Ceza mahkemesi kararına istinaf süresi ne kadar, başvuru nasıl yapılır?

İstinaf, ilk derece ceza mahkemesinin verdiği hükmün bölge adliye mahkemesince yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur. Bölge adliye mahkemesi yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapmaz; delillerin ve ispat değerlendirmesinin yerinde olup olmadığına da bakar, gerektiğinde davayı yeniden görür (CMK m. 280). Bu yolun kullanılabilmesi için başvurunun süresinde ve doğru şekilde yapılması gerekir.

İstinaf süresi ve başladığı an

İstinaf süresi iki haftadır ve hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren işler (m. 273). Bu kural 2024 yılında 7499 sayılı Kanunla değişti. Eski metinde süre yedi gündü ve kural olarak hükmün açıklanmasıyla başlıyordu. Bugün duruşmada kısa kararın okunması süreyi başlatmaz; belirleyici olan, gerekçeli kararın tebliğidir. Eski kurala göre yazılmış bilgilere rastlarsanız bu değişikliği göz önünde tutun.

Hafta olarak belirlenen süreler, tebliğin yapıldığı günün son haftadaki aynı adlı gününde, mesai saati bitiminde sona erer (m. 39). Örneğin gerekçeli karar size bir salı günü tebliğ edildiyse, süre iki hafta sonraki salı günü mesai bitiminde dolar. Son gün bir tatil gününe denk gelirse süre, tatilin ertesi günü biter.

Tutuklu kişiye tebliğ edilen karar ayrıca kendisine okunup anlatılır (m. 35). Mahkeme kararında başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekli gösterilir (m. 34). Kanun yoluna başvurma hakkı kendisine bildirilmeyen kişi, süreyi kaçırdığında kusursuz sayılır ve eski hâle getirme isteyebilir (m. 40). Eski hâle getirme dilekçesi engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilir. Dilekçede sürenin kaçırılmasında kusur bulunmadığını gösteren olgular açıklanır, varsa belgeler eklenir ve süresinde yapılamayan istinaf başvurusu da dilekçeyle birlikte yapılır (m. 41).

Sanığın yokluğunda verilen hükümlerde de sanık eski hâle getirme isteyebilir. Ancak eski hâle getirme süresi içinde istinaf süresi de işlemeye devam eder. Bu yüzden eski hâle getirme isteyen sanığın ayrıca istinaf başvurusu da yapması gerekir (m. 274).

Başvuru nasıl yapılır

İstinaf başvurusu bölge adliye mahkemesine değil, hükmü veren mahkemeye yapılır. İki yol vardır: o mahkemeye bir dilekçe vermek ya da zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunmak. Sözlü beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylatılır (m. 273). Kanun yolunun ya da merciin belirlenmesinde yapılan bir yanılma başvuranın hakkını ortadan kaldırmaz; başvurulan merci dosyayı derhâl yetkili mercie gönderir (m. 264).

Tutuklu sanık, zabıt kâtibine ya da bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevinin müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek başvurabilir. Başvuru deftere kaydedilip tutanak düzenlendiği anda süre kesilmiş sayılır (m. 263).

İstinafa cumhuriyet savcısı, sanık, katılan, katılma isteği reddedilmiş ya da henüz karara bağlanmamış olan ve katılan olabilecek şekilde suçtan zarar görmüş kişiler başvurabilir (m. 260). Avukat da müvekkilinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla başvurabilir (m. 261). Sanık, katılan ve suçtan zarar gören, başvuru nedenlerini göstermek zorunda değildir; savcı ise nedenleri gerekçeleriyle yazmak zorundadır. Ağır ceza mahkemesindeki cumhuriyet savcıları, yargı çevrelerindeki asliye ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı, kararın başsavcılığa geldiği tarihten itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir (m. 273).

İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde yazılı cevap verebilir. Karşı taraf sanıksa cevabını zabıt kâtibine sözlü beyanla da verebilir. Cevap verildikten ya da cevap süresi dolduktan sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir (m. 277). Başvuru süre geçtikten sonra yapılmışsa ya da istinafa tabi olmayan bir karara karşı yapılmışsa, hükmü veren mahkeme dilekçeyi reddeder. Bu ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden bu konuda karar vermesi istenebilir (m. 276).

İstinafa gidilemeyen kararlar

Her hükme karşı istinaf yolu açık değildir (m. 272). Hükümde sonuç olarak belirlenen adli para cezası kanunda gösterilen parasal sınırı aşmıyorsa, bu mahkûmiyet hükmü istinafa götürülemez. Hapis cezasından çevrilen adli para cezaları bu kuralın dışındadır. Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezası gerektiren suçlardan verilen beraat kararları ve kanunda kesin olduğu yazılan hükümler de istinafa kapalıdır. Bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas olmaz. Tekerrür, önceki mahkûmiyet kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesidir ve yeni cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesi sonucunu doğurur (TCK m. 58).

Kararın istinafa açık olup olmadığını anlamanın en kolay yolu, kararın son kısmına bakmaktır; kanun mahkemeden başvurulabilecek kanun yolunu, süresini ve merciini kararda göstermesini ister (m. 34). Kesin olan bir karara karşı yapılan istinaf başvurusu, hükmü veren mahkemece reddedilir (m. 276).

On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler ise kimse başvurmasa da bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. Hükümden önce verilmiş ve hükme esas alınmış ara kararlara karşı da, başka bir kanun yolu öngörülmemişse, hükümle birlikte istinafa başvurulabilir.

Başvurunun etkisi

Süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (m. 275). Bölge adliye mahkemesi dosyayı inceledikten sonra başvuruyu esastan reddedebilir, hukuka aykırılığı düzelterek reddedebilir, hükmü bozup dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir ya da davayı kendisi yeniden görebilir (m. 280). Yalnızca sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm, önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz (m. 283).

Sık sorulan sorular

Karar duruşmada yüzüme okundu. İstinaf süresi o gün mü başladı?

Hayır. Kanunun güncel metnine göre istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte size tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Duruşmada kısa kararın açıklanması süreyi başlatmaz. Gerekçeli karar size tebliğ edildiği anda iki haftalık süre işlemeye başlar; bu yüzden tebligatları yakından takip etmek gerekir.

İstinaf süresini kaçırdım. Ne yapabilirim?

Süreyi kusurunuz olmadan kaçırdıysanız eski hâle getirme isteyebilirsiniz. Kararda kanun yolu size bildirilmemişse kusursuz sayılırsınız. Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde verilir; dilekçede sürenin neden kaçırıldığı açıklanır ve varsa belgeleri eklenir. Süre kusurlu olarak kaçırılmışsa hükmü veren mahkeme istinaf dilekçesini reddeder.

İstinaf dilekçesinde itiraz nedenlerimi yazmak zorunda mıyım?

Sanık, katılan ve suçtan zarar gören bakımından başvuru nedenlerinin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz. Cumhuriyet savcısı ise istinaf nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazmak zorundadır. Bununla birlikte nedenleri açıkça yazmak, bölge adliye mahkemesinin itirazlarınızı gözden kaçırmaması için yararlıdır.

İstinafa giden tek kişi bensem cezam artabilir mi?

İstinaf yoluna yalnızca sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz. Bu güvence, istinafa yalnızca sanık lehine başvurulduğu hâllerle sınırlıdır; savcı ya da katılan sanığın aleyhine de başvurmuşsa durum farklıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.