Doğum izni, süt izni ve yarım çalışma: kadın işçinin hakları

Hamile ve yeni doğum yapmış kadın işçiler için İş Kanunu’nun 74. maddesi ayrı bir koruma düzeni kurar. Bu düzen doğumdan önce ve sonra çalıştırılmama, doğumdan sonra yarım çalışma, ücretsiz izin ve süt izninden oluşur. Madde, iş sözleşmesiyle çalışan her işçiye uygulanır; işçinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun kapsamında olup olmaması fark etmez. 22 Nisan 2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun’la doğum sonrası süre uzatılmıştır. Değişiklik 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe girmiştir ve aşağıdaki süreler güncel metne göredir.

Doğumdan önce ve sonra çalışma yasağı

Kadın işçinin doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaması esastır. Çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftaya iki hafta eklenir. Uygulamada bu döneme doğum izni ya da analık izni denir.

Sağlık durumu uygunsa kadın işçi, doktorun onayıyla doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir. Bu durumda çalıştığı süre doğum sonrası izne eklenir. Doğum erken gerçekleşirse, doğumdan önce kullanılamayan süreler de doğum sonrasına eklenir. Doğumda ya da doğumdan sonra annenin ölmesi hâlinde, kullanılamayan doğum sonrası süreler babaya kullandırılır.

Bu süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre hekim raporuyla doğumdan önce ve sonra uzatılabilir.

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerden birine ya da tek başına evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık izni verilir. Koruyucu aile olan işçiye de çocuğun teslim edilmesinden sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.

Doğumdan önce ve sonra çalışılmayan süreler için İş Kanunu işverene ücret ödeme yükümlülüğü yazmaz. Doğum yapan işçinin bu dönemdeki geliri, şartları varsa Sosyal Güvenlik Kurumunun ödediği geçici iş göremezlik ödeneğidir. Doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olan sigortalı kadına, doğumdan önceki sekiz ve sonraki on altı haftalık sürede çalışmadığı her gün için bu ödenek verilir. Çoğul gebelikte doğum öncesine eklenen iki hafta, erken doğumda kullanılamayan süreler ve doğuma iki hafta kalana kadar çalışılan süreler de ödenek kapsamındadır (5510 sayılı Kanun m. 18).

Yarım çalışma ve altı aya kadar ücretsiz izin

Doğum sonrası analık izni bittikten sonra kadın işçi, çocuğun bakımı için ve çocuğun hayatta olması koşuluyla, isterse haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu hak uygulamada yarım çalışma olarak bilinir. Süresi ilk doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda yüz seksen gündür. Çoğul doğumda bu sürelere otuzar gün eklenir; çocuk engelli doğmuşsa süre üç yüz altmış gündür. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın ya da erkek işçi de bu haktan yararlanır. Örneğin ikinci çocuğunu doğuran bir işçi, on altı haftalık doğum sonrası izni bittikten sonra yüz yirmi gün boyunca haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir.

Yarım çalışma döneminde işçi, çalışmadığı yarım süre için İşsizlik Sigortası Fonu’ndan yarım çalışma ödeneği alabilir. Ödeneğin günlük tutarı, günlük brüt asgari ücret kadardır. Bunun için doğumdan önceki son üç yılda işçi adına en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması, işçinin haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışması ve analık izninin bittiği tarihten itibaren otuz gün içinde yarım çalışma belgesiyle başvurması gerekir. Başvuruda gecikilen süre, mücbir sebep yoksa ödenek süresinden düşülür. Ödenek damga vergisi dışında vergi ve kesintiye tabi değildir; işçinin sigorta primleri de ödenen gün sayısı kadar Fon’dan yatırılır. Geçici iş göremezlik ödeneği alınan dönemde ise yarım çalışma ödeneği ödenmez (4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek m. 5).

Ayrıca kadın işçiye isteği hâlinde, yirmi dört haftalık sürenin, çoğul gebelikte ise yirmi altı haftalık sürenin bitiminden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine ya da evlat edinene de verilir.

Analık izinlerinin bitiminden sonra ebeveynlerden biri, çocuğun zorunlu ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar kısmi süreli çalışma da talep edebilir. Bu talep, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde işverence karşılanır ve geçerli fesih sebebi sayılmaz (m. 13).

Süt izni

Kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. İşçi bu süreyi örneğin öğle saatlerinde tek seferde kullanabileceği gibi, sabah ve akşam iki parçaya da bölebilir; karar işverene değil işçiye aittir. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır; yani ücretten kesinti yapılamaz.

Bir sınırlama vardır: yarım çalışma hakkından yararlanılan dönemde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. İşçi bu dönemde ya yarım çalışır ya da süt izni kullanır; ikisi aynı anda işlemez.

Hamilelik süresince diğer haklar ve iş güvencesi

Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Hekim raporuyla gerekli görülürse hamile işçi, sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve bu nedenle ücretinden indirim yapılamaz.

İş güvencesi kapsamındaki işçiler için hamilelik ve doğum, fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz. Kadın işçinin 74. maddede öngörülen ve çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemesi de geçerli sebep sayılmaz (m. 18). Doğumdan önce ve sonra çalıştırılmayan günler yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır (m. 55).

Sık sorulan sorular

Doğuma kadar çalışmaya devam edebilir miyim?

Sağlık durumunuz uygunsa ve doktorunuz onaylarsa, doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilirsiniz. Bu durumda doğumdan önce çalıştığınız süre, doğum sonrası izninize eklenir. Doğuma iki haftadan az kala ise çalıştırılmanız mümkün değildir.

Süt izni için maaşımdan kesinti yapılabilir mi?

Hayır. Kanun süt izninin günlük çalışma süresinden sayılacağını açıkça söyler. Bir yaşından küçük çocuğu olan kadın işçi, günde toplam bir buçuk saatlik bu izni, ücretinde kesinti olmadan kullanır.

Babanın doğum nedeniyle izin hakkı var mı?

Eşi doğum yapan işçiye on gün ücretli izin verilir. Doğumda veya doğumdan sonra annenin ölmesi hâlinde, annenin kullanamadığı doğum sonrası süreler babaya kullandırılır. Analık izinlerinin bitiminden sonra ebeveynlerden biri, kanundaki koşullarla kısmi süreli çalışma da talep edebilir.

Doğum izni yıllık iznimi etkiler mi?

Doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığınız günler, yıllık izin hakkınızın hesabında çalışılmış gibi sayılır. Buna karşılık doğum sonrası isteğe bağlı olarak kullanılan altı aya kadar ücretsiz izin süresi, yıllık izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.