El yazılı vasiyetname: yazım, tarih, imza ve geçerlilik koşulları

El yazılı vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığıyla ilgili isteklerini kanunun öngördüğü biçimde açıklamasına yarar. Noterde düzenlenen resmî vasiyetnameden farklı bir vasiyet türüdür. Kolay hazırlanabilir görünmesi, şekil ve içerik kurallarının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Metnin kim tarafından yazıldığı, tarihi, imzası ve düzenleyenin ehliyeti ayrı ayrı önem taşır.

Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesi resmî, el yazılı ve sözlü vasiyet türlerini sayar. Bu yazı yalnızca el yazılı vasiyetnamenin temel koşullarını açıklar. Bir tür için aranan şartları başka bir türe aktarmak veya sıradan bir yazılı açıklamayı kendiliğinden geçerli vasiyetname saymak doğru değildir.

Vasiyet yapma ehliyeti ve tasarrufun sınırları

502. maddeye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir. Yalnızca yaş koşulunun gerçekleşmesi yeterli değildir. Kişinin vasiyet yaptığı sırada işlemin anlamını değerlendirebilme durumuyla ilgili ehliyet koşulu da dikkate alınır.

Vasiyetname hazırlama iradesi kişiye ait olmalıdır. Metnin içeriğini başkalarının belirlemesi, baskı veya aldatma iddiaları ve düzenleme sırasındaki ehliyet tartışmaları, daha sonra belgenin değerlendirilmesinde önem kazanabilir. Bir belgenin el yazısıyla yazılmış olması, bu başka sorunları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Malvarlığı üzerinde ölümden sonra sonuç doğuracak düzenleme yapma serbestisi de sınırsız değildir. 505. madde, altsoy, ana ve baba veya eşin mirasçı olduğu durumlarda saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde tasarruf edilebileceğini düzenler. Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu payı ifade eder. Sırf vasiyetname yazılmış olması bu korumayı ortadan kaldırmaz.

514. maddeye göre kişi tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde vasiyetnameyle düzenleme yapabilir. Üzerinde tasarruf edilmeyen kısım yasal mirasçılara kalır. Bu nedenle yalnızca bir taşınmazdan söz eden metnin, başka mallar için de kendiliğinden aynı sonucu doğurduğu varsayılmamalıdır.

Baştan sona el yazısı, tarih ve imza

538. madde, el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olmasını zorunlu tutar. Bu üç unsur birlikte değerlendirilir. Sadece imzanın kişiye ait olması, bilgisayarda hazırlanmış metni el yazılı vasiyetnameye dönüştürmez.

İnternetteki bir örneği yazıcıdan çıkarıp imzalamak da aynı sorunu taşır. Hazır metinler hangi konuların açıklanabileceği konusunda fikir verebilir; fakat kanunun kişisel el yazısı koşulunun yerine geçmez. Başkasına yazdırılmış bir metnin altına imza atılması da baştan sona kişinin kendi el yazısıyla yazma şartını karşılamaz.

Tarih yazılırken yalnızca yılın belirtilmesiyle yetinilmemelidir. Kanun yıl, ay ve günü birlikte arar. Tarih, birden fazla vasiyetname arasındaki sıranın ve düzenleme anındaki koşulların değerlendirilmesine de yardımcı olur. Tarihte hata veya eksiklik bulunan somut bir belgenin hukuki sonucu ise belgenin tamamı üzerinden incelenmelidir.

İmza, metinde açıklanan son arzuların kişi tarafından benimsendiğini gösteren şekil unsurudur. Özellikle birden fazla sayfa veya sonradan eklenmiş bölümler bulunan belgelerde hangi açıklamanın hangi metne ait olduğu belirsiz bırakılmamalıdır. Bu yazı, kanunda açıkça sayılmayan bütün ayrıntılar için kesin geçerlilik sonucu ileri sürmez; temel koşulların eksiksiz ve anlaşılır biçimde karşılanmasını esas alır.

Açık içerik ve güvenli saklama

Vasiyetnamede kime ne bırakılmak istendiğinin anlaşılır olması önemlidir. Aynı isimde birden fazla kişi bulunması veya bir malın günlük dilde farklı adlarla anılması, yorum ihtiyacı doğurabilir. İlgili kişiyi ve malı ayırt etmeye yarayan bilgilerin doğru yazılması belirsizlikleri azaltır.

