Adli sicil (sabıka) kaydı ve arşiv kaydı ne zaman silinir?

Halk arasında sabıka kaydı denen bilgi, kanundaki adıyla adli sicil kaydıdır. Türk mahkemelerinin verdiği ve kesinleşen mahkûmiyet hükümleri, Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğündeki merkezi adli sicilde tutulur. Adli Sicil Kanunu bu kayıtlar için iki aşamalı bir sistem kurar. Kayıt önce adli sicilde yer alır. Kanunda sayılan olaylardan biri gerçekleşince adli sicilden silinip arşive alınır. Arşivdeki kayıt da belli sürelerin sonunda tamamen silinir.

Hangi kararlar kayda geçer, hangileri geçmez

Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (m. 4). Hapis ve adli para cezaları, ertelenen cezalar, kısa süreli hapis cezası yerine verilen seçenek yaptırımlar ve mahkûmiyete bağlı hak yoksunlukları bunlar arasındadır. Kanunun saydığı kayıtlar mahkûmiyete ilişkindir; beraat kararları bu listede yer almaz.

Bazı kararlar ise Türk mahkemelerince verilmiş olsa bile adli sicile hiç girmez (m. 5). Disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler, disiplin ve tazyik hapsi kararları ve idari para cezaları bunlardandır. Örneğin trafik kurallarına aykırılık nedeniyle kesilen idari para cezaları sabıka kaydı oluşturmaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim ya da cumhuriyet başsavcılığı istediğinde verilir (m. 6).

Adli sicilden silinip arşive alınma

Adli sicildeki bilgiler şu hâllerde Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinir ve arşiv kaydına alınır (m. 9):

• Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
• Mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
• Ceza zamanaşımının dolması,
• Genel af.

Genel af da kaydı doğrudan yok etmez, arşive taşır. Kişinin ölümü hâlinde ise adli sicil bilgileri tamamen silinir.

Adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri ve cezanın ertelendiği hükümler için aynı maddede ayrı bir kural vardır: kanun bu hükümlerin adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedileceğini söyler.

Arşiv kaydı, adli sicil kaydına göre daha dar bir çevreye açıktır (m. 10). Arşiv bilgilerini kullanılış amacını belirterek kişinin kendisi ya da vekâletnamede açıkça yetkilendirilmiş vekili isteyebilir. Bunun dışında soruşturma veya kovuşturma kapsamında cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim ve mahkemeler, yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurumları da isteyebilir. Kanunda açıkça belirtilmedikçe, bir kişi hakkında karar verilirken yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez. On sekiz yaşından küçüklerin kayıtlarını ise yalnızca yargı mercileri soruşturma ve kovuşturma kapsamında isteyebilir.

Arşiv kaydının tamamen silinmesi

Arşivdeki kayıt şu hâllerde tamamen silinir (m. 12):

1. Kişinin ölümüyle.
2. Anayasanın 76. maddesi (milletvekili seçilme yeterliliği) ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde, kaydın arşive alınma şartlarının oluştuğu tarihten itibaren; yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle.
3. Diğer bütün mahkûmiyetlerde, kaydın arşive alınma şartlarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle.

Örneğin Anayasa ya da Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlar bakımından hak yoksunluğu doğurmayan bir mahkûmiyette, hapis cezasının infazı tamamlandığında kayıt arşive geçer; bundan beş yıl sonra arşiv kaydı da silinir.

Bazı durumlarda süre beklemek gerekmez. Bir fiil kanunla suç olmaktan çıkarılırsa, o suçtan verilen mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir. Kanun yararına bozma ya da yargılamanın yenilenmesi sonucunda kişi beraat ederse veya hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilirse, önceki mahkûmiyete ilişkin kayıtlar yine tamamen silinir. Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kayıtlar da infaz tamamlanınca silinir. Kayıtların silinmesiyle ilgili kararları almak üzere, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayıyla üç hâkimden oluşan bir komisyon kurulur (m. 14).

Yasaklanmış hakların geri verilmesi ve kaydın sorgulanması

Türk Ceza Kanunu dışındaki bazı kanunlar, belirli suçlardan mahkûmiyeti bazı haklardan yoksun kalma sonucuna bağlar. Bu yoksunluğun giderilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi istenebilir (m. 13/A). Bunun için cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olmalı, kişi bu sürede yeni bir suç işlememiş olmalı ve iyi hâlli yaşadığı konusunda mahkemede kanaat oluşmalıdır. İnfaza genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmesi gerekir; bu süre, hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunan süreden az olamaz.

Talep, hükümlü ya da vekili tarafından hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhındaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme dosya üzerinden ya da savcıyı ve hükümlüyü dinleyerek karar verir. Masraflar hükümlüye aittir. Kesinleşen karar arşive kaydedilir. Hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde arşiv kaydının otuz yerine on beş yıl sonunda silinebilmesi için aranan şart da bu karardır.

Kişi kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını, Adalet Bakanlığının belirlediği usule göre güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla sorgulayabilir ve sonucu fiziki veya elektronik ortamda ilgili mercie verebilir (m. 13). Adli sicil kaydı belgesi bugün e-Devlet Kapısı üzerinden de alınabilmektedir. Silinme şartlarının oluştuğunu düşündüğünüz bir kaydın durumunu bu yolla kontrol edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Cezamı çektim. Sabıka kaydım silinir mi?

Cezanın infazı tamamlandığında kayıt adli sicilden silinir ve arşive alınır. Arşiv kaydı ise ayrı bir süreye tabidir. Özel kanunlarda bir hak yoksunluğuna yol açmayan mahkûmiyetlerde arşiv kaydı, arşive alınma şartlarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir. Anayasanın 76. maddesi ya da Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlar bakımından hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde bu süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıldır.

Adli para cezası aldım. Bu sabıka kaydımda görünür mü?

Kanuna göre adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelendiği hükümler, adli sicile alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Arşiv kaydı ise yalnızca kişinin kendisi ya da yetkili vekili, soruşturma ve kovuşturma kapsamında yargı mercileri, yetkili seçim kurulları ve özel kanunların izin verdiği hâllerde kamu kurumları tarafından istenebilir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı sabıka kaydına girer mi?

Bu kararlar ile kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları adli sicilde ayrı olarak kaydedilir. Kanun, bu kayıtların yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim ya da cumhuriyet başsavcılığı istediğinde verileceğini söyler.

Özel bir işveren sabıka kaydımı doğrudan sorgulayabilir mi?

Kanun adli sicil bilgilerinin, kullanılış amacı belirtilerek kişinin kendisine, vekâletnamede açıkça yetki verilmiş vekiline ve kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına verilebileceğini düzenler. Özel işverenler bu sayımda yer almaz. Kamu kurumları ise mevzuatın öngördüğü hâllerde, Adalet Bakanlığının belirlediği usule göre sorgulama yapabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.