Babalık davası: kimler açabilir, ne zamana kadar açılabilir?

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kendiliğinden kurulur. Baba ile soybağı ise ancak üç yoldan biriyle kurulur: ana ile evlilik, tanıma ya da hâkim hükmü (Türk Medeni Kanunu m. 282). Soybağı, kişinin ana ve babasıyla arasındaki hukuki bağdır. Evlilik dışında doğan bir çocuğu babası kendiliğinden tanımıyorsa, bu bağı kurmanın yolu babalık davasıdır.

Bu davanın önemi yalnızca nüfus kaydıyla sınırlı değildir. Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (m. 327); soybağı kurulmadıkça babadan bu katkı istenemez. Soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş çocuklar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (m. 498). Soybağı kurulan baba da velayeti altında olmayan çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir (m. 323).

Davayı kimler açabilir ve kime karşı açılır

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir (m. 301). Bu iki dava hakkı birbirinden bağımsızdır; biri kullanılmasa ya da düşse bile diğeri devam eder. Ergin olmayan, yani on sekiz yaşını doldurmamış çocuk adına dava, ona atanan kayyım tarafından açılabilir; kanunun ihbara ilişkin hükmü de kayyımın açtığı davayı ayrıca anar. Kayyım, belirli bir iş için çocuğu temsil etmek üzere atanan kişidir.

Dava babaya karşı açılır. Baba ölmüşse davalı, onun mirasçılarıdır. Kanun, davanın Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilmesini, yani davadan haberdar edilmelerini ister. Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya da ihbar edilir.

Kendisinin baba olduğunu düşünen erkek bu davanın davacısı olamaz. Onun için kanunun öngördüğü yol tanımadır (m. 295).

Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa dikkat etmek gerekir. Kanuna göre evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (m. 285). Örneğin ana, çocuk doğduğunda başka biriyle evliyse, o evlilikteki koca baba sayılır. Bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık davası amacına ulaşamaz. Mevcut bağın kaldırılması, soybağının reddi davası gibi ayrı bir yargılamanın konusudur.

Süreler: ana için bir yıl, çocuk için süre sınırı yok

Babalık davası çocuğun doğumundan önce de sonra da açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (m. 303). Bu süre hak düşürücü süredir; dolduğunda ananın dava hakkı ortadan kalkar. Dava doğumdan önce de açılabildiği için ananın gebelik sırasında başvurması da mümkündür. Doğum ve geçim giderlerine ilişkin talepler de aşağıda anlatıldığı gibi bu davayla birlikte ileri sürülebilir.

Ana bakımından kanun iki özel durumu ayrıca düzenler:

• Çocukla başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
• Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.

Çocuğun durumu farklıdır. Kanunun ilk metninde çocuk için de süre kuralları vardı. Anayasa Mahkemesi, çocuğun bir yıllık süresinin ne zaman başlayacağını düzenleyen fıkrayı iptal etti; haklı sebeple gecikmeye ilişkin fıkrayı da çocuk yönünden iptal etti. Bugün yürürlükteki metinde çocuğun açacağı babalık davası için bir süre yer almaz. Bu nedenle ananın süreyi kaçırması, çocuğun soybağını kurma imkânını ortadan kaldırmaz.

Yargılama: karine ve genetik inceleme

Davaya aile mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Dava, taraflardan birinin dava ya da doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (m. 283).

Soybağı davalarında hâkim, tarafların gösterdiği delillerle yetinmez; maddi olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları bakımından tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermek zorundadır (m. 284). Bu incelemelerin bugün en bilineni genetik (DNA) incelemesidir.

Kanun ayrıca bir babalık karinesi öngörür. Karine, aksi ispat edilinceye kadar doğru kabul edilen varsayımdır. Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması, babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında kalsa bile, fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerlidir. Davalı, çocuğun babası olmasının imkânsız olduğunu ya da bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder (m. 302).

Karineye dayanabilmek için önce ana ile davalı arasındaki ilişkinin gösterilmesi gerekir. Tanık anlatımları, mesajlaşmalar ve fotoğraflar bu amaçla kullanılabilecek delillere örnektir. Genetik inceleme yapıldığında hâkim, bu incelemenin sonucunu da diğer delillerle birlikte serbestçe takdir eder (m. 284).

Davayla birlikte istenebilecekler

Ana, babalık davasıyla birlikte ya da ayrı olarak, baba veya mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir (m. 304):

• Doğum giderleri,
• Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri,
• Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.

Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişilerin ya da sosyal güvenlik kuruluşlarının anaya yaptığı ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde bu tutardan indirilir.

Babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka da istenebilir. Hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, hüküm verilmeden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (m. 333). Babalık hükmü kurulduktan sonra da ana ve baba evli değilse velayet kural olarak anaya aittir (m. 337).

Sık sorulan sorular

Baba öldükten sonra babalık davası açılabilir mi?

Evet. Baba ölmüşse dava onun mirasçılarına karşı açılır. Bu durumda da dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Ananın bir yıllık süresi burada da geçerlidir; çocuğun dava hakkı için ise kanunda bir süre öngörülmemiştir.

Çocuğun biyolojik babası olduğumu biliyorum. Babalık davası açabilir miyim?

Kanun babalık davası açma hakkını ana ile çocuğa tanır. Baba olduğunu kabul eden erkek için öngörülen yol tanımadır. Tanıma; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmî senetle ya da vasiyetnameyle yapılır. Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa, bu bağ ortadan kalkmadan çocuk tanınamaz.

Annenin bir yıllık süresi geçti. Artık hiçbir şey yapılamaz mı?

Ananın dava hakkının düşmesi, çocuğun kendi dava hakkını ortadan kaldırmaz. Ergin olmayan çocuk adına dava kayyım tarafından açılabilir; çocuk ergin olduktan sonra davayı kendisi de açabilir. Ayrıca ana, gecikmesini haklı kılan bir sebep varsa, bu sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açabilir.

Davalı genetik incelemeye gelmezse ne olur?

Taraflar, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları bakımından tehlike yaratmayan incelemelere katlanmakla yükümlüdür. Davalı hâkimin öngördüğü incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bu incelemeden beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.