Bir taşınmazdan söz ediliyorsa eldeki tapu bilgileri kontrol edilerek kullanılabilir. Para veya başka bir malvarlığı değerinden söz ediliyorsa talebin kapsamı açıklaştırılabilir. Buradaki öneriler yeni bir şekil şartı getirmez; metindeki iradenin doğru anlaşılmasına yöneliktir. Doğruluğu bilinmeyen bir tapu veya kimlik bilgisini tahmin ederek yazmak uygun değildir.

538. madde, el yazılı vasiyetnamenin açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura saklanmak üzere bırakılabileceğini düzenler. Bu, belgenin muhafazasına ilişkin bir imkândır. Belgenin bir makamda saklanması ile içeriğinin ve bütün geçerlilik şartlarının yargısal olarak kesinleşmesi aynı şey değildir.

Belgenin bulunduğu yerin bilinmesi, kaybolma veya ölümden sonra fark edilmeme ihtimalinin azaltılması açısından önemlidir. Asıl belgenin korunması ile bir kopyasının bulunması da farklı konulardır. Saklama yöntemi seçilirken belgenin bütünlüğünün, okunabilirliğinin ve ölümden sonra ilgili makama ulaştırılabilmesinin düşünülmesi yararlıdır.

Vasiyetnameden dönme ve yeni metin hazırlama

542. madde, kanuni şekillerden birine uygun yeni vasiyetname yapılarak önceki vasiyetnameden her zaman dönülebileceğini belirtir. Dönme, önceki metnin tamamı veya bir kısmı için yapılabilir. Bu nedenle kişi, bir kez vasiyetname düzenlediğinde iradesini bir daha değiştiremeyeceği düşüncesine kapılmamalıdır.

543. madde yok etme yoluyla dönmeyi de düzenler. Bununla birlikte belgenin kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olması başka bir durumdur. Kanun, içeriği aynen ve tamamen belirlenemeyen bu tür belgeler için ayrıca sonuç öngörür. İradi yok etme ile belgenin kaybolması birbirine karıştırılmamalıdır.

544. maddeye göre sonraki vasiyetname, önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tamamlamıyorsa onun yerini alır. Ayrıca belirli bir malın bırakılması yönündeki vasiyet, aksi belirtilmedikçe, daha sonra o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan tasarrufta bulunulmasıyla ortadan kalkar. Yeni metin hazırlanırken önceki metinlerle ilişkinin açıklaştırılması bu yüzden önemlidir.

Ölümden sonra teslim, açılma ve geçerlilik incelemesi

595. madde, ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesini zorunlu tutar. Belgeyi saklayan veya eşyalar arasında bulan kişi, ölüm haberini öğrenince bu yükümlülüğü yerine getirmelidir. Kendi geçerlilik değerlendirmesine dayanarak belgeyi gizlemek teslim yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

596. maddeye göre vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Açılma işlemiyle belgenin her bakımdan geçerli olduğuna kesin olarak karar verilmesi aynı şey değildir. 557. madde ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği gibi iptal sebeplerini ayrıca düzenler. İptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısının dava hakkı da 558. maddede yer alır.

Sık sorulan sorular

Bilgisayarda yazıp imzalamak el yazılı vasiyetname için yeterli mi?

Hayır. 538. madde, vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını, yıl, ay ve günün gösterilmesini ve imzalanmasını zorunlu kılar.

El yazılı vasiyetnameyi noterde saklamak zorunlu mu?

538. madde, saklanmak üzere notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabileceğini belirtir. Saklama imkânı ile el yazılı vasiyetnamenin şekil koşulları ayrı konulardır.

Birden fazla vasiyetname bulunursa hepsi birlikte uygulanır mı?

Her zaman değil. 544. maddeye göre sonraki vasiyetname, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde öncekini tamamlamıyorsa onun yerini alır. Metinlerin tarih ve içerikleri birlikte incelenmelidir.

Geçersiz olduğunu düşündüğüm vasiyetnameyi teslim etmeli miyim?

Evet. Mirasbırakanın ölümünden sonra bulunan vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Belgeyi bulan kişi geçersizlik düşüncesiyle saklayamaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.