Vergi borcu yüzünden haciz: neler haczedilir, maaşın ne kadarı kesilir, haciz nasıl kalkar?

Kısaca

• Ödeme emrindeki süre içinde ödenmeyen amme alacağı için tahsil dairesi borçlunun mallarını haczeder.
• Maaş ve ücretlerin dörtte birinden az, üçte birinden çok olmayan kısmı haczedilebilir.
• Ev eşyası, meslek aletleri ve haline uygun ev gibi bazı mallar kanunen haczedilemez.
• Haciz, borcun ödenmesi, tecil ya da kanunda sayılan özel şartlarla kaldırılabilir.

Vergi borcunu ödemeyen kişi için süreç ödeme emriyle başlar. Ödeme emrine itiraz, ayrı bir yazının konusu. Bu yazı, ödeme emrine rağmen borç ödenmediğinde vergi dairesinin başvurduğu hacze odaklanıyor. Haciz, borçlunun malına veya alacağına, borç ödenene kadar el konulması ve gerekirse satılarak paranın borca sayılması demektir.

Vergi, harç ve benzeri kamu alacaklarına amme alacağı denir. Bunların tahsili İcra ve İflas Kanunu’na göre değil, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre yapılır. Haczi icra dairesi değil, tahsil dairesi, yani çoğunlukla vergi dairesi uygular.

Haczin başladığı aşama

Amme alacağını vadesinde ödemeyen borçluya, on beş gün içinde borcunu ödemesi ya da mal bildiriminde bulunması gerektiği bir ödeme emriyle tebliğ edilir. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa tahsil dairesi, borçlunun mal bildiriminde gösterdiği ya da kendisinin tespit ettiği mallarından alacağa yetecek miktarı haczeder.

Haczedilebilecekler geniş bir alanı kapsar:

• Borçlunun elindeki ya da üçüncü kişilerin elindeki taşınır mallar,
• Taşınmazlar,
• Borçlunun alacakları ve hakları; maaş, ücret, kira geliri ve banka hesapları gibi.

Haciz işlemleri, tahsil dairesinin düzenlediği ve yetkili memurun onayladığı haciz varakasına dayanılarak yapılır. Kanun, tahsil dairesine kamu alacağı ile borçlunun çıkarlarını mümkün olduğu kadar bağdaştırma görevi de yükler. Borçlunun başkasına ait olduğunu söylediği ya da üçüncü bir kişinin hak iddia ettiği malların haczi en sona bırakılır.

Banka, maaş ve üçüncü kişideki alacakların haczi

Borçlunun başkasından alacağı paranın haczi, o kişiye haciz bildirisi gönderilerek yapılır. İşverene gönderilen bildiri maaşı, bankaya gönderilen bildiri hesaptaki parayı, kiracıya gönderilen bildiri kira bedelini kapsar. Bildiriyi alan kişi, bundan sonra borcunu yalnızca tahsil dairesine ödeyebilir. Borçluya yapacağı ödeme geçerli olmaz ve aynı parayı bir de tahsil dairesine ödemek zorunda kalabilir.

Bildiriyi alan üçüncü kişinin bir itirazı varsa bunu bildiriyi aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmesi gerekir. Örneğin borçluya borcu olmadığını ya da borcu hacizden önce ödediğini söyleyebilir. Süresinde itiraz etmezse mal elinde ve borç zimmetinde sayılır.

Maaşta ise sınır vardır. Aylıklar, her çeşit ücretler, emeklilik aylıkları ve sigorta sandıklarının bağladığı gelirler ancak kısmen haczedilebilir. Haczedilecek miktar gelirin dörtte birinden az, üçte birinden çok olamaz. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin ise onda birinden fazlası haczedilemez.

Sosyal Güvenlik Kurumunun bağladığı gelir, aylık ve ödenekler için ayrıca daha sıkı bir kural bulunur. Bunlar, Kurumun kendi alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez. İşsizlik ödeneği de kendi kanununa göre nafaka borçları dışında haczedilemez.

Haczedilemeyen mallar

Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için bazı malların haczini yasaklar. Başlıcaları şunlardır:

• Borçlunun kendisi ve mesleği için gerekli elbise ve eşyası, borçlu ve ailesi için gerekli yatak takımları, ibadete ayrılmış kitap ve eşyası,
• Vazgeçilmesi mümkün olmayan mutfak takımı ve çok gerekli ev eşyası,
• Çiftçi olmayan borçlunun sanatı ve mesleği için gerekli alet, edevat ve kitapları; çiftçi borçlunun geçimi için zorunlu arazi, hayvan ve tarım aletleri,
• Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı,
• Vücut ve sağlık üzerine verilen zararlar için ödenen tazminatlar,
• Harcırah Kanunu’na göre yapılan ödemeler,
• Borçlunun haline uygun evi.

