Ceza duruşmasını izleyebilir miyim, salonda kayıt alabilir miyim?

Kısaca

• Ceza duruşmaları kural olarak herkese açıktır; kanunda kapalılık hâlleri ayrıca düzenlenmiştir.
• Duruşmanın açık olması, izleyicilere ses veya görüntü kaydı alma yetkisi vermez.
• Duruşma düzeni sağlanırken savunma hakkının kullanılmasının engellenmemesi gerekir.

Bir ceza duruşmasını izlemek isteyen kişinin karşısına açıklık, kayıt yasağı ve salon düzeni gibi farklı kurallar çıkar. Duruşmanın halka açık olması bu kuralların tamamını ortadan kaldırmaz. Ceza Muhakemesi Kanunu, kimin bulunabileceğiyle nelerin kaydedilip yayımlanabileceğini ayrı düzenler.

Bu yazı ceza duruşmasının izlenmesi ve düzenine ilişkin hükümleri ele alır. Kapalı yapılma kararı, belirli bir kişinin salondan çıkarılması ve içeriğin yayımlanmasının yasaklanması aynı işlem değildir. Her biri farklı koşullara ve sonuçlara bağlıdır.

Açık duruşma ve kapalılık kararı

CMK 182’nin genel kuralı, duruşmanın herkese açık olmasıdır. Ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerektirdiği durumlarda mahkeme duruşmanın bir bölümünün ya da tamamının kapalı yapılmasına karar verebilir. Kapalılık, bu maddede mahkemenin değerlendirmesine ve belirtilen sebeplere bağlanmıştır.

Genel ahlak veya kamu güvenliğinden söz edilmesi tek başına bütün yargılamanın zorunlu olarak kapalı yürütüleceği anlamına gelmez. Kanun, kesin gereklilik ölçütüyle birlikte kısmen kapalılık seçeneğini de içerir. Kararın kapsamı hangi oturum veya bölümün kapalı olduğunu anlamak bakımından önemlidir.

Bu genel düzenlemede kapalı yapılmaya ilişkin gerekçeli karar ve hüküm açık duruşmada açıklanır. Ancak sanığın yaşıyla ilgili özel hüküm ayrıca değerlendirilmelidir. Bütün kapalı duruşmalarda hükmün aynı şekilde açıklanacağını söylemek bu ayrımı gözden kaçırır.

CMK 184, açıklığın kaldırılması isteminin görüşüldüğü duruşmanın da istem üzerine veya mahkeme uygun görürse kapalı yapılabilmesini düzenler. CMK 186 ise açıklığın kaldırılması kararının nedenleriyle tutanağa geçirilmesini ister. İstem, değerlendirme ve gerekçeli kayıt farklı aşamalardır.

CMK 185’e göre sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır. Hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Bu zorunlu kapalılık, 182. maddedeki genel ahlak veya kamu güvenliği değerlendirmesinden ayrı bir kanuni dayanaktır.

Kapalı duruşmada bulunma ve yayın sınırları

CMK 187, mahkemenin kapalı duruşmada bazı kişilerin hazır bulunmasına izin verebileceğini belirtir. Bu kişilere, kapalılığı gerektiren hususları açıklamamaları konusunda uyarı yapılır. Uyarı tutanağa da yazılır.

İzin verilmiş olması, duruşmadaki her bilginin dışarıya aktarılabileceği anlamına gelmez. Aynı maddenin ikinci fıkrası kapalı duruşma içeriğinin hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamayacağını düzenler. Salonda bulunma izni ile yayın yapma serbestisi ayrı konulardır.

Açık duruşma içeriği bakımından da mutlak bir yayın serbestisi sonucu çıkarılamaz. İçerik millî güvenliğe, genel ahlaka veya kişilerin saygınlık, onur ve haklarına dokunacak ya da suç işlemeye kışkırtacak nitelikteyse mahkeme yayın yasağı koyar. Yasak, bu etkileri önleme amacıyla ve gerektiği ölçüde uygulanır.

Mahkeme açık duruşma içeriğinin kısmen veya tamamen yayımlanmasını yasaklayabilir ve kararını açık duruşmada açıklar. Bu hüküm, duruşmanın kapalı yapılması kararından farklıdır. Duruşmanın açık kalmasıyla içeriğin belirli ölçüde yayımlanmasının yasaklanması birlikte söz konusu olabilir.

Bir kararı incelerken salona girişle ilgili mi, belirli bilgilerin açıklanmasıyla ilgili mi, yoksa yayınla ilgili mi olduğu ayırt edilebilir. Kararın kapsamı anlaşılmadan yalnız duruşma açıktı demek yeterli değerlendirme sağlamaz. Hangi içeriğin hangi sınır içinde kaldığı açık tutulmalıdır.

