olarak öngördüğünden, bir yılı doldurmayan işçi evlenmiş olsa da tazminat alamaz. Kıdem hesaplanırken aynı işverenin bir ya da farklı işyerlerinde geçen süreler, sözleşme arada kesilip yeniden yapılmış olsa da birlikte dikkate alınır.

Kanun metni, ayrılmanın gerçekten evlilik yüzünden olup olmadığını sormaz. Evlendikten sonraki bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılmak yeterlidir. İşçinin eşinin başka bir şehirde çalışması ya da ev işleriyle ilgilenmek istemesi gibi gerekçeleri ayrıca kanıtlaması gerekmez.

Bir yıllık sürenin hesabı

Süre, resmî evlenme tarihinden başlar. Nişan ya da evlilik hazırlığı bu sonucu doğurmaz. Evlenmeden önce yapılan bir istifa da bu hükmün kapsamına girmez, çünkü kanun evlendikten sonra yapılan ayrılmayı esas alır.

Bir yıllık süre geçtikten sonra yapılan istifa, evlilik gerekçesine dayansa bile kıdem tazminatı hakkı vermez. Örneğin 10 Mart 2026’da evlenen bir işçi en geç 10 Mart 2027’ye kadar ayrılma iradesini işverene bildirmelidir. Süre son günlere bırakılırsa, bildirimin işverene ulaştığı tarih tartışma konusu olabilir. Bu yüzden bildirimi noter aracılığıyla ya da tarih ve imza alınan yazılı bir dilekçeyle yapmak işçinin lehinedir.

Tazminatın hesabı

Tazminat, evlilikten önceki ve sonraki bütün çalışma süresi üzerinden hesaplanır. Evlilik yalnızca ayrılma hakkını doğurur; kıdem süresi işe giriş tarihinden başlar. Her tam yıl için otuz günlük ücret ödenir, bir yıldan artan süreler de aynı oranla hesaba katılır.

Örneğin toplam dört yıl altı ay çalıştıktan sonra evlilik nedeniyle ayrılan bir işçi, dört yıl için yüz yirmi günlük, kalan altı ay için on beş günlük ücreti tutarında tazminat alır.

Hesapta işçinin son ücreti esas alınır. Bu ücret yalnızca bordrodaki çıplak maaş değildir; işçiye düzenli olarak sağlanan yemek, yol ve benzeri para ile ölçülebilen menfaatler de eklenir. Bir yıl için ödenecek tutar, ayrılma tarihinde geçerli kıdem tazminatı tavanını geçemez.

Tavan her dönem yeniden belirlendiği için hesap yapılırken ayrılma tarihindeki tutara bakmak gerekir. Hesabın ayrıntıları ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

İşverene bildirim ve belgeler

İşçinin ayrılma dilekçesinde, sözleşmeyi evlilik nedeniyle sona erdirdiğini ve kıdem tazminatı istediğini açıkça yazması yararlıdır. “Kendi isteğimle ayrılıyorum” gibi sebep belirtmeyen bir istifa dilekçesi de hakkı ortadan kaldırmaz, ama sonradan çıkacak bir uyuşmazlıkta ayrılma tarihini ve evlilik bağlantısını göstermeyi zorlaştırabilir.

Dilekçeye evlenme tarihini gösteren bir belge eklenmelidir. Evlilik cüzdanının fotokopisi ya da e-Devlet üzerinden alınabilen nüfus kayıt örneği bu iş için yeterlidir. Dilekçenin bir örneğini işverene teslim edildiğine dair tarih ve imza alınarak saklamak gerekir.

İşçi kendisi ayrıldığı için ihbar tazminatı isteyemez. İhbar tazminatı, sözleşmeyi bildirim süresine uymadan sona erdiren tarafın ödediği bir tazminattır ve burada sözleşmeyi sona erdiren işçinin kendisidir.

Tazminatın ödenmesi ve ödenmezse yapılacaklar

İşveren tazminatı zamanında ödemezse, kanuna göre ödenmeyen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir. Ödeme yapılmazsa önce arabulucuya başvurmak gerekir. Bu, dava şartıdır: arabulucuya gitmeden doğrudan iş mahkemesinde açılan dava usulden reddedilir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir.

Kıdem tazminatı alacağı, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar (4857 sayılı İş Kanunu ek m. 3). Zamanaşımı dolduktan sonra işveren bu savunmayı yaparsa alacak artık mahkeme yoluyla tahsil edilemez.

Evlilikle bağlantılı bir başka durum da işverenin evlenen işçiyi işten çıkarmasıdır. Bu, kadın işçinin kendi isteğiyle ayrılması değildir; işveren feshidir. İşveren feshinde de şartları varsa kıdem tazminatı ödenir. İş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından ayrıca medeni hal, fesih için geçerli bir sebep sayılmaz (4857 sayılı İş Kanunu m. 18).

İstifa eden işçinin kıdem tazminatı alabildiği öteki hâller, örneğin haklı nedenle fesih ve emeklilik, ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Sık sorulan sorular

Evlendikten sonra bir yıl geçmeden istifa ettim ama işyerinde on ay çalışmıştım. Tazminat alabilir miyim?

Hayır. Evlilik hâlinde de kıdem tazminatı her tam çalışma yılı için ödenir. Aynı işverende bir tam yılı doldurmamış işçi, ayrılma sebebi ne olursa olsun kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bu durumda ödenmemiş ücret, fazla çalışma ücreti ve kullanılmamış yıllık izin ücreti gibi alacaklar ise ayrıca istenebilir.

Ayrıldıktan sonra başka bir işte çalışmaya başlarsam hakkımı kaybeder miyim?

Kanun metni, evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçinin sonra çalışmamasını şart koşmaz. Aranan, evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılmak ve en az bir tam yıllık kıdeme sahip olmaktır. Yeni bir işe girmek, bu iki şartı ortadan kaldırmaz.

Evlilik nedeniyle ayrılan erkek işçi kıdem tazminatı alamaz mı?

Alamaz. Hüküm yalnızca kadın işçiden söz eder. Bu düzenlemenin erkek işçiler aleyhine eşitsizlik yarattığı iddiası Anayasa Mahkemesi önüne gelmiş, Mahkeme 2008 yılında kuralı Anayasa’ya aykırı bulmamıştır. Erkek işçi ancak haklı nedenle fesih, askerlik ya da emeklilik gibi kanunda sayılan başka bir sebep varsa kıdem tazminatı alabilir.

İşveren tazminatı ödemezse ne kadar süre içinde dava açmalıyım?

Kıdem tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.