Ev için kanun bir ayrım yapar. Evin değeri fazlaysa ev haczedilip satılabilir; ancak bedelden, borçlunun haline uygun bir ev alabileceği miktar ona bırakılır.

Haczin kaldırılması

En kesin yol borcun ödenmesidir. Bunun dışında kanun haczin kaldırılabileceği başka yollar da öngörür.

Tecil, yani borcun ertelenmesi ya da taksitlendirilmesi hâlinde haczedilmiş mal, değeri kadar teminat yerine geçer. Borcun tamamını karşılayan hacizler, tecil kapsamında yapılan ödemeler oranında kaldırılır.

Kanunun 74/A maddesi ayrıca şu imkânı tanır. Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince haczedilen bir mal için şu şartlarla haciz kaldırılır:

• Mal, teminat olarak gösterilebilecek taşınır ya da taşınmaz mallardan olmalı,
• Mala biçilen değer ve bunun yüzde on fazlası, ilk haczi uygulayan tahsil dairesine ödenmeli,
• Takip masrafları ayrıca ödenmeli,
• Hacze karşı dava açılmamış olmalı ya da açılan davalardan vazgeçilmeli.

Haciz bu yolla kaldırılırsa, aynı mala üç ay boyunca Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince yeniden haciz konulamaz. Ödenecek tutar, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine olan ödeme zamanı gelmiş, tecil edilmiş veya muaccel borçların toplamını geçemez. Malın değeri borçtan düşükse bu yol, borcun tamamını ödemeden o mal üzerindeki haczin kalkmasını sağlar.

Haczedilen mal başkasına aitse, malın sahibi istihkak iddiasında bulunabilir. İstihkak, haczedilen mal üzerinde mülkiyet ya da rehin hakkı iddiasıdır. Mal borçlunun elindeyse, tahsil dairesi haciz tutanağını aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde iddiayı reddetmezse iddiayı kabul etmiş sayılır. Mal, hak iddia eden üçüncü kişinin elindeyse durum tersine döner: alacaklı idare, kendisine bildirimden itibaren on beş gün içinde dava açmazsa istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.

İstihkak davalarına haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yerdeki mahkeme bakar ve bu davalar diğer işlerden önce görülür. Davacı takibin ertelenmesini isteyebilir; mahkeme delillere göre ve yeterli teminat alarak buna karar verebilir. Takip ertelenmiş ve dava sonunda reddedilmişse, davacı aleyhine haczedilen malın değerinin yüzde onu tutarında tazminata hükmedilir.

Haczin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerin tahsilinde 6183 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin davalara vergi mahkemeleri bakar. Dava açma süreleri, vergi mahkemesinde dava süresini anlatan yazıda ayrıca ele alınmıştır.

Sık sorulan sorular

Asgari ücretle çalışıyorum. Maaşımın ne kadarı kesilebilir?

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczedilemez. Asgari ücretin üzerindeki gelirlerde ise haczedilecek miktar gelirin dörtte birinden az, üçte birinden çok olamaz.

Emekli aylığıma vergi borcu için haciz konulabilir mi?

Sosyal Güvenlik Kurumunun bağladığı gelir, aylık ve ödenekler, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre Kurumun kendi prim ve benzeri alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu yasak, söz konusu aylıklar için özel bir kuraldır; aylığın hangi kurumdan ve hangi kanuna göre bağlandığına bakmak gerekir.

Haczedilen arabam aslında eşimin adına kayıtlı. Ne yapmalıyım?

Haczedilen malın başkasına ait olduğu iddiası istihkak iddiasıdır ve haciz tutanağına geçirilir. Mal borçlunun elindeyse tahsil dairesi iddiayı yedi gün içinde reddetmezse kabul etmiş sayılır; reddederse üçüncü kişiye yedi gün içinde mahkemeye başvurması gerektiği bildirilir. Borçluyla birlikte oturan kişilerin istihkak iddiasında mal, borçlunun elinde sayılır.

Bankadaki hesabıma haciz geldi. Banka ne yapar?

Bankaya gönderilen haciz bildirisiyle banka, borçlunun hesabındaki parayı artık yalnızca tahsil dairesine ödeyebilir. Bankanın borçluya borcu olmadığı gibi bir itirazı varsa bunu bildirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmesi gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.