Ses ve görüntü kaydı yasağı

CMK 183, adliye binası içinde ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda sesli veya görüntülü kayıt ya da nakil sağlayan araçların kullanılmasını yasaklar. Hüküm, adliye içindeki ve dışındaki diğer adli işlemlerin yürütülmesinde de uygulanır. Bu nedenle kayıt meselesi yalnız izleyicinin oturduğu salondan ibaret değildir.

Maddenin saklı tuttuğu iki düzenleme vardır: tanık veya bilirkişinin eş zamanlı ses ve görüntüyle dinlenmesine ilişkin 180. maddenin beşinci fıkrası ve sanığın uzaktan sorgusu veya katılımına ilişkin 196. maddenin dördüncü fıkrası. Bunlar adli işlemin kanuni yöntemleridir. İzleyicinin kişisel kayıt cihazını kullanmasına genel izin olarak değerlendirilemez.

Sanık bakımından 196. maddenin dördüncü fıkrası, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yurt içindeki sanığın ses ve görüntü yoluyla sorgulanmasını veya duruşmaya katılımını düzenler. Bu özel yöntemin bulunması, açık duruşmayı herkesin serbestçe yayımlayabileceği anlamına gelmez. İşlemi yürütme yöntemiyle kişisel kayıt farklı amaç ve yetkilere dayanır.

Pratik olarak duruşmayı izleme isteği, kayıt alma isteği ve içerik paylaşma planı ayrı değerlendirilmelidir. Açıklık kuralı yalnız ilk soruya başlangıç oluşturur. Kayıt için 183, içerik yayını için 187. maddedeki sınırlar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Salon düzeni ve savunmanın korunması

CMK 203’e göre salon düzenini mahkeme başkanı veya hâkim sağlar. Düzeni bozan kişinin çıkarılması emredilirken savunma hakkının kullanılmasının engellenmemesi gerekir. Böylece düzen sağlama yetkisinin yanında açık bir koruma ölçütü de yer alır.

Kişi çıkarılırken direnirse veya karışıklığa yol açarsa yakalanabilir ve hâkim ya da mahkeme kararıyla dört güne kadar disiplin hapsi uygulanabilir. Avukatlar bu disiplin hapsi düzenlemesinin dışında tutulmuştur. Çocuklar hakkında da disiplin hapsi uygulanmaz; bu istisnalar süreyle birlikte okunmalıdır.

CMK 204, davranışı yüzünden düzenli yargılamayı tehlikeye sokacağı anlaşılan sanığın salondan çıkarılmasını ayrıca düzenler. Mahkeme, dosyaya göre hazır bulunmayı savunma bakımından zorunlu görmezse oturumu yokluğunda sürdürüp bitirebilir. Sanığın avukatı yoksa barodan müdafi görevlendirilmesini ister.

Sanık yeniden salona alındığında yokluğunda yapılan işlemler kendisine açıklanır. Dolayısıyla çıkarma, savunmayla ilgili bütün güvencelerin ortadan kalkması anlamına gelmez. Oturumun devamı, avukat görevlendirmesi ve işlemlerin açıklanması birlikte değerlendirilmelidir.

Son olarak CMK 205, duruşma sırasında suç işlenmesi hâlinde olayın tespit edilip tutanağın yetkili makama gönderilmesini düzenler. Mahkeme gerekli görürse failin tutuklanmasına da karar verebilir. Bu işlem, yalnız düzen bozucu davranış için öngörülen disiplin önleminden ayrı bir kanuni başlıktır.

Tutanakta belirtilen olayın zamanı, davranışın niteliği ve alınan karar ayrı incelenebilir; bu ayrım, disiplin işlemiyle suç nedeniyle yapılan işlemin karıştırılmasını önler.

Sık sorulan sorular

Duruşma herkese açıksa telefonumla ses kaydı alabilir miyim?

Hayır. CMK 183’teki kayıt ve nakil yasağı açıklık kuralından ayrı düzenlenmiştir. Kanunun ses ve görüntü yoluyla adli dinlemeye ilişkin saklı tuttuğu hükümler, izleyicinin kendi cihazıyla kayıt yapmasına genel izin vermez. Duruşmayı izlemekle kaydetmek farklı işlemlerdir.

Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa hüküm açık mı açıklanır?

CMK 185’e göre bu durumda duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Bu özel kural, genel ahlak veya kamu güvenliği sebebiyle kapalılık kararına ilişkin genel düzenlemeden ayrılır. Yaş koşulu değerlendirilmeden tek bir açıklık kuralı uygulanmamalıdır.

Sanık salondan çıkarılırsa avukatsız devam edilebilir mi?

CMK 204’teki düzen bozucu davranış nedeniyle çıkarma hâlinde, sanığın müdafii yoksa mahkeme barodan görevlendirme ister. Oturumun yoklukta sürmesi de mahkemenin savunma bakımından hazır bulunmayı zorunlu görmemesine bağlıdır. Yeniden alınan sanığa yokluğundaki işlemler açıklanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.