Alkollü araç kullanma: ehliyete ne zaman el konur, hangi durumda ceza davası açılır?

Kısaca

• Hususi otomobilde 0.50 promilin üzerinde alkollü yakalanan sürücünün ehliyeti altı ay süreyle geri alınır ve idari para cezası verilir.
• Beş yıl içinde ikinci ihlalde ehliyet iki yıl, üçüncü ve sonrakilerde her seferinde beş yıl geri alınır.
• Alkol ölçümü yaptırmayan sürücünün ehliyeti beş yıl süreyle geri alınır.
• 1.00 promilin üzerinde alkollü sürücü hakkında ayrıca trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu hükmü uygulanır.

Alkollü araç kullanmanın iki ayrı sonucu vardır ve bunlar çoğu zaman birbirine karıştırılır. Birincisi idari yaptırımdır: trafik polisinin yazdığı para cezası ve ehliyetin geri alınması. İkincisi ceza davasıdır: Türk Ceza Kanunu’ndaki trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu nedeniyle hapis cezası istemiyle yargılanma. Hangi sonucun doğacağı büyük ölçüde ölçülen alkol miktarına bağlıdır.

Kanundaki sınırlar promil ile ifade edilir. Promil, kandaki alkol miktarını gösteren ölçü birimidir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesinin bazı fıkraları 12/2/2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirildi; aşağıdaki bilgiler güncel metne göredir.

Alkol ölçümü

Alkollü sürücülerin karayolunda araç sürmesi yasaktır. Kolluk, kandaki alkol miktarını tespit etmek için teknik cihazlar kullanır. Yaygın bilinen adıyla alkolmetreye üfletme bu kapsamdadır. Cihazların ve test kitlerinin taşıması gereken asgari koşullar ile diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Sürücü yaralanmalı, ölümlü ya da kolluğun müdahil olduğu maddi hasarlı bir kazaya karışmışsa ölçüme tabi tutulması zorunludur. Cihazla yapılan ölçüme itiraz eden ya da cihazla ölçüme izin vermeyen bu sürücüler adli tıp kurumuna, adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlı bir sağlık kuruluşuna götürülür ve vücutlarından kan, tükürük ya da idrar örneği alınır. Kazada ölen ya da cihaza üfleyemeyecek kadar yaralanan kişilerden de aynı şekilde örnek alınır. Örnek alınırken Ceza Muhakemesi Kanunu’nun vücuttan örnek alınmasına ilişkin 75. maddesi, beşinci fıkrası hariç uygulanır.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılıp kullanılmadığının tespitinde de kolluk teknik cihazlar ve test kitleri kullanır. Sürücünün uyuşturucu ya da uyarıcı madde kullandığından şüphelenilirse Ceza Muhakemesi Kanunu’nun adli kolluğa ilişkin hükümleri uygulanır.

İdari yaptırım: para cezası ve ehliyetin geri alınması

Hususi otomobil sürücüsü için sınır 0.50 promildir. Bu sınırın üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen sürücüye idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır. Fiil aynı zamanda bir suç oluştursa bile bu idari yaptırım uygulanır. Hususi otomobil dışındaki araçlarda promil alt sınırı 0.21 olarak uygulanır.

Tekrar hâlinde yaptırım ağırlaşır. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru beş yıl içinde:

• İkinci defa alkollü yakalanan sürücünün belgesi iki yıl süreyle geri alınır,
• Üç veya daha fazla ihlalde belge her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır.

Her tekrarda idari para cezasının tutarı da artar. Tutarlar kanunda belirlenmiştir ve zaman içinde değişebildiği için güncel metinden kontrol edilmelidir.

Beş yıl içinde belgesi ikinci kez geri alınan sürücü, sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine alınır. Üç veya daha fazla geri almada ise sürücü psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulur.

Sürücü belgesini geçici olarak geri alma ve iptal işlemlerini Karayolları Trafik Kanunu’nun 6. maddesinde sayılan görevliler yapar.

Geri alınan belgenin iadesi için bir şart daha vardır. Kişi hakkında Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması gerekir. Trafik para cezalarına itiraz yolu ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Ölçümü reddetmek ve uyuşturucu

Alkol ya da uyuşturucu tespiti için kolluğun yapmak istediği ölçümü yaptırmayan sürücüye idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beş yıl süreyle geri alınır. Bu süre, 0.50 promilin üzerinde ilk kez yakalanmanın sonucu olan altı aydan çok daha uzundur. Yani ölçümü reddetmek, sürücüyü yaptırımdan kurtarmaz.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücünün durumu daha ağırdır. Bu sürücüye idari para cezası verilir ve sürücü belgesi geri alınmakla kalmaz, iptal edilir. Ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanır. Yeniden belge almak isteyen kişi, iptalden itibaren en az beş yıl geçmesini beklemeli; para cezalarını ödemeli, psiko-teknik değerlendirmeden geçmeli, sağlık kurulu raporu almalı ve sürücü kursuna yeniden devam ederek sınavları geçmelidir.

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu

Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesinin üçüncü fıkrasına göre alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Karayolları Trafik Kanunu bu suçla bağlantıyı açıkça kurar. 1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücü hakkında, idari yaptırımın yanında Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesinin üçüncü fıkrası da uygulanır. Bu durumda sürücü hakkında ceza soruşturması da gündeme gelir. İdari para cezası ve ehliyetin geri alınması ise ceza yargılamasından ayrı olarak uygulanır; kanun, fiil suç oluştursa bile bu yaptırımların uygulanacağını açıkça belirtir.

Maddenin üçüncü fıkrası alkol ve uyuşturucuyla sınırlı değildir. “Başka bir nedenle” emniyetli araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen direksiyona geçen kişi de aynı suçu işlemiş olur.

Maddenin metni, suç için bir kaza meydana gelmesini aramaz; emniyetli araç kullanamayacak hâldeyken araç kullanmayı cezalandırır. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise alkol şartı aramadan, aracı başkalarının hayatı, sağlığı ya da malvarlığı için tehlikeli olabilecek şekilde kullanmayı ayrıca suç olarak düzenler.

Alkollü sürücü kazaya da sebep olmuşsa tablo değişir. Hususi otomobil sürücüleri için 0.50, diğer araç sürücüleri için 0.20 promilin üzerinde alkollüyken kazaya sebep olunması hâlinde Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri ayrıca uygulanır. Kazada biri yaralandıysa taksirle yaralama suçu gündeme gelir; bu konu ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Sık sorulan sorular

Ticari araç ya da kamyon kullanıyorum. Benim için sınır farklı mı?

Evet. Kanun, hususi otomobil dışındaki araçları alkollü kullanan sürücüler için idari yaptırımdaki promil alt sınırının 0.21 olarak uygulanacağını söyler. Bu sürücüler 0.20 promilin üzerinde alkolle kazaya sebep olursa ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır. Kanunda sayılan yük ve yolcu taşımacılığı kapsamındaki araçları kullanırken alkollü araç kullanma ya da ölçüm yaptırmama ihlali beş yıl içinde toplam üç kez gerçekleşirse sürücü belgesi iptal edilir.

Para cezasını ödemeden ehliyetimi geri alabilir miyim?

Hayır. Kanuna göre geçici olarak geri alınan sürücü belgesinin iade edilebilmesi için, kişi hakkında Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır.

Ölçüm sonucuna itiraz edersem ne olur?

Teknik cihazla yapılan ölçüme itiraz eden sürücü en yakın adli tıp kurumuna, adli tabipliğe ya da Sağlık Bakanlığına bağlı bir sağlık kuruluşuna götürülür ve kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Alkol tespiti bu örnekler üzerinden yapılır.

Ehliyetim daha önce başka bir sebeple geri alınmışsa süre ne zaman başlar?

Sürücü belgesi herhangi bir nedenle geçici olarak geri alınmışsa, alkol nedeniyle uygulanacak geri alma süreleri o geçici alma süresinin bitiminde başlar